Nghe đồn lương giảng viên 80-200 triệu/tháng, thưởng vài trăm triệu cho một bài báo quốc tế, hay "chốt" luôn 3 tỷ đồng để xây phòng thí nghiệm riêng... Nghe xịn sò vậy thôi chứ sự thật có phải "như mơ" như vậy không?
Từ 2025 đến giữa 2026, thị trường tuyển dụng giảng viên đại học ở Việt Nam đang chạy đua rần rần với những con số lương "khủng" dành cho Tiến sĩ, PGS, GS. Trong khi lương ngạch bậc nhà nước (dù đã có hệ số đặc thù 1,15 từ đầu 2026 và tăng lương cơ sở từ 1/7/2026) chỉ cao nhất hơn 21 triệu/tháng, thì nhờ tự chủ tài chính, các trường đại học lớn ở Hà Nội và TP.HCM đang "flexing" mức lương gấp nhiều lần: ĐH Bách khoa Hà Nội thông báo 40-150 triệu/tháng cho giảng viên, 60-200 triệu cho PGS/GS; còn nhiều trường thuộc ĐHQG TP.HCM chào 40-85 triệu/tháng kèm gói đầu tư lab hàng chục tỷ...
Nhưng mà... khoảng cách giữa con số "trên thông báo" và "tiền vào tài khoản" thì lại là chuyện khác nhé!
"Shock" với mức lương chỉ có... trên giấy
Mới đây, một trường đại học top đầu về Kinh tế đăng tin tuyển giảng viên Tiến sĩ với thu nhập "trung bình" lên đến 100 triệu/tháng, thưởng vài trăm triệu cho mỗi bài báo quốc tế. Nghe "ngon" phết đúng không? Nhưng theo một giảng viên đang làm việc tại chính trường này tiết lộ: thực tế chưa có ai đạt được mức lương đó cả! Thậm chí nhiều người trong trường còn "giật mình" khi đọc con số trên thông báo tuyển dụng của... chính đơn vị mình.
Sự thật là, con số "100-150 triệu/tháng" thường là mức trần tối đa được ghép từ đủ thứ: lương cơ bản, phụ cấp thu hút nhân tài 2-3 năm đầu, tiền dạy thêm giờ ở các chương trình chất lượng cao bằng tiếng Anh, và quan trọng nhất là tiền thưởng từ bài báo quốc tế Q1, Q2 (mà ai cũng biết không thể đều đặn tháng nào cũng có được). Nói chung là "lý thuyết suông" đó mấy bạn ơi!
Áp lực mở ngành khiến giảng viên bị "hút" đi lung tung
Vậy tại sao các trường lại đồng loạt "đua" lương cao thế? Ngoài việc muốn nâng chất lượng đội ngũ, còn có áp lực từ các quy định pháp lý về chuẩn cơ sở giáo dục đại học (Thông tư 01/2024/TT-BGDĐT) và việc siết chặt điều kiện mở ngành, duy trì ngành dựa trên số lượng giảng viên cơ hữu.
Khi số tiến sĩ trong nước không thể tăng đột biến, cuộc đua tuyển dụng khiến giảng viên "nhảy việc" ầm ầm giữa các trường. Lãnh đạo một trường đại học lớn thuộc khối KHXH&NV chia sẻ: gần đây trường phải chứng kiến không ít giảng viên xin nghỉ vì có trường khác đang cần "huy động gấp" người có bằng để đủ điều kiện mở ngành mới, sẵn sàng chào lương cao hơn hẳn để "kéo" người về. Sad but true!
TS Hoàng Ngọc Vinh – Nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Chuyên nghiệp (Bộ GD-ĐT) nhận xét rằng cuộc chạy đua "săn" tiến sĩ hiện nay có cả hai động lực và không nên đánh đồng tất cả các trường.
"Thu hút tiến sĩ giỏi để nâng chất lượng đào tạo, phát triển nghiên cứu là cần thiết. Nhưng khi số lượng tiến sĩ gắn chặt với điều kiện mở ngành và quy mô tuyển sinh, có những trường tìm cách tuyển cho đủ chỉ tiêu trên hồ sơ. Điều đáng lo là bằng cấp lúc này được coi trọng hơn năng lực thực tế", TS Hoàng Ngọc Vinh phân tích.
Ông cũng cho rằng việc các trường giàu liên tục "hút" người từ các trường nghèo hơn, nhất là ở địa phương hay các ngành đặc thù, thì năng lực chung của cả hệ thống giáo dục đại học chưa chắc đã tăng lên được.
Đặc biệt, TS Hoàng Ngọc Vinh cảnh báo mặt trái của việc chỉ dùng tiền để chạy đua: "Khi nhiều trường cùng phải đáp ứng quy định về chuẩn đội ngũ trong khi nguồn cung tiến sĩ, phó giáo sư giỏi có hạn, cạnh tranh tuyển dụng tất yếu đẩy mức đãi ngộ lên cao. Như quan điểm trong cuốn Quản trị nhân tài trong giáo dục đại học (Talent Management in Higher Education - 2024) do Marian Thunnissen và Paul Boselie chủ biên đã chỉ ra: Đại học không thể chỉ dựa vào việc 'mua nhân tài' (buying talent) mà phải biết 'đào tạo, phát triển nhân tài' (making talent) ngay tại trường mình. Nếu trường sẵn sàng chi hàng trăm triệu đồng để thu hút tiến sĩ mới, nhưng những giảng viên nhiều năm dạy tốt, cải tiến chương trình, dìu dắt đồng nghiệp lại ít được ghi nhận thì rất dễ gây tâm lý so bì, làm suy yếu văn hóa hợp tác. Được cái này mà dễ mất cái khác".
Có trường chọn cách "xây hệ sinh thái" thay vì chạy theo số lượng
Giữa cuộc đua "ném tiền" để tranh nhân tài, một số trường lại chọn hướng đi khác: đầu tư chiều sâu vào điều kiện nghiên cứu thay vì chỉ chạy theo con số và tuyển ồ ạt.
ĐH Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) tuyển 25 giảng viên – nghiên cứu viên tài năng giai đoạn 2025-2030 với thu nhập lên tới 80 triệu/tháng, nhưng điểm nhấn là cam kết gói tài trợ nghiên cứu 3 tỷ đồng trong 3 năm để phát triển nhóm nghiên cứu mạnh.
Đáng chú ý là dù nhận được nhiều hồ sơ từ các nhà khoa học người Việt ở nước ngoài, nhưng PGS.TS Trần Đình Phong - Phó Hiệu trưởng USTH cho biết: tính đến tháng 10/2026, sau quá trình sàng lọc siêu khắt khe của Hội đồng tuyển chọn (gồm các nhà nghiên cứu giàu kinh nghiệm của USTH và hai giáo sư Việt kiều là GS Trần Thế Truyền tại Úc, GS Phan Dương Hiệu tại Pháp), mới chỉ có duy nhất một ứng viên được nhận. Đó là TS Tô Duy Quang - nhà khoa học có hơn 10 năm nghiên cứu tại Pháp và Mỹ, vừa chính thức về làm việc từ tháng 7/2026.
PGS.TS Trần Đình Phong giải thích: "Đây là chương trình tuyển dụng đặc biệt, nhà trường không hướng tới số đông mà mong muốn xây dựng đội ngũ có thể dẫn dắt nghiên cứu trong tương lai với chương trình nghiên cứu nguyên bản, có tính cạnh tranh quốc tế. Thực tế, đầu tư vào cơ sở vật chất phục vụ nghiên cứu và kinh phí xây dựng nhóm nghiên cứu tốn kém hơn rất nhiều so với chỉ đầu tư vào lương hay thu nhập. Nhưng chúng tôi quan niệm đây là hướng đi cần thiết để phát triển bền vững".
Ông cũng nhấn mạnh rằng với nhà khoa học thực thụ, đặc biệt những người làm nghiên cứu thực nghiệm, môi trường phát triển nghiên cứu (trang thiết bị hiện đại, mạng lưới hợp tác quốc tế, chất lượng sinh viên...) mới là ưu tiên số một trước thu nhập: "Bởi thu nhập tốt mà không có điều kiện tốt để phát triển nghiên cứu thì rất nhanh hoạt động nghiên cứu sẽ chậm lại hoặc thậm chí dừng lại".
Cách làm này đặt ra câu hỏi cốt lõi cho cuộc đua lương "trăm triệu" hiện nay: Khi các trường đại học bỏ ra nguồn lực khổng lồ để chiêu mộ nhân tài, làm sao để khoản đầu tư ấy thực sự chuyển hóa thành chất lượng đào tạo trên giảng đường cho sinh viên – những người đang trực tiếp đóng học phí?
(Còn tiếp)
Mời các bạn đón đọc Kỳ 2: Giảng viên nhận đãi ngộ lớn, làm sao để sinh viên hưởng lợi thực chất, xứng đáng với học phí?
Nguồn: svvn.tienphong.vn