Hôm 25/6, khi Apple thông báo tăng giá MacBook và iPad, boss Tim Cook giải thích ngắn gọn: không phải vì thuế quan đâu, mà là thiếu chip nhớ. Nghe có vẻ ez nhưng mà dừng lại nghĩ kỹ thì câu chuyện đằng sau nó khá bất ngờ đó nha
Tại sao chip nhớ lại thiếu? Ai đang mua sạch mất rồi? Và tại sao người mua laptop cá nhân lại phải gánh hậu quả cho chuyện đang xảy ra trong các data center của OpenAI, Google hay Microsoft? Chill chill, mình sẽ lý giải cho nghe này!
Chip nhớ đang "bay màu" đi đâu hết vậy trời?
Có hai loại chip nhớ phổ biến nhất: DRAM (Dynamic Random Access Memory) - dùng để xử lý task tạm thời khi máy đang chạy, và flash NAND - dùng lưu trữ lâu dài như ổ cứng SSD, bộ nhớ trong phone, MacBook. Và cả hai đều đang trong tình trạng cung không đủ cầu ở mức kỷ lục luôn
Nguyên nhân là do các data center AI đang "ăn" hết. Khi anh em xài ChatGPT, Gemini, Claude hay bất kỳ công cụ AI nào, request của mình được xử lý bởi cụm server khổng lồ với hàng chục nghìn GPU. Và những GPU đó cần chip nhớ - không chỉ nhiều hơn mà còn phải là loại chip nhớ đặc biệt có băng thông cực cao, gọi là HBM (High Bandwidth Memory). HBM được tích hợp trực tiếp vào các GPU như H100, H200 hay Blackwell để data truyền với tốc độ hàng terabyte mỗi giây
Vấn đề là HBM và DRAM thường được sản xuất trên cùng loại dây chuyền. Khi các nhà máy chuyển hướng sang sản xuất HBM vì lợi nhuận cao hơn, họ không còn nhà máy dư để sản xuất DRAM tiêu dùng với số lượng cũ nữa. Theo ước tính năm 2026, HBM chiếm khoảng 23% toàn bộ wafer DRAM toàn cầu, một mức chưa từng có so với mấy năm trước!
Những con số "nói không với lời nói"
Hậu quả trên thị trường rõ mồn một qua số liệu giá hợp đồng. Trong quý 1 năm 2026, giá DRAM hợp đồng tăng khoảng 90 đến 95% so với quý trước theo data của TrendForce. Giá flash NAND dự kiến tiếp tục tăng 70 đến 75% trong quý 2. Tính chung nửa đầu năm 2026, giá chip nhớ đã tăng từ 50% đến 200% tùy loại, đẩy chi phí server lên hơn 125%
Các nhà sản xuất thiết bị điện tử đã cố gắng gánh phần tăng giá này trong nhiều tháng, hy vọng tình hình sẽ nguội lại. Nhưng khi xu hướng kéo dài, họ không còn lựa chọn nào khác ngoài chuyển chi phí sang người mua. Apple là công ty đủ mạnh để delay quyết định này lâu hơn ai hết, nhưng rồi đến một lúc bức tường cũng phải vỡ thôi.
Ai đang win trong game này?
Điều thú vị là cuộc khủng hoảng chip nhớ không tệ cho tất cả mọi người đâu nha. Samsung, SK Hynix và Micron - ba ông lớn sản xuất chip nhớ - đang hưởng lợi trực tiếp. Giá bán cao hơn, lợi nhuận tăng mạnh và các hợp đồng dài hạn với các data center AI đảm bảo doanh thu ổn định trong nhiều năm tới
Trong ba công ty này, SK Hynix đang ở vị trí top nhất vì họ đi trước trong việc sản xuất HBM thế hệ mới nhất (HBM3E và HBM4) và chiếm thị phần lớn trong chuỗi cung ứng GPU của NVIDIA. Samsung đang bị áp lực phải bắt kịp. Micron thì đang chạy đua ở phía sau nhưng cũng hưởng lợi từ xu hướng chung.
Người thua rõ nhất? Đó là người mua thiết bị điện tử tiêu dùng như phone, laptop, máy tính bảng - đang phải trả thêm tiền cho một phần linh kiện mà họ không được hưởng lợi gì từ cuộc đua AI phía sau
Việc này kéo dài tới bao giờ?
Câu trả lời không được vui lắm đâu. Để tăng cung chip nhớ, cần xây thêm nhà máy. Xây một nhà máy chip mất từ ba đến bốn năm và tốn chi phí hàng chục tỷ đô. Samsung, SK Hynix và Micron đang mở rộng công suất nhưng quy trình này không thể tua nhanh theo ý muốn được. Theo phần lớn các analyst, tình trạng cung thiếu và giá cao có thể kéo dài đến ít nhất cuối năm 2027
Điều thú vị là chúng ta đã từng thấy kịch bản tương tự một lần, dù với quy mô nhỏ hơn nhiều. Vào khoảng năm 2020 đến 2022, làn sóng đào crypto đã mua vét GPU trên toàn thế giới, đẩy giá card đồ họa lên gấp hai đến ba lần giá gốc. Nhiều người muốn mua GPU để chơi game hay làm đồ họa không thể mua được vì thợ đào coin đã mua hết rồi. Cuối cùng, khi làn sóng đó qua đi, thị trường hồi phục.
Với AI, câu hỏi là làn sóng này có "qua đi" không, hay nó là một sự thay đổi cơ cấu vĩnh viễn?
Nguồn: tinhte.vn