Từ các trung tâm nghiên cứu xịn xò tại Mỹ, hai anh TS Trần Thanh Nhân Đức và TS Trần Ngọc Vĩnh đang âm thầm "flex" kiến thức về vệ tinh và AI để giải quyết chuyện lũ lụt ở quê nhà. Khoảng cách địa lý? Không thành vấn đề! Họ đang "ship" tri thức về Việt Nam qua các nền tảng mở và dự án cực chất
Trong không khí Quốc khánh 2/9, đóng góp cho đất nước không nhất thiết phải bay về ngay đâu nha! Từ Cơ quan Nghiên cứu Nông nghiệp thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA-ARS) và Phòng thí nghiệm Quốc gia Oak Ridge (ORNL), hai nhà khoa học này đang "share" kiến thức về VN qua data mở, mô hình dự báo và hợp tác chuyên môn cực xịn.
Anh Đức và công cuộc "chiến" với lũ bằng AI
Tại USDA-ARS, công việc của TS Trần Thanh Nhân Đức gắn liền với Mô hình Hệ sinh thái Nông nghiệp Quốc gia (NAM) - nghe tên đã thấy ngầu rồi! Hệ thống này kết hợp mô hình thủy văn, học máy và AI để mô phỏng dòng chảy, chất lượng nước, hạn hán và nguy cơ ngập lụt trên toàn nước Mỹ luôn.
Tốt nghiệp ngành Kỹ thuật Công trình thủy tại trường ĐH Bách khoa (ĐH Đà Nẵng), Đức đã nhận học bổng Erasmus Mundus xịn sò để học thạc sĩ tại châu Âu. Sau đó anh tiếp tục "cày" tiến sĩ tại ĐH Virginia về ứng dụng dữ liệu quan sát Trái đất trong giám sát thiên tai và quản lý nước - nghe mà choáng luôn!
Năm 2023, Đức còn "flex" giải Nhất cuộc thi "Trực quan hóa dữ liệu Michael H. Freilich" của Liên hiệp Địa vật lý Hoa Kỳ và NASA Công trình nghiên cứu đánh giá các sản phẩm mưa vệ tinh trên 11 lưu vực thuộc bảy vùng khí hậu Việt Nam - literally nghiên cứu về quê hương từ xa đó!
Từ các nghiên cứu tại Vu Gia - Thu Bồn, Srepok và Mê Kông, anh cho rằng trở ngại của Việt Nam nằm ở mạng lưới quan trắc còn thưa, dữ liệu thiếu đồng bộ và khoảng cách giữa nghiên cứu với thực tế còn xa lắm. Nhưng mà dữ liệu vệ tinh mở và AI đang tạo cơ hội rút ngắn gap này, chỉ cần VN chuẩn hóa data, đầu tư hạ tầng tính toán và giữ chân được team chuyên sâu thôi.
Những món quà tri thức "xịn xò" từ anh Đức
Đóng góp của Đức cho Việt Nam tập trung vào các nguồn dữ liệu mở - tức là ai cũng dùng được nha! Anh xây dựng SEA Analysis Hub để phân tích mưa, giám sát hạn hán tại Đông Nam Á; HydroSense Hub cung cấp bản đồ hạn hán nông nghiệp toàn cầu; ERA5 Data Downloader giúp sinh viên và nhà nghiên cứu tiếp cận dữ liệu khí hậu nhanh hơn - những tool free mà cực kỳ useful luôn đó!
Anh còn đồng sáng lập LOTUSnet, kết nối nhà nghiên cứu Việt Nam tại Mỹ với các đơn vị trong nước. Quỹ LOTUS Fellowship do mạng lưới này khởi xướng đã "gom" được hơn 100.000 đôla và sẽ triển khai cấp học bổng từ tháng 8/2026 để support sinh viên VN học sau đại học nữa nè Đức cũng tư vấn học bổng qua cộng đồng Erasmus Mundus Vietnam hằng năm - idol thật sự!
Anh Vĩnh và cuộc chiến với ngập đô thị
TS Trần Ngọc Vĩnh (sinh năm 1991) thì tập trung vào chuyện lũ và ngập ở đô thị - ai sống ở Hà Nội, Sài Gòn chắc hiểu cái khổ! Anh tốt nghiệp ngành Thủy văn tại trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐHQG Hà Nội), học tiến sĩ tại ĐH Ulsan, Hàn Quốc và tiếp tục nghiên cứu tại ĐH Michigan, trước khi làm việc tại ORNL.
Năm 2025, Vĩnh là một trong 10 nhà khoa học trẻ nhận Giải thưởng Khoa học công nghệ "Quả Cầu Vàng" - danh hiệu "xịn xò" nha! Nghiên cứu do anh cùng team thực hiện cho thấy việc kết hợp mô hình vật lý với AI để sửa sai có thể tăng độ chính xác dự báo lũ từ bốn đến sáu lần - level up gấp nhiều lần luôn!
Với đô thị VN, dữ liệu ngập lịch sử nhanh chóng "outdate" do hạ tầng thay đổi liên tục. Một đề tài làm vài năm mới xong, nhưng thành phố đã "lên đời" với đường mới, công trình mới và điểm nghẽn thoát nước mới rồi - đúng là challenge level cao!
Nghiên cứu vì thế phải vượt khỏi một thuật toán đơn thuần. Dữ liệu mưa, địa hình, hệ thống cống và tốc độ đô thị hóa cần được đặt trong cùng một bài toán - phức tạp nhưng cần thiết lắm!
Vĩnh đang hợp tác với các team tại trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐHQG Hà Nội) và trường ĐH Nông Lâm TP. HCM về dự báo bằng AI, mô hình ngập đô thị và dữ liệu mưa. Anh cũng tham gia đề tài do NAFOSTED tài trợ về ngập lụt ở Hà Nội.
Những hợp tác hiện nay chủ yếu được duy trì qua trao đổi chuyên môn và kết nối giữa các nhóm nghiên cứu. Vĩnh mong muốn có thêm cơ chế chính thức và nguồn lực đủ dài hạn để các giải pháp có thể được thử nghiệm, cập nhật và đưa vào vận hành thực tế tại Việt Nam - từ lab ra đời thực ấy mà!
Kết nối từ xa vẫn làm được việc lớn
Điểm chung giữa Đức và Vĩnh không chỉ dừng ở lĩnh vực thủy văn. Cả hai đều tin rằng người trẻ làm việc ở nước ngoài hoàn toàn có thể đóng góp cho đất nước ngay tại nơi mình đang ở, miễn là tri thức được gắn với nhu cầu thực tế của VN.
Theo Vĩnh, những việc khả thi nhất là chia sẻ chuyên môn, tư vấn dự án thực tế và hỗ trợ thế hệ sau. "Đóng góp cho đất nước là giải quyết được một bài toán thực tế, tạo tác động tích cực đến xã hội và đời sống người dân, thay vì chỉ mang lại tiếng tăm", anh nói - đúng là mindset đáng học hỏi!
Đức cũng cho rằng nơi làm việc không quyết định việc một người có thể hướng về quê hương hay không. Điều quan trọng là học đủ sâu, làm đủ tốt và duy trì kết nối với cộng đồng chuyên môn trong nước - vừa giỏi vừa có tâm mới là combo hoàn hảo!
Trong ngày Quốc khánh này, câu chuyện của hai nhà khoa học cho thấy tinh thần yêu nước có thể bắt đầu từ những việc cụ thể: Mở một kho dữ liệu, cùng phát triển một mô hình, tư vấn dự án hoặc hỗ trợ một bạn trẻ. Khi kết nối được duy trì bằng năng lực và trách nhiệm, khoảng cách địa lý không còn là rào cản để tri thức trở về phục vụ quê hương
Nguồn: svvn.tienphong.vn