Nhắc đến ẩm thực của người Mông, ai cũng phải gật gù khi nghĩ ngay đến món mèn mén huyền thoại Món ăn được làm từ ngô này từng khiến biết bao người phải "crush" ngay từ lần đầu nếm thử nha!
Từ xưa tổ tổ, anh em người Mông đã có thói quen sống trên các dãy núi cao, cuộc sống của họ gắn liền với truyền thống canh tác nương rẫy, trồng lúa, ngô và các loại hoa màu khác... Cách sống của dân tộc Mông đã tạo nên rất nhiều nét văn hóa đặc sắc, bí ẩn đến mức khiến ai nghe qua cũng muốn lên bản khám phá ngay luôn! ️
Một trong những nét "xịn xò" nhất đó là thói quen treo ngô trên gác nhà và các món ăn từ ngô của người Mông - một cách bảo quản nông sản cực kỳ thông minh mỗi khi đến mùa thu hoạch bắp trên non cao.
Tháng 10 đến tháng 11 hàng năm, khi những nương ngô ngả màu vàng óng, bà con người Mông lại hối hả lên nương thu hoạch. Thu hoạch ngô đến đâu, gùi về nhà đến đó. Vào ngày mùa, trong nhà người Mông, nhà nào cũng treo đầy bắp xung quanh - nhìn tấp nập lắm nha!
Ngô được buộc thành từng túm nhỏ treo kín mít bên hiên nhà và cả trong gian bếp. Ngô được treo như vậy đến khoảng tháng 4, tháng 5 năm sau, đến khi bà con bắt đầu vào vụ gieo trồng mới.
Vì thế, ngô được bảo quản sử dụng quanh năm, những bắp ngô đẹp, hạt to, sáng mịn không bị mối mọt, sâu đục. Loại ngô nào hỏng được lọc ra để nuôi gà, vịt, lợn... Cứ thế, người Mông duy trì tục treo bắp trên gác nhà từ đời ông bà anh cho đến giờ.
Từ nguồn lương thực "xịn sò" này, đồng bào Mông đã chế biến thành món ăn với hương vị đậm đà, trở thành văn hóa ẩm thực độc đáo, mang bản sắc của người Mông. Đó chính là mèn mén!
Cứ sau mỗi mùa thu hoạch, ngô lại được đồng bào Mông phơi trên những hiên nhà hay gác bếp, chờ khi thật khô mới đem đi làm mèn mén.
Fun fact nè: trong mèn mén Hà Giang, cái tên mèn mén được bắt nguồn từ tiếng Trung Quốc có nghĩa là bột ngô hấp đó. Món ăn dân dã được làm từ ngô này đã khiến bao thực khách mê mẩn vì hương vị khác lạ mà nó mang lại
Đặc biệt, mèn mén là món ăn giàu dinh dưỡng nên hầu hết trẻ em người Mông đều mau lớn, khỏe mạnh nhờ được bổ sung nguồn thức ăn nhiều năng lượng này - xứng đáng là món ăn "buff sức khỏe" luôn!
Mèn mén có hương vị đặc biệt là bởi nó được chế biến từ giống ngô ngon nhất của vùng, ngô đã lai hay ngô nơi khác cũng không có được hương vị thơm ngon giống như ngô địa phương này đâu nhé!
Cách làm mèn mén Hà Giang không quá phức tạp, nhưng nó lại đòi hỏi nhiều công đoạn. Đặc biệt món ăn này cần đến những đôi bàn tay khéo léo có kinh nghiệm để làm ra thành phẩm ngon nhất.
Mèn mén được làm từ ngô tẻ sau đó sẽ tách hạt ngô, loại bỏ các hạt sâu, mốc rồi đem xay thành bột mịn. Thông thường, người dân địa phương sẽ sử dụng cối đá truyền thống để xay ngô. Đây được coi là công đoạn vất vả nhất luôn nha các bạn!
Ngô xay được cho vào sàng để loại bỏ mày và sạn, rồi đổ ra nia, trộn nước để nhào bột. Bột mèn mén không được quá khô hoặc quá ướt. Nếu quá khô, mèn mén dễ bị sống, còn quá ướt sẽ làm món ăn bị nhão, không ngon - phải chuẩn "tỉ lệ vàng" mới ổn!
Sau khi nhào trộn, bột mèn mén được đưa vào hấp 2 lần trên một chiếc chảo lớn chứa nước, ở giữa đặt một chõ cao. Tùy từng loại ngô mà thời gian hấp khác nhau. Ngô già sẽ hấp lâu hơn ngô non khoảng 10-15 phút.
Sau khi chín, mèn mén được đổ ra mẹt, chờ nguội bớt rồi đem đi vò tơi. Chưa hết nhé! Người ta sẽ cho thêm nước vào bột rồi trộn đều, tiếp tục cho lên chõ hấp lần 2. Khi hương thơm bốc lên, mèn mén tơi chín là có ngay món ăn thơm ngon đậm đà rồi đó!
Món mèn mén hoàn toàn không được nêm nếm gia vị gì hết, nhưng vẫn có vị ngọt bùi của ngô, dẻo thơm, lạ miệng cực kỳ! Mèn mén thường được ăn với một số món canh như rau cải, nước thắng cố hoặc trộn cơm đều trở thành món ăn gây thương nhớ mãi mãi
Đa phần các gia đình người Mông vẫn ăn hàng ngày, cho dù sự nghèo khổ giờ đây không còn đeo bám họ như những ngày xưa nữa, nhưng dường như "cái hồn" của mèn mén đã ngấm sâu vào đời sống của họ rồi.
Đám cưới, đám ma, giỗ tết hay có bất cứ công việc gì đều có sự xuất hiện của món mèn mén. Mỗi người một chiếc thìa, ngồi quây quần cùng bát mèn mén, tô canh, nồi thắng cố vừa ăn vừa chuyện trò - vibe ấm áp lắm luôn!
Những câu chuyện cứ thế nối dài, từ thế hệ này sang thế hệ khác, như truyền lại huyền thoại về dân tộc Mông kiên cường, bám vào đá núi để sống, để ươm mầm xanh hi vọng cho con cháu về một tương lai phía trước tươi sáng những sắc màu.
Những người Mông xa quê, dù có được ăn trăm thứ của ngon vật lạ, vẫn không quên được vị mèn mén quê nhà đã gắn bó suốt bao năm thơ ấu. Mèn mén khỏa lấp cơn nhớ nhung cồn cào, xoa dịu nỗi thèm thuồng một vị ngọt bùi thân quen không đâu tìm thấy như ở nơi con người ta "Sống trong đá chết vùi trong đá" này
Nguồn: soha.vn