Này bạn ơi, bạn có biết có một loài cá "hiếm hơn cả gấu trúc" đang sống ở một nơi tên nghe đã thấy rợn rồi không? Đúng vậy, chúng ở Hố Quỷ thuộc Thung lũng Chết ở Mỹ đó – nghe tên thôi đã thấy hardcore rồi đúng không
Trước giờ ai cũng nghĩ gấu trúc là loài quý hiếm nhất rồi phải không nào? Nhưng plot twist đây: hiện tại đã có hơn 1800 con gấu trúc đang sống ngoài tự nhiên nhờ công tác bảo tồn. Còn loài cá mà mình sắp kể cho bạn nghe thì... chỉ có gần 200 con thôi á Vậy là loài cá gì vậy?
Câu chuyện bắt đầu từ một địa điểm có tên "không thể kinh dị hơn" – Hố Quỷ (Devil's Hole), nằm trong Vườn Quốc gia Thung lũng Chết giữa 2 bang California và Nevada của Mỹ. Theo Wikipedia thì nơi này là một hồ bơi địa nhiệt trong hang động đá vôi ở Sa mạc Amargosa. Nó nằm ở độ cao 730m trên mực nước biển, và nước luôn giữ nhiệt độ ở mức 33 độ C – nóng nực nhưng ổn định nha!
Hố Quỷ này có kích thước khá khiêm tốn: dài khoảng 22m x rộng 3,5m thôi. Ở một đầu có thềm đá nhỏ khoảng 3,5m x 5m, sâu độ 0,3m. Lượng oxy hòa tan trong nước dao động từ 2,5 - 3,0 ppm ở độ sâu 22m, nhưng ở thềm nông thì có thể lên tới 6,0 - 7,0 ppm vào tháng 6 và 7.
Và đây rồi – nhân vật chính của chúng ta xuất hiện: cá nhộng lỗ quỷ (hay cá nhộng quỷ)
Lần đầu tiên được phát hiện vào năm 1930 bởi nhà ngư học người Mỹ Joseph H. Wales. Chúng có quan hệ họ hàng với cá nhộng Amargosa và cá nhộng Salt Creek.Cá nhộng lỗ quỷ là một loài cá mini cực kỳ – chỉ dài tối đa 30mm thôi (nhỏ hơn cả ngón tay cái của bạn á)! Nhưng mà màu sắc của chúng thì lại đẹp phát hờn: con đực có màu xanh sáng, con cái màu vàng sáng. Tất cả các vây đều có viền đen, lưng ánh kim vàng óng ánh. Đặc biệt là mắt của chúng có màu xanh lam ánh kim, còn nắp mang có ánh tím ở phía sau – sang xịn mịn phải không nào
Con cái và con non thì có màu vàng hơn con đực. Con cái có lưng màu nâu vàng, rìa vây ngực và vây đuôi màu vàng chứ không phải đen. Nhưng vây lưng vẫn có viền đen như con đực. Não của con cái có màu xanh lá cây kim loại, mắt xanh kim loại luôn. Con non thì màu giống con cái, chỉ có thêm một thanh dọc mờ ở hai bên thôi.
Điểm đặc biệt: loài cá này không có vây bụng nha! Vây lưng có 12 tia, mỗi vây ngực có 17 tia. Vây đuôi hình lồi với 28 tia, cong ra ngoài ở rìa. Dãy bên (số vảy từ đầu đến đuôi) là 27 vảy, các vảy này có hình răng cưa ở rìa ngoài.
Về chế độ ăn uống, cá nhộng quỷ ăn khá đa dạng: bọ cánh cứng, ốc sên, tảo và động vật giáp xác nước ngọt. Thực đơn thay đổi theo mùa, mặc dù trong dạ dày của chúng hay có cả các chất dạng hạt vô cơ. Các nhà khoa học cho rằng chúng ăn nhầm cái này do chiến lược kiếm ăn ở tầng đáy và trên bề mặt đó.
Chuyện sinh sản của chúng thì... hơi buồn nè Chúng sinh sản quanh năm, chủ yếu vào mùa xuân và thu, đạt đỉnh từ giữa tháng 2 đến giữa tháng 5. Nhưng mà khả năng sinh sản cực kỳ thấp: con cái chỉ tạo ra được 4-5 buồng trứng trưởng thành mỗi mùa, chiếm 10-20% tổng số buồng trứng.
Và drama hơn nữa: mỗi lần đẻ, con cái chỉ đẻ một quả trứng duy nhất thôi, và chúng chỉ cho 1 con đực được bơi cạnh mình (simp vibes ). Sau khi đẻ trứng, con đực thụ tinh ngay lập tức. Trứng chỉ có đường kính 1mm và tỷ lệ sống sót rất thấp luôn.
Tuổi thọ của cá nhộng quỷ từ 10-14 tháng. Kẻ thù tự nhiên của chúng là bọ lặn Neoclypeodytes cinctellus – loài này ăn trứng và con non. Bọ lặn này mới xuất hiện ở Hố Quỷ vào năm 1999 hoặc 2000.
Fun fact: Hố Quỷ sâu hơn 130m và cá nhộng quỷ sống ở độ sâu 24m. Theo nghiên cứu, chúng đã sống ở đây từ khoảng 60.000 năm trước Hố Quỷ được hình thành cách đây 500.000 năm, có thể do động đất. Còn câu hỏi làm sao cá nhộng quỷ đến đây thì các nhà khoa học đoán là chúng đến qua vùng nước dưới lòng đất.
Từ cuối những năm 1940, nhà thủy học Carl Leavitt Hubbs đã bắt đầu vận động bảo vệ pháp lý cho loài cá này. Năm 1967, cá nhộng lỗ quỷ chính thức được liệt vào danh sách loài có nguy cơ tuyệt chủng – trở thành một trong những loài đầu tiên được bảo vệ theo Đạo luật về các loài có nguy cơ tuyệt chủng.
Lý do thì đau lòng lắm: một lượng lớn giếng được khoan gần Hố Quỷ khiến số lượng cá giảm mạnh vào những năm 1970 do nước ngầm bị rút nhanh và khả năng sinh sản bị hạn chế. Sau khi nước ngầm tăng lên, số lượng cá phục hồi nhưng lại giảm đột ngột vào năm 1995 do giao phối cận huyết, quần thể tảo và vi sinh vật thay đổi, hoặc do trầm tích thay đổi.
Ngoài mối đe dọa về nguồn nước, con người cũng gây ảnh hưởng khác. Ví dụ như trận lũ quét năm 2004 cuốn thiết bị theo dõi khoa học vào Hố Quỷ, giết chết khoảng 80 con cá nhộng quỷ Tính đến năm 2014, IUCN (Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế) đánh giá đây là loài cực kỳ nguy cấp. Ở bang Nevada, chúng được coi là loài được bảo vệ có nguy cơ tuyệt chủng.
Và rồi đến tháng 4 năm 2016, drama kinh hoàng xảy ra: ba người đàn ông say rượu đột nhập vào khu vực được bảo vệ của Hố Quỷ, phá hủy thiết bị khoa học, lội lên thềm cạn đập vỡ trứng và ấu trùng của cá, còn nôn xuống nước nữa Hành động này khiến số lượng cá nhộng quỷ chỉ còn 37 con!!!
Sau vụ này, Sở Công viên Quốc gia Hoa Kỳ đã bổ sung thêm dây thép gai lên hàng rào và lắp thêm camera theo dõi. Ngoài ra, các trận động đất Guerrero - Oaxaca năm 2012, động đất ở Vịnh Alaska năm 2018 và động đất Ridgecrest năm 2019 cũng gây ra sóng địa chấn ở Hố Quỷ, có thể làm gián đoạn sinh sản của những con cá nhộng quỷ.
Các nhà khoa học Mỹ đã nỗ lực hết sức để bảo tồn loài cá này. Họ cố di chuyển chúng đến nơi khác an toàn hơn nhưng hầu hết đều fail. Đầu năm 2010, họ tạo ra một bản sao tương tự Hố Quỷ tại Cơ sở bảo tồn cá Ash Meadows (AMFCF). Hàng triệu đô la đã được chi ra – ước tính tới 4,5 triệu USD (hơn 90 tỷ VND) Và việc này gây ra tranh cãi lớn vì chi phí quá khủng.
Nhưng mà... có happy ending nha bạn ơi! Nỗ lực của các nhà khoa học đã được đền đáp – tính đến tháng 4 năm 2022, số lượng cá nhộng lỗ quỷ tại Hố Quỷ đã tăng lên tới 175 cá thể!!!
*Bài viết tổng hợp từ các nguồn: Nationalparks, National Geographic, Sohu, NCBI
Nguồn: kenh14.vn