Nói về điện ảnh võ thuật thì không thể bỏ qua Lý Tiểu Long – một huyền thoại không chỉ "ngầu" vì đánh đấm siêu xịn mà còn biết cách xây dựng nhân vật cực kỳ có chiều sâu. Những vai diễn của ông luôn có cá tính rõ nét, đầy tinh thần chính nghĩa và không sợ cân tất Nhờ đó, võ thuật trong phim của ông không còn là màn trình diễn cho vui mà đã trở thành ngôn ngữ để thể hiện tính cách, cảm xúc và cả triết lý sống nữa.
Khác với mấy cao thủ bí ẩn trong phim võ hiệp kiểu cũ, nhân vật của Lý Tiểu Long không cần phải có xuất thân "xịn sò" hay võ công "huyền thoại" gì đâu. Trong Đường Sơn Đại Huynh (The Big Boss), Tinh Võ Môn (Fist of Fury) hay Mãnh Long Quá Giang (The Way of the Dragon), ông thường đóng những người bình thường – có công việc, có gia đình, có tình cảm trước khi bị cuốn vào drama. Chính hoàn cảnh "đời thường" này làm cho mỗi trận đấu trở nên có ý nghĩa, không phải chỉ để flex kỹ thuật
Tinh Võ Môn là ví dụ kinh điển! Nhân vật Trần Chân xuất hiện với nỗi đau mất sư phụ, rồi từng bước đối đầu với những thế lực đang "diss" người Trung Quốc. Báo chí Trung Quốc từng phân tích rằng dòng phim hành động thập niên 1970, đặc biệt Tinh Võ Môn, thường đặt nhân vật Trung Hoa vào cuộc chiến với Nhật Bản hoặc các thế lực ngoại bang. Với Trần Chân, mỗi trận đấu không chỉ là võ thuật mà còn mang ý nghĩa về danh dự và lòng tự tôn dân tộc – vượt xa hình ảnh một cao thủ chỉ biết "đấm cho nó sướng tay"
Điểm đặc biệt nhất chính là cách Lý Tiểu Long dùng võ thuật để tạo cá tính cho nhân vật. Động tác của ông: nhanh, gọn, trực diện và không có mấy cái "múa may" phô trương. Tờ South China Morning Post nhận định Lý Tiểu Long từng phản đối việc quá phụ thuộc vào kỹ thuật hình thức, bởi ông cho rằng võ thuật phải gắn với cách con người suy nghĩ và hành xử. Chính quan niệm này khiến những màn giao đấu trên màn ảnh có cảm giác mạnh mẽ và thực tế hơn, đồng thời giúp khán giả nhận diện nhân vật ngay từ cách họ di chuyển luôn.
Đằng sau hình ảnh "badass" ấy là cả một hệ thống tư tưởng sâu sắc mà Lý Tiểu Long dành công nghiên cứu. Ông từng học Vịnh Xuân với Diệp Vấn, sau đó lại "cày" triết học phương Đông lẫn phương Tây khi học tại Mỹ. South China Morning Post cho biết ông chịu ảnh hưởng từ Đạo gia, Kinh Dịch cùng nhiều tư tưởng triết học phương Tây, từ đó phát triển quan niệm võ thuật đề cao khả năng thích nghi. Triết lý "be water my friend" (như nước) trở thành câu nói huyền thoại của Lý Tiểu Long, nhấn mạnh khả năng thay đổi linh hoạt theo hoàn cảnh thay vì bị "đóng khung" cứng nhắc
Đó cũng là lý do tại sao ông không muốn Triệt Quyền Đạo (Jeet Kune Do) trở thành một hệ phái "cứng đờ". Ông cho rằng võ thuật cần linh hoạt và phải phục vụ mục đích thực tế của người tập. Theo South China Morning Post, Lý Tiểu Long cố tình tránh việc biến Triệt Quyền Đạo thành một hệ thống đóng kín, bởi ông tin rằng việc bám quá chặt vào một phong cách có thể hạn chế khả năng thích ứng của võ sĩ. Quan niệm ấy sau này trở thành một phần quan trọng trong di sản võ thuật của ông.
Cách tư duy này ảnh hưởng trực tiếp đến hình tượng nhân vật trên màn ảnh. Nhân vật của Lý Tiểu Long không chỉ mạnh vì võ công "thượng thừa", mà còn hấp dẫn bởi sự quyết đoán, khả năng thích nghi và thái độ không chịu khuất phục. Họ có thể giận dữ, đau đớn hoặc cô độc, nhưng những cảm xúc này không làm nhân vật yếu đi mà ngược lại trở thành động lực để họ "lên đồng" Võ thuật vì thế trở thành một dạng ngôn ngữ giúp nhân vật nói lên điều mình tin tưởng mà không cần quá nhiều lời thoại.
Sức ảnh hưởng của Lý Tiểu Long vượt xa những bộ phim ông tham gia. South China Morning Post nhận định điện ảnh võ thuật Hong Kong sau này tiếp tục phát triển nhiều yếu tố gắn với di sản của ông, trong đó có việc đặt cá tính nhân vật, văn hóa và cách thể hiện hành động vào trung tâm câu chuyện. Từ Thành Long, Lý Liên Kiệt đến nhiều ngôi sao võ thuật thế hệ sau, mỗi người phát triển một hướng riêng nhưng đều hoạt động trong một nền điện ảnh mà Lý Tiểu Long đã góp phần thay đổi mạnh mẽ.
Nguồn: saostar.vn