Thế kỷ XIII, tiếng vó ngựa của quân Mông Cổ khiến cả châu Á lẫn châu Âu phải "run như cầy sấy" Từ mấy bộ lạc lởm khởm trên thảo nguyên, người Mông Cổ đã speedrun xây dựng một đế chế xịn sò với những chiến dịch quân sự chưa từng có trong lịch sử.
Đặc biệt, cuộc tiến công về phía Tây trong thế kỷ XIII đã đưa quân Mông Cổ tới tận Đông và Trung Âu. Nhưng plot twist là dù từng "cân" nhiều trận, cuối cùng họ vẫn không thể biến châu Âu thành thuộc địa của đế chế.
Từ Thiết Mộc Chân thành huyền thoại Thành Cát Tư Hãn
Thành Cát Tư Hãn, tên thật là Thiết Mộc Chân, có tuổi thơ "drama" kinh khủng. Sau khi ba qua đời, gia đình mất hết quyền lực và phải đối mặt với cuộc sống khắc nghiệt trên thảo nguyên - kiểu sống nhờ sống nhờ luôn.
Những trải nghiệm này đã giúp ông hình thành tư duy "flex" về việc liên kết các bộ lạc. Thay vì chỉ coi trọng quan hệ máu mủ, Thiết Mộc Chân tập trung "chiêu mộ" những người có năng lực và lòng trung thành, thậm chí còn "rủ" cả những nhóm từng là anti-fan vào đội của mình.
Năm 1206, sau quá trình "battle" dài marathon, Thiết Mộc Chân thống nhất gần hết các bộ lạc Mông Cổ và được phong làm Thành Cát Tư Hãn - đỉnh của chóp!
Từ đó, các cuộc chinh phạt mở rộng với tốc độ "bàn phím cơ". Quân Mông Cổ nổi tiếng với khả năng di chuyển siêu nhanh, dùng kỵ binh cực pro và tổ chức hành quân trên khoảng cách xa vời vợi.
Đến những năm cuối đời Thành Cát Tư Hãn, lãnh thổ do người Mông Cổ kiểm soát đã trải dài từ Đông Á sang Trung Á và tiến tới Trung Đông luôn.
Lần đầu quân Mông Cổ "check-in" Đông Âu
Trong các chiến dịch về phía Tây, hai tướng Triết Biệt và Tốc Bất Đài từng chỉ huy một lực lượng khủng tiến qua khu vực Kavkaz, sau đó xông vào đất người Rus'.
Quân Mông Cổ vượt qua Kavkaz, "solo rank" với nhiều lực lượng địa phương rồi tiến sâu vào vùng Đông Âu. Năm 1223, họ "chiến thắng" liên quân Rus' và Cuman trong trận sông Kalka.
Tuy nhiên đây chưa phải màn chinh phục châu Âu toàn diện. Sau chiến dịch trinh sát và quân sự kéo dài, lực lượng Mông Cổ quay xe về Đông.
Thành Cát Tư Hãn qua đời năm 1227. Việc "cày cuốc" về phía Tây sau đó tiếp tục dưới thời những người kế nhiệm.
Cuộc đại chinh phạt châu Âu năm 1236 - bom tấn thực sự
Dưới thời Oa Khoát Đài, người Mông Cổ mở một chiến dịch khủng về phía Tây từ năm 1236.
Lực lượng do Bạt Đô cùng các tướng lĩnh Mông Cổ chỉ huy tiến qua vùng Volga, chinh phục nhiều lãnh địa của người Rus' rồi tiếp tục hướng về Trung Âu.
Quân Mông Cổ lần lượt tiến vào Ba Lan, Hungary và nhiều nơi khác. Năm 1241, họ "ăn đứt" các lực lượng châu Âu tại Legnica ở Ba Lan và Mohi ở Hungary.
Từ Hungary, quân Mông Cổ tiếp tục tiến về phía Tây. Điều này khiến nhiều vương quốc châu Âu "hoảng hốt" vì sợ lực lượng Mông Cổ sẽ tiếp tục mở rộng.
Nhưng plot twist nữa! Đến năm 1242, quân Mông Cổ bắt đầu rút khỏi Trung Âu.
Phải chăng "muỗi sốt rét" đã là MVP đánh bại quân Mông Cổ?
Một giả thuyết từng được nhắc đến là điều kiện tự nhiên và dịch bệnh đã "debuff" quân Mông Cổ nặng nề.
Khi tiến vào châu Âu, lực lượng này phải hoạt động trong những môi trường khác xa so với thảo nguyên Trung Á quen thuộc. Địa hình, thời tiết, nguồn nước và điều kiện đồng cỏ đều ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì một đội quân chủ yếu dựa vào ngựa.
Sốt rét và các bệnh truyền nhiễm khác cũng từng "văng" khắp châu Âu thời Trung cổ. Muỗi truyền bệnh vì thế được nhắc đến trong một số giả thuyết về những khó khăn mà quân Mông Cổ phải đối mặt.
Tuy nhiên, việc khẳng định muỗi sốt rét là nguyên nhân chính khiến quân Mông Cổ "thua cuộc" ở châu Âu thì hơi "sơ sài" rồi. Các nhà nghiên cứu lịch sử còn đưa ra nhiều yếu tố khác để giải thích cuộc rút quân năm 1242.
Cái chết của Oa Khoát Đài và drama kế vị
Một trong những sự kiện quan trọng xảy ra vào cuối năm 1241 là việc Đại Hãn Oa Khoát Đài qua đời.
Cái chết của vị Đại Hãn khiến vấn đề kế vị trở thành "hot topic" đối với giới lãnh đạo Mông Cổ. Một bộ phận lực lượng và các nhân vật quyền lực phải về ngay để tham gia "battle" tranh giành quyền lực và tổ chức triều đình.
Đây là một trong những giải thích phổ biến cho việc chiến dịch ở Trung Âu không tiếp tục được đẩy sâu hơn về phía Tây.
Bên cạnh đó, người Mông Cổ cũng gặp những vấn đề thực tế khi duy trì một đội quân lớn ở khoảng cách xa xôi trung tâm đế chế. Địa hình rừng, sông ngòi, pháo đài kiên cố và hệ thống phòng thủ của các quốc gia châu Âu cũng khác xa so với những vùng thảo nguyên mà kỵ binh Mông Cổ quen thuộc.
Không giống một trận đánh "nhanh gọn", việc chinh phục và kiểm soát lâu dài toàn bộ châu Âu đòi hỏi nguồn nhân lực, hậu cần và khả năng duy trì quyền lực trên một vùng lãnh thổ rộng lớn.
Vì sao người Mông Cổ không chinh phục toàn bộ châu Âu?
Thành công của quân Mông Cổ tại Đông và Trung Âu là không thể phủ nhận, nhưng từ những thắng lợi quân sự đến việc kiểm soát lâu dài cả một lục địa là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Sau năm 1242, người Mông Cổ vẫn duy trì ảnh hưởng mạnh tại Đông Âu thông qua Kim Trướng Hãn quốc. Tuy nhiên, họ không tiếp tục chiến dịch chinh phục toàn bộ Tây Âu.
Dịch bệnh, điều kiện tự nhiên, địa hình, hậu cần, hệ thống thành trì và phòng thủ của các quốc gia châu Âu, cùng những biến động quyền lực bên trong đế chế Mông Cổ đều có thể được xem là những yếu tố góp phần hạn chế khả năng tiến xa hơn của họ.
Đế chế Mông Cổ sau đó ngày càng bị "phân mảnh" thành những hãn quốc và xảy ra nhiều cuộc "drama" tranh chấp quyền lực. Đến thế kỷ XIV, sức mạnh của đế chế thống nhất suy giảm rõ rệt.
Vì vậy, câu chuyện về "những con muỗi đã cứu châu Âu" có thể tạo nên một hình ảnh thú vị, nhưng lịch sử cho thấy việc quân Mông Cổ không thể chinh phục toàn bộ châu Âu là kết quả của nhiều yếu tố đan xen, thay vì chỉ do một loài côn trùng hay một căn bệnh nào đó thôi nhé!
Nguồn: techz.vn