Tổng thống Donald Trump tháng trước có tiết lộ một thông tin khá sốc: ông đã không nói chuyện với lãnh đạo Trung Quốc trong "một thời gian dài" rồi và cũng chẳng mặn mà gì với chuyện đó luôn á
100 diễn đàn trao đổi Mỹ - Trung "bay color" không còn dấu vết
Nghe có vẻ drama nhưng đây mới chỉ là phần nổi của tảng băng thôi nha! Sự đứt gãy trong giao tiếp giữa hai nước này còn lớn hơn nhiều, khiến cả đống cựu quan chức hai bên lo sốt vó luôn
Theo Arthur Kroeber - một chuyên gia nghiên cứu về Trung Quốc gần ba thập kỷ nói thì hồi chính quyền Trump nhậm chức năm 2017, có tới khoảng 100 diễn đàn trao đổi về mọi thứ từ dược phẩm đến chính sách công nghệ giữa hai nước đấy. Gao Zhikai - cựu quan chức ngoại giao Trung Quốc từng là phiên dịch cho Đặng Tiểu Bình cũng confirm như vậy luôn.
Giờ thì gần như tất cả các cuộc đối thoại này đã... "rest in peace" Nghĩa là các quan chức cấp cao và cấp trung hai bên đang ngày càng mù tịt về hoạt động và ý định của nhau. Vậy là nguy cơ hiểu lầm hoặc leo thang thành khủng hoảng càng tăng cao, đồng thời cũng chặn đứng mọi hợp tác có thể ngăn chặn thảm họa kiểu như Covid-19 chẳng hạn
John Pomfret - nhà nghiên cứu lịch sử quan hệ Mỹ - Trung cho biết, việc những cấu trúc này sụp đổ không phải là nguyên nhân khiến quan hệ Trung - Mỹ đi xuống đâu, mà là kết quả của việc mối quan hệ giữa 2 nước đã toxic hơn rồi đó
Dù đã đạt được thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 đầu năm nay, nhưng quan hệ Mỹ - Trung đang ở mức tệ nhất trong nhiều thập kỷ luôn. Tập trung vào cuộc bầu cử sắp tới, Trump đổ lỗi cho Bắc Kinh vì không kiểm soát được Covid-19 trước khi nó thành đại dịch, khiến hơn 185.000 người Mỹ thiệt mạng
Các chính trị gia Mỹ cũng nổi điên trước việc Bắc Kinh thắt chặt kiểm soát đối với Hồng Kông nữa.
Các cuộc thảo luận song phương bị cancel hoặc dẹp luôn từ khi Trump nhậm chức có thể không giải quyết được những drama lâu dài giữa 2 bên, chẳng hạn như chuyện đối đầu ngày càng căng ở Biển Đông chẳng hạn.
Tuy nhiên, Kroeber - giám đốc điều hành của GaveKal Dragonomics (một trung tâm nghiên cứu kinh tế toàn cầu độc lập) chia sẻ: "Bạn cần có những kênh giao tiếp chứ. Có những diễn đàn này sẽ thúc đẩy các mối quan hệ có thể phát huy tác dụng vào lúc căng thẳng và khủng hoảng đó"
Một khuôn khổ quan trọng cho đối thoại Mỹ-Trung là 16 nhóm công tác thuộc Ủy ban Hỗn hợp về Thương mại và Thương mại (JCCT), được thành lập dưới thời Reagan năm 1983 như một diễn đàn cho các cuộc đàm phán cấp cao và liên kết nhiều cơ quan của cả Mỹ lẫn Trung Quốc, từ thương mại đến năng lượng, môi trường và nông nghiệp.
Chính quyền Trump đã "thanh lý" JCCT năm 2017 rồi, cùng với chương trình Đối thoại Chiến lược và Kinh tế do Bộ Tài chính và Bộ Ngoại giao dẫn đầu. Các chương trình này được thay bằng Đối thoại Kinh tế Toàn diện với quy mô nhỏ hơn nhiều.
Các rủi ro khi căng thẳng ngày càng sâu sắc
Jennifer Bouey - nhà nghiên cứu cấp cao tại RAND Corp. viết trong một nghiên cứu tháng 7/2019: "Sự hợp tác giữa Mỹ và Trung Quốc là một phần quan trọng trong chiến dịch chống SARS năm 2003 đấy.
Chia sẻ dữ liệu và công nghệ, cùng với sự support của Mỹ trong việc xây dựng hệ thống y tế công cộng và nghiên cứu y sinh của Trung Quốc, "đã mang lại lợi ích cho cả hai quốc gia và thế giới" - Bouey viết. Trung Quốc là nhà sản xuất các sản phẩm y tế, dược phẩm và vaccine hàng đầu, việc hợp tác giữa hai nước có thể giúp đảm bảo các phương pháp tốt nhất được tuân thủ, Bouey lưu ý luôn
Mặc dù vậy, điều đáng lo cho các nhà quan sát là sự đổ vỡ diễn ra thế nào trong bối cảnh căng thẳng an ninh quốc gia ngày càng nghiêm trọng.
Trong lĩnh vực quân sự, có một sự cố nghiêm trọng xảy ra trong những tháng đầu của chính quyền George W. Bush. Một máy bay chiến đấu của Trung Quốc đã va chạm với máy bay trinh sát EP-3 của Mỹ và buộc phải hạ cánh xuống căn cứ không quân của Trung Quốc trên đảo Hải Nam. Vụ việc năm 2001 đã thúc đẩy các cuộc đối thoại và trao đổi giữa quân đội với quân đội mạnh mẽ hơn để hạn chế tác động của những sự cố tương tự trong tương lai
Năm 2018, một tàu chiến Trung Quốc đã đến cách tàu khu trục Mỹ USS Decatur chỉ trong vòng 40m thôi (gần tới mức nguy hiểm cực). Tuần trước, Quân Giải phóng Nhân dân còn phóng các tên lửa đạn đạo ở Biển Đông nữa
Ngoài ra còn có không gian để leo thang bên ngoài lĩnh vực quân sự. Phương thức trả đũa yêu thích của Trung Quốc đối với Mỹ và đồng minh thường bao gồm chiến thuật vùng xám nhằm hạn chế đối đầu trực tiếp. Một case điển hình là năm ngoái, Bắc Kinh bắt giữ hai người Canada vài ngày sau khi Canada bắt Mạnh Vãn Chu - CFO của "ông lớn" công nghệ Huawei
Nguồn: soha.vn