Trời ơi, lõi Trái Đất đang có biểu hiện "lạ lùng" cực kỳ các bạn ơi! Những con sóng địa chấn từ sâu thẳm lòng đất đang báo hiệu có gì đó "không ổn" đang diễn ra bên trong lõi hành tinh chúng ta đây này
Một nghiên cứu vừa được đăng trên Tạp chí Nature Geoscience năm nay đã làm dậy sóng cả giới khoa học luôn! Nó không chỉ khiến các nhà nghiên cứu phải đặt lại câu hỏi về cách lõi Trái Đất vận động, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về những trận động đất "kinh hoàng" có thể xảy ra trong thời gian tới - đặc biệt là năm 2025 nè! Đáng lo nhất là rãnh Nankai ở Nhật Bản đang ở giai đoạn nguy cơ "đỏ" rồi đó
## Chuyện gì đang xảy ra ở "trái tim" Trái Đất?
Từ lâu lắm rồi, các nhà khoa học đã biết lõi Trái Đất không "đứng yên" như tượng đâu nhé. Tốc độ quay và cả hình dạng của nó đều thay đổi theo thời gian. Nhưng thông thường thì hai thứ này đổi riêng lẻ, chứ không cùng lúc.
Plot twist ở đây là: một nhóm các nhà khoa học Mỹ - Trung đã phân tích dữ liệu địa chấn trong hơn 30 năm và phát hiện ra điều chưa từng có - tốc độ quay VÀ hình dạng lõi đang thay đổi đồng thời luôn! Này là lần đầu tiên được xác nhận rõ ràng đấy!
Trước đây, khi sóng địa chấn từ động đất đi qua lõi bị "lệch pha" hoặc biến dạng kỳ kỳ, các nhà khoa học tranh cãi ầm ĩ không biết tại sao. Bên thì bảo do tốc độ quay của lõi thay đổi, bên thì cho rằng lõi bị "méo mó" giống quả bóng bị ép. Giờ thì rõ rồi: có thể CẢ HAI đều đúng!
Theo dữ liệu nghiên cứu, khoảng năm 2010, lõi trong Trái Đất từ chỗ quay nhanh hơn lớp ngoài, giờ chuyển sang quay chậm hơn rồi. Trùng hợp không chừng là đúng lúc đó cũng có những thay đổi bất thường ở khu vực sát bề mặt lõi trong, ảnh hưởng luôn đến cách sóng địa chấn truyền đi.
Giáo sư John Emilio Vidale - Giáo sư danh dự ngành Khoa học Trái đất tại Đại học Nam California, tác giả chính của nghiên cứu này, đã nhận xét: "Phát hiện này cung cấp một thay đổi có thể quan sát được, giúp chúng ta hình dung rõ hơn về cách lõi trong uốn mình theo chu kỳ vài năm. Biết đâu phía trước còn nhiều bất ngờ khác". Nghe mà run á!
## Nghiên cứu "hardcore" thế nào?
Lõi Trái Đất nằm sâu dưới 6.500 km, nóng gần bằng bề mặt Mặt trời, áp suất khủng khiếp hơn cả đáy đại dương sâu nhất. Với điều kiện "địa ngục" như vậy thì đương nhiên con người không thể lặn xuống check được rồi
Thay vào đó, các nhà khoa học dùng sóng địa chấn như một loại "X-quang tự nhiên" để "nhìn xuyên" các lớp của Trái Đất. Mỗi khi động đất xảy ra, sóng sẽ đi qua từng lớp vỏ, lớp phủ, lõi ngoài và lõi trong. Mỗi lớp làm thay đổi tốc độ, hướng và hình dạng sóng - từ đó các nhà khoa học có thể suy ra được cấu trúc và chuyển động bên trong.
Trong nghiên cứu lần này, team đã phân tích 121 cặp động đất lặp lại tại quần đảo South Sandwich ở Nam Đại Tây Dương, xảy ra từ 1991 đến 2023. Mỗi cặp động đất diễn ra ở cùng một chỗ và tạo sóng gần như giống hệt nhau, giúp loại bỏ sai số từ nguồn phát.
Dữ liệu được ghi lại tại hai trạm địa chấn lớn ở Bắc Mỹ: Eielson (ILAR) ở Alaska và Yellowknife (YKA) ở Canada. Nếu lõi trong quay đều thì thời gian sóng đến trạm sẽ thay đổi đều đặn theo thời gian. Nhưng kết quả cho thấy một kịch bản phức tạp hơn nhiều: trước năm 2010, lõi trong quay nhanh hơn lớp phủ và vỏ; từ năm 2010 trở đi, tốc độ giảm dần, thậm chí có dữ liệu cho thấy lõi gần như dừng lại hoặc còn đảo chiều quay nữa!
Điểm "sus" nữa là dữ liệu từ hai trạm địa chấn không match nhau 100%. Điều này gợi ý có yếu tố khác ngoài tốc độ quay đang tác động đến lõi trong. Các nhà khoa học nghi ngờ đó là "biến dạng nhớt" tại ranh giới giữa lõi trong và lõi ngoài. Dù lõi trong là kim loại rắn nhưng áp suất và nhiệt độ cực cao có thể khiến nó biến dạng từ từ. Những thay đổi trong hình dạng lõi ngoài hoặc mật độ lớp phủ cũng có thể góp phần vào chuyện này.
## Liên quan gì đến động đất sắp tới?
Cho tới giờ, chưa ai dám khẳng định đây là một phần của chu kỳ tự nhiên hay là dấu hiệu của biến động "hiếm có khó tìm". Nhưng có một điểm khiến cộng đồng địa chất phải chú ý: sự thay đổi trong lõi có thể ảnh hưởng đến các hiện tượng địa chấn ở lớp vỏ đấy!
Giáo sư Vidale cho rằng nếu chuyển động của lõi ngoài "dẫn dắt" lõi trong, thì sự vận động sẽ mang tính dao động điều hòa, dự đoán được ở mức tương đối. Nhưng nếu chuyển động hỗn loạn, nó có thể tạo ra những tác động khó lường, trong đó có khả năng kích thích hoặc làm biến đổi các vùng đứt gãy vốn đã căng thẳng ứng suất - như rãnh Nankai (Nhật Bản), khu vực San Andreas (Mỹ), hoặc tại vành đai lửa Thái Bình Dương. Nghe mà hơi sợ sợ
## 2025: Năm của những "cú shock"?
Bước sang năm 2025, nhiều khu vực địa chấn lớn của thế giới đã ghi nhận hoạt động bất thường rồi đó các bạn:
- **Rãnh Nankai (Nhật Bản)** đang ở giai đoạn cuối của chu kỳ 90 - 200 năm kể từ lần động đất lớn nhất năm 1946. Chính phủ Nhật đã nâng xác suất xảy ra động đất lớn hơn 8 độ richter trong 30 năm tới lên mức 80% luôn á!
- Vùng đứt gãy Thái Bình Dương ở Nam Mỹ và Indonesia cũng đang ghi nhận chuỗi động đất trung bình và nhỏ liên tiếp - một hiện tượng đôi khi xuất hiện trước các sự kiện mạnh.
Phát hiện lõi Trái Đất thay đổi cả tốc độ quay lẫn hình dạng không chỉ là bước tiến khoa học, mà còn có thể đóng vai trò cảnh báo sớm cho các biến động lớn hơn trong tương lai. Năm 2025 đang hội tụ nhiều yếu tố rủi ro: từ chu kỳ địa chấn của các rãnh hút mảng lớn đến hoạt động bất thường của từ trường và lõi.
## Bottom line
Dù mối liên hệ "nhân - quả" vẫn chưa được chứng minh chắc chắn, giới khoa học đồng ý rằng quan sát và phân tích lõi Trái Đất trong thời gian thực là nhiệm vụ cấp thiết lắm rồi. Bởi vì ở quy mô hành tinh, một thay đổi nhỏ xíu sâu 6.500 km dưới chân chúng ta có thể là mảnh ghép quan trọng trong bức tranh về những cơn địa chấn dữ dội đang "đợi lượt" ở phía trước đấy!
Nguồn: kenh14.vn
Một nghiên cứu vừa được đăng trên Tạp chí Nature Geoscience năm nay đã làm dậy sóng cả giới khoa học luôn! Nó không chỉ khiến các nhà nghiên cứu phải đặt lại câu hỏi về cách lõi Trái Đất vận động, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về những trận động đất "kinh hoàng" có thể xảy ra trong thời gian tới - đặc biệt là năm 2025 nè! Đáng lo nhất là rãnh Nankai ở Nhật Bản đang ở giai đoạn nguy cơ "đỏ" rồi đó
## Chuyện gì đang xảy ra ở "trái tim" Trái Đất?
Từ lâu lắm rồi, các nhà khoa học đã biết lõi Trái Đất không "đứng yên" như tượng đâu nhé. Tốc độ quay và cả hình dạng của nó đều thay đổi theo thời gian. Nhưng thông thường thì hai thứ này đổi riêng lẻ, chứ không cùng lúc.
Plot twist ở đây là: một nhóm các nhà khoa học Mỹ - Trung đã phân tích dữ liệu địa chấn trong hơn 30 năm và phát hiện ra điều chưa từng có - tốc độ quay VÀ hình dạng lõi đang thay đổi đồng thời luôn! Này là lần đầu tiên được xác nhận rõ ràng đấy!
Trước đây, khi sóng địa chấn từ động đất đi qua lõi bị "lệch pha" hoặc biến dạng kỳ kỳ, các nhà khoa học tranh cãi ầm ĩ không biết tại sao. Bên thì bảo do tốc độ quay của lõi thay đổi, bên thì cho rằng lõi bị "méo mó" giống quả bóng bị ép. Giờ thì rõ rồi: có thể CẢ HAI đều đúng!
Theo dữ liệu nghiên cứu, khoảng năm 2010, lõi trong Trái Đất từ chỗ quay nhanh hơn lớp ngoài, giờ chuyển sang quay chậm hơn rồi. Trùng hợp không chừng là đúng lúc đó cũng có những thay đổi bất thường ở khu vực sát bề mặt lõi trong, ảnh hưởng luôn đến cách sóng địa chấn truyền đi.
Giáo sư John Emilio Vidale - Giáo sư danh dự ngành Khoa học Trái đất tại Đại học Nam California, tác giả chính của nghiên cứu này, đã nhận xét: "Phát hiện này cung cấp một thay đổi có thể quan sát được, giúp chúng ta hình dung rõ hơn về cách lõi trong uốn mình theo chu kỳ vài năm. Biết đâu phía trước còn nhiều bất ngờ khác". Nghe mà run á!
## Nghiên cứu "hardcore" thế nào?
Lõi Trái Đất nằm sâu dưới 6.500 km, nóng gần bằng bề mặt Mặt trời, áp suất khủng khiếp hơn cả đáy đại dương sâu nhất. Với điều kiện "địa ngục" như vậy thì đương nhiên con người không thể lặn xuống check được rồi
Thay vào đó, các nhà khoa học dùng sóng địa chấn như một loại "X-quang tự nhiên" để "nhìn xuyên" các lớp của Trái Đất. Mỗi khi động đất xảy ra, sóng sẽ đi qua từng lớp vỏ, lớp phủ, lõi ngoài và lõi trong. Mỗi lớp làm thay đổi tốc độ, hướng và hình dạng sóng - từ đó các nhà khoa học có thể suy ra được cấu trúc và chuyển động bên trong.
Trong nghiên cứu lần này, team đã phân tích 121 cặp động đất lặp lại tại quần đảo South Sandwich ở Nam Đại Tây Dương, xảy ra từ 1991 đến 2023. Mỗi cặp động đất diễn ra ở cùng một chỗ và tạo sóng gần như giống hệt nhau, giúp loại bỏ sai số từ nguồn phát.
Dữ liệu được ghi lại tại hai trạm địa chấn lớn ở Bắc Mỹ: Eielson (ILAR) ở Alaska và Yellowknife (YKA) ở Canada. Nếu lõi trong quay đều thì thời gian sóng đến trạm sẽ thay đổi đều đặn theo thời gian. Nhưng kết quả cho thấy một kịch bản phức tạp hơn nhiều: trước năm 2010, lõi trong quay nhanh hơn lớp phủ và vỏ; từ năm 2010 trở đi, tốc độ giảm dần, thậm chí có dữ liệu cho thấy lõi gần như dừng lại hoặc còn đảo chiều quay nữa!
Điểm "sus" nữa là dữ liệu từ hai trạm địa chấn không match nhau 100%. Điều này gợi ý có yếu tố khác ngoài tốc độ quay đang tác động đến lõi trong. Các nhà khoa học nghi ngờ đó là "biến dạng nhớt" tại ranh giới giữa lõi trong và lõi ngoài. Dù lõi trong là kim loại rắn nhưng áp suất và nhiệt độ cực cao có thể khiến nó biến dạng từ từ. Những thay đổi trong hình dạng lõi ngoài hoặc mật độ lớp phủ cũng có thể góp phần vào chuyện này.
## Liên quan gì đến động đất sắp tới?
Cho tới giờ, chưa ai dám khẳng định đây là một phần của chu kỳ tự nhiên hay là dấu hiệu của biến động "hiếm có khó tìm". Nhưng có một điểm khiến cộng đồng địa chất phải chú ý: sự thay đổi trong lõi có thể ảnh hưởng đến các hiện tượng địa chấn ở lớp vỏ đấy!
Giáo sư Vidale cho rằng nếu chuyển động của lõi ngoài "dẫn dắt" lõi trong, thì sự vận động sẽ mang tính dao động điều hòa, dự đoán được ở mức tương đối. Nhưng nếu chuyển động hỗn loạn, nó có thể tạo ra những tác động khó lường, trong đó có khả năng kích thích hoặc làm biến đổi các vùng đứt gãy vốn đã căng thẳng ứng suất - như rãnh Nankai (Nhật Bản), khu vực San Andreas (Mỹ), hoặc tại vành đai lửa Thái Bình Dương. Nghe mà hơi sợ sợ
## 2025: Năm của những "cú shock"?
Bước sang năm 2025, nhiều khu vực địa chấn lớn của thế giới đã ghi nhận hoạt động bất thường rồi đó các bạn:
- **Rãnh Nankai (Nhật Bản)** đang ở giai đoạn cuối của chu kỳ 90 - 200 năm kể từ lần động đất lớn nhất năm 1946. Chính phủ Nhật đã nâng xác suất xảy ra động đất lớn hơn 8 độ richter trong 30 năm tới lên mức 80% luôn á!
- Vùng đứt gãy Thái Bình Dương ở Nam Mỹ và Indonesia cũng đang ghi nhận chuỗi động đất trung bình và nhỏ liên tiếp - một hiện tượng đôi khi xuất hiện trước các sự kiện mạnh.
Phát hiện lõi Trái Đất thay đổi cả tốc độ quay lẫn hình dạng không chỉ là bước tiến khoa học, mà còn có thể đóng vai trò cảnh báo sớm cho các biến động lớn hơn trong tương lai. Năm 2025 đang hội tụ nhiều yếu tố rủi ro: từ chu kỳ địa chấn của các rãnh hút mảng lớn đến hoạt động bất thường của từ trường và lõi.
## Bottom line
Dù mối liên hệ "nhân - quả" vẫn chưa được chứng minh chắc chắn, giới khoa học đồng ý rằng quan sát và phân tích lõi Trái Đất trong thời gian thực là nhiệm vụ cấp thiết lắm rồi. Bởi vì ở quy mô hành tinh, một thay đổi nhỏ xíu sâu 6.500 km dưới chân chúng ta có thể là mảnh ghép quan trọng trong bức tranh về những cơn địa chấn dữ dội đang "đợi lượt" ở phía trước đấy!
Nguồn: kenh14.vn