Một món ăn tưởng chừng tinh túy đã khiến chúng ta giật mình trước thói quen tin vào điều được tô vẽ là đắt đỏ, hiếm có.
Những ngày qua chắc là khoảng thời gian "đen tối" nhất của Hội mê ăn lòng Việt Nam (đoán chắc hàng triệu người, có cả mình luôn á ), khi phải nhận ra món lòng se điếu yêu thích bao lâu nay... chỉ là một cú lừa thôi. Bức tường niềm tin với các món nội tạng vốn đã mong manh rồi, giờ chính thức sập nguồn khi từ đầu bếp, chuyên gia chăn nuôi đến cả đại diện lò mổ đều khẳng định: Lòng se điếu các bạn ăn đó giờ toàn là hàng... fake.
Là người từng rủ hội bạn đi ăn đĩa lòng se điếu gần cả triệu - đây là điều mình không muốn tin tý nào Nhưng ngay cả khi không muốn, mình cũng chẳng có lý lẽ hay cơ sở nào để phản biện. Mình nhận ra dù đã ăn rất nhiều lòng se điếu trong đời (hoặc tưởng đó là lòng se điếu), nhưng mình không biết lòng se điếu là cái gì ngoài việc lờ mờ hiểu rằng nó rất hiếm, cũng chưa từng đặt câu hỏi là tại sao nó hiếm mà hàng nào cũng... bán.
Đằng sau sự dối trá của những miếng lòng se điếu "nhân tạo" nhan nhản, đó là một hệ thống niềm tin thị trường, văn hóa tiêu dùng và một cú lừa ẩm thực tinh vi mà cả xã hội tình nguyện tham gia vào luôn á.
Người Việt có một sự kiêu hãnh nhất định khi nói về sự tài tình trong việc tận dụng mọi nguyên liệu để biến thành món ngon, thậm chí nâng tầm chúng thành đặc sản. Ở đâu chỉ chọn những miếng thịt ngon nhất thì người Việt không bỏ sót một bộ phận nào của động vật: tiết canh, lòng, dạ dày, tim, gan, phèo, phổi, thậm chí là cả miếng... phao câu Đây là minh chứng văn hóa của tính cách người Việt: tiết kiệm, khéo léo và rất nhiều sự tinh tế. Ông cha nào nghĩ ra được cách đánh tiết canh cho máu đông lại, rồi ăn cùng gan, mề, rau húng và lạc... lại không phải là đỉnh cao của sự sáng tạo tinh tế đó sao?
Với thói quen tận dụng ấy, lòng se điếu được truyền miệng như một thứ "của hiếm" từ con lợn. Theo dân gian, lòng se điếu chỉ có ở những con heo cái sống lâu năm, vốn gầy và yếu, thế nên mỗi con chỉ có một đoạn nhỏ xíu. Theo một lý giải kiểu truyền miệng khác thì lòng se điếu thực chất là đoạn lòng của những con heo có đột biến, hoặc gặp vấn đề sức khỏe. Đó là chưa kể xác suất có lòng se điếu ở lợn cũng rất... hên xui, không phải con nào cũng có.
Lòng se điếu trở thành một món ăn đặc biệt, được thổi lên thành hàng "tinh hoa" trong lĩnh vực "lòng lợn", tương tự như lõi rùa là đẳng cấp cao nhất của phở tái bắp vậy. Và rồi, khi nhu cầu của người ăn tăng lên, lòng se điếu từ một món lẽ ra phải hiếm, thì lại trở thành cực kỳ phổ biến. Từ chỗ chỉ xuất hiện dăm ba lần một năm trong bữa cỗ đặc biệt, giờ lại có thể gọi bất cứ lúc nào trên bàn nhậu
Không ai cảm thấy vô lý, chỉ thấy... may thôi - vì được ăn một miếng ngon hiếm gặp mà không phải thấp thỏm chờ đợi.
Sự vô lý trước cảnh tràn lan lòng se điếu vẫn cứ thế tồn tại, công khai và hiển nhiên trước mắt người tiêu dùng, cho đến khi hàng loạt tài khoản mạng xã hội đứng lên đặt câu hỏi: Hiếm thế, tại sao có thể bán nhan nhản khắp hàng cơm quán nhậu? Có người còn quả quyết: Làm nhà hàng suốt 10 năm, mổ không biết bao nhiêu con lợn - mà mới gặp bộ lòng se điếu 2 lần. Thậm chí không ít người thẳng thắn chia sẻ: Nhà mình làm lò mổ, cả nghìn con lợn mới có vài con có se điếu
Thế thì đó giờ lòng se điếu từ đâu mà ra? Nếu không phải từ con lợn, thì phải chăng từ chính những phản ứng hóa học giữa các hóa chất, phụ gia tạo độ giòn, làm se mặt thực phẩm, tẩy trắng như oxy già, phèn chua, formol? Chắc có lẽ chỉ đội quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm mới trả lời được câu hỏi này. Chỉ biết là, sau khi cơ quan chức năng vào cuộc kiểm tra, một chủ tiệm lòng nổi tiếng trên TikTok vừa khoe clip bộ lòng se điếu dài 40m đã phải lên xin lỗi cư dân mạng vì trót... làm tròn dù bộ lòng chỉ dài hơn 27m.
Cứ thế, trong suốt nhiều năm, lòng "giả" se điếu vẫn ung dung tồn tại nhan nhản nhờ niềm tin vô hình giữa người cung cấp và người tiêu thụ. Chỉ cần một câu khẳng định của người bán "chuẩn se điếu" là người mua sẵn sàng gật đầu lia lịa, và thế là xong
Không giấy tờ kiểm định, không đặt câu hỏi: "Hiếm mà sao lắm thế hả anh/chị?". Nó không khác gì câu chuyện những món như trứng non, chân và cánh gà tẩy trắng từng nhan nhản suốt một thời gian dài. Ai cũng cảm nhận được một sự mơ hồ, mập mờ và không an tâm khi nhắc đến những món ăn này, nhưng rồi vẫn sẵn sàng gạt đi vì ngon, vì... ăn quen rồi có thấy gì đâu. Nhiều người cảm thấy nghi nghi khi ăn những món này ở lề đường với mức giá rẻ giật mình, cảm nhận được hương vị thiếu tự nhiên của thực phẩm nhưng vẫn quyết tâm nhắm mắt ăn. Câu cửa miệng "Ăn bẩn sống lâu" hay "đã chết ai đâu" trở thành một kiểu biện minh. Một sự thỏa hiệp đầy hài hước và lạc quan đi cùng với nguy cơ nhìn thấy được về sức khỏe
Cho đến khi những bức màn lần lượt được vén lên, người tiêu dùng mới hốt hoảng nhận ra... "Hóa ra những gì mình ngờ ngợ đều là đúng". Là một tín đồ của món lòng, mình cũng phải thừa nhận rằng mỗi lần ăn lòng là một lần mình nhắm mắt làm ngơ trước sự phản đối của lý trí. Mình lờ mờ đoán rằng đĩa lòng ngon lành trước mặt rất có thể đã trải qua nhiều bước ngâm, rửa với hóa chất để giữ được độ tươi giòn, nhưng vì không chứng kiến tận mắt cũng như không biết chính xác quy trình làm việc đó, mình vẫn nhắm mắt cho qua để ăn cho đỡ thèm
Đáng sợ nhất lúc này không phải là món lòng "giả" se điếu hay chân gà được tẩy trắng, mà chính là tâm lý chấp nhận biết là có "hóa chất nhưng ngon". Niềm tin trở nên dễ dãi, còn nỗi lo trở thành sự thỏa hiệp để đổi lấy niềm vui.
Sự sụp đổ niềm tin với món lòng se điếu không khiến ai mất nhà cửa, nhưng nó góp phần nuôi lớn văn hóa tiêu dùng dễ dãi và sẵn sàng chấp nhận rủi ro dù biết trước. Một miếng lòng "giả" se điếu không khiến bạn bị ngộ độc ngay lập tức, nhưng nó dần tích lũy thành sự hời hợt của người mua và sự vô tâm của người bán.
Đây không chỉ còn là câu chuyện của lòng se điếu, đây còn là câu chuyện về cafe trộn bột bắp, vi cá giả, chân gà hóa chất, hay muôn vàn những loại xiên bẩn đủ màu sắc được tẩm ướp và chiên ngập dầu. Những thứ mà chúng ta dù biết nó không tốt nhưng vẫn tặc lưỡi cho qua vì rẻ, vì ngon, vì tiện Lâu dần, chính chúng ta tạo nên một môi trường và hệ thống chấp nhận sự tồn tại của thực phẩm không an toàn, chấp nhận sự xuất hiện của hóa chất, chấp nhận sự mập mờ của nguồn gốc những thứ ta bỏ vào miệng. Đó mới là cái giá đắt nhất mà người tiêu dùng phải trả.
Còn lại gì sau sự sụp đổ niềm tin của người tiêu dùng với món lòng se điếu? Cơ quan chức năng sẽ ráo riết vào cuộc để giải đáp câu hỏi về sự minh bạch và an toàn của loại thực phẩm này. Hàng loạt những tiệm lòng, cơ sở giết mổ có dấu hiệu mập mờ sẽ phải chịu phạt. Người tiêu dùng, dĩ nhiên, học được một bài học nhớ đời về an toàn thực phẩm, và giờ đây hẳn sẽ cảnh giác gấp nhiều lần trước cám dỗ của các món ăn lề đường.
Nhưng mình không nghĩ người dùng vô can trong sự sụp đổ của lòng se điếu. Rõ ràng, chúng ta đã sống với sự ngờ vực trước các món nội tạng từ rất lâu về trước. Chỉ có điều, không ai đủ kiên quyết để đứng lên đặt một câu hỏi đanh thép về sự an toàn của những món ăn này. Lòng se điếu rõ ràng là một cú lừa ẩm thực, nhưng chúng ta - với cương vị là khách hàng - cũng đã vui vẻ tự đồng ý tham gia vào cú lừa ấy. Chúng ta đã thỏa hiệp, tự nguyện và hài lòng
Rõ ràng, đâu đó vẫn còn những hàng lòng chân chính với món lòng se điếu chân chính. Dù số lượng chẳng còn tràn lan như trước, và rất có thể giá của lòng se điếu "chuẩn" sẽ sớm vọt lên như biểu đồ giá vàng. Nhưng có lẽ là nên thế.
Cú lừa lòng se điếu lần này không chỉ khiến dân tình vỡ lẽ về niềm đam mê mãnh liệt với món lòng, mà còn tạo nên một cuộc "nội chiến" đầy hào hứng – từ bàn phím đến bàn nhậu, từ TikTok đến lò mổ, từ mạng xã hội đến cả cơ quan thanh tra vệ sinh thực phẩm
Rất nhiều người trong chúng ta (bao gồm cả mình) cuối cùng cũng đã biết lòng se điếu là gì, đến từ đâu, và... một con lợn thật ra chỉ có thể "ra lò" được bao nhiêu khúc. Và cũng từ đó, có thêm chút tỉnh táo khi quyết định có nên "gọi một đĩa lòng có se điếu" trong lần tới hay không. Điều đáng giá hơn cả là chúng ta đã học được bài học cũ nhưng luôn mới: cẩn trọng với những thứ được tô vẽ là "hiếm có, đắt đỏ và tinh túy".
Còn mình, lần tới khi đứng trước một đĩa lòng được bày biện đẹp đẽ, giữa trung tâm là miếng lòng se điếu nhỏ xinh... chắc vẫn sẽ ăn. Vừa ăn vừa bán tín bán nghi, rồi thở dài mà nghĩ: "Niềm vui thích khi được ăn ngon là thật" Vì đôi khi, thứ ta tìm kiếm trên bàn nhậu không chỉ là một món ăn – mà là một cảm giác. Dù có hơi... dối trá, nhưng lại khoái chí đến lạ.
Nguồn: kenh14.vn