Chill chưa các bạn ơi! Hóa ra bọ cạp không chỉ "hù dọa" mà còn có thể cứu người
Nhớ chương trình Fear Factor không? Mỗi lần bọ cạp xuất hiện với cái đuôi độc giương cao là tim khán giả phải đập như trống Dù các thí sinh vẫn safe nhưng bọ cạp, cùng với rết hay nhện, vẫn bị gắn mác "đáng sợ phết" mãi thôi.
Nhưng mà plot twist nè! Các nhà khoa học ở City of Hope (một mạng lưới trung tâm nghiên cứu ung thư ở Mỹ) đã chứng minh rằng bọ cạp không chỉ scary mà còn super hữu ích luôn. Vài năm trước, họ đăng báo trên tạp chí Science Translational Medicine về một phương pháp điều trị khối u não mới - và nó liên quan đến nọc độc bọ cạp đó nha!
Cụ thể là họ dùng loài bọ cạp tử (deathstalker - tên nghe đã thấy chất rồi ) sống ở Bắc Phi và Trung Đông. Trong nọc độc có một chất tên là chlorotoxin (đã được biến đổi gen), và nó giỏi nhận diện tế bào khối u lắm, đặc biệt là u nguyên bào thần kinh đệm (glioblastoma). Đây là loại u não phổ biến và nguy hiểm nhất luôn á, khó trị vì các khối u thường rải rác khắp não. Chlorotoxin này hoạt động như một cái radar xịn xò, dẫn đường cho tế bào lympho T (hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể) tìm đúng chỗ để "đánh hội đồng" tế bào ung thư
Theo lời TS Michael Barish - chủ nhiệm Khoa Sinh học Phát triển và Tế bào gốc tại City of Hope: "Cũng giống như cách bọ cạp dùng nọc để hạ gục con mồi, chúng tôi dùng chlorotoxin để hướng tế bào lympho T tiêu diệt tế bào ung thư." Nghe xịn không nào!
Btw, fun fact nè: "nọc độc" (venom) và "chất độc" (poison) không phải là một đâu nha, dù nhiều người hay nhầm lẫn. Chất độc có thể xâm nhập qua da, tiêu hóa hoặc hô hấp (như cây thường xuân độc hay ếch phi tiêu). Còn nọc độc phải vào máu qua vết cắn hoặc chích mới có tác dụng. Chính độc tố này vừa giúp động vật khống chế con mồi, vừa có khả năng điều hòa quá trình phức tạp trong cơ thể người - nên tiềm năng ứng dụng trong y học là rất lớn luôn
Thật ra việc dùng nọc độc chữa bệnh không phải trend mới đâu. Ở La Mã cổ đại, các thầy thuốc đã dùng nọc rắn để chữa bệnh đậu mùa, phong hay sốt rồi. Một số nghiên cứu cũng cho thấy vết cắn rắn đuôi chuông có thể làm dịu cơn co giật động kinh, và nọc độc hiện nay vẫn được dùng để sản xuất thuốc kháng độc nữa này.
Liệu pháp với chlorotoxin là một phiên bản nâng cấp của CAR-T - phương pháp miễn dịch dùng chính tế bào của cơ thể để chống ung thư. Khác với hóa trị (vốn tấn công nhanh nhưng "bắn tứ phía", cả tế bào ung thư lẫn tế bào khỏe đều dính ), thì liệu pháp miễn dịch giúp hệ miễn dịch "thông minh" hơn, nhắm trúng mục tiêu - tuy chậm hơn và hiệu quả không đều nhưng ít tác dụng phụ hơn nhiều.
Nghiên cứu gần đây nhất của City of Hope (công bố tháng 8/2025 trên Cell Reports Medicine) báo cáo kết quả thử nghiệm lâm sàng giai đoạn I. Phương pháp này gây ít tác dụng phụ, và 3 trong 4 bệnh nhân (75%) có tình trạng ổn định sau ba đợt điều trị. Tuy nhiên must be real là cả 4 đều qua đời do bệnh tiến triển - ba người sống dưới sáu tháng, một người sống hơn 20 tháng sau phẫu thuật Nhưng mà nhóm nghiên cứu vẫn giữ vibe lạc quan, nhấn mạnh rằng cỡ mẫu nhỏ (chỉ 4 người) chưa đủ để kết luận, và kết quả này đã mở đường cho nghiên cứu sâu hơn rồi. Họ đang tiếp tục thử nghiệm để tăng hiệu quả điều trị trong tương lai nha!
Từ y học cổ đại đến khoa học hiện đại, nọc độc luôn mang lại nhiều hứa hẹn. Và biết đâu trong những thử nghiệm lâm sàng tới đây, chính loại chất độc này lại nắm giữ chìa khóa để con người chiến thắng ung thư đó các bạn ơi!
Nguồn: svvn.tienphong.vn