"Venice phương Đông", di sản thế giới được UNESCO công nhận năm 1997, một địa chỉ "phải ghé trước khi chết"... Lệ Giang (Vân Nam, Trung Quốc) có đủ mọi thứ mà một điểm du lịch hot mơ ước. Nhưng chuyện đông khách đến mức mất cả linh hồn? À thì ít ai nhắc khi quảng cáo du lịch lắm đâu nhé!
Nằm ở độ cao 2.400m so với mực nước biển, mặt trời ở Lệ Giang thường lặn sau 8h30 tối, cũng lúc này các đèn lồng đỏ treo cao bắt đầu được thắp sáng lung linh.
Mình đến Lệ Giang vào thứ hai đầu tuần, nghĩ tránh được đám đông, nhưng ôi thôi... ngay khi bước vào trấn cổ, chỉ biết nghĩ đến câu thơ "người đông, giời ôi chen" của Nguyễn Nhược Pháp! Đa phần là khách nội địa, ai cũng cầm điện thoại selfie điên cuồng. Các bạn nữ hầu hết đều mặc cổ phục, makeup cầu kỳ để sống ảo. Khách nước ngoài thì đếm trên đầu ngón tay, người Âu Mỹ càng hiếm như kim cương. Lý do chắc là vì người Trung Quốc không mấy dùng tiếng Anh.
Ngay cả ở khách sạn 4 sao trung tâm Lệ Giang, khi mình dùng tiếng Anh cơ bản nhất để nhờ gọi taxi, lễ tân vẫn lắc đầu ngoắc đầu không hiểu. Tiếng Pháp, tiếng Ý, tiếng Đức... càng là chuyện xa vời. Cho nên, không biết tiếng Trung = khả năng du lịch tự túc ở đây gần như bằng 0, chỉ còn cách đi theo tour thôi.
Tiểu Triệu, hướng dẫn viên bản địa kể rằng, sau đại dịch mặc dù đã mở cửa nhưng khách Trung Quốc vẫn còn dè chừng, chưa đông như trước. Chứ cao điểm thì trấn cổ Lệ Giang chỉ toàn người với người. Muốn chụp được ảnh phố cổ vắng tanh? Gần như bất khả, kể cả sáng sớm tinh mơ đấy! "Cách hay nhất là dùng photoshop xóa người đi", một nhiếp ảnh gia chuyên chụp cho khách du lịch tiết lộ luôn.
Lệ Giang cách thủ phủ tỉnh Vân Nam – thành phố Côn Minh khoảng 500km. Đây là tên gọi chung cho cả khu thành cổ, bao gồm 3 thị trấn: Đại Nghiên, Thúc Hà và Bạch Sa. Đại Nghiên là nơi phát triển du lịch nhất, đa số khách đổ về đây, nên các tour Lệ Giang thường chọn làm điểm đến chính.
Trấn cổ Lệ Giang được xây theo thiết kế truyền thống của người Naxi (Nạp Tây), trang trí hoa văn lấy màu xanh (coban và ngọc lục bảo) làm chủ đạo. Địa điểm nổi nhất trong trấn là Mộc Phủ có lịch sử từ thời hoàng kim nhà Minh. Nơi này trước kia thuộc nhà họ Mộc – thổ ty cai quản Lệ Giang, được ca ngợi "Bắc có Tử Cấm Thành – Nam có Mộc Phủ". Về sau trong cách mạng văn hóa, có tài liệu nói do động đất, Mộc Phủ bị hư hỏng nặng. Nó chỉ được phục dựng lại từ năm 1999 thôi.
Mộc Phủ, giống như mọi địa điểm nổi tiếng khác của Trung Quốc, đều được tu bổ cực kỳ công phu, không chỉ kiến trúc mà cả cảnh quan. Từ góc Điện Tam Thanh ở Mộc Phủ, có thể nhìn thấy cả trấn Lệ Giang. Đình đài lầu các xen giữa cỏ cây hoa đá tạo nên khoảng cách giữa con người và thiên nhiên gần gũi hơn. Rất nhiều du khách nói họ có thể đi dạo ở đây một giờ, một ngày, cả đời luôn ấy.
Nhưng dọc theo trục chính Mộc Phủ đi vào, trấn Lệ Giang khiến nhiều người "sốc nặng" bởi cả dãy quán bar ken dày hai bên cầu nhỏ. Vào buổi tối, khi đèn lồng bật sáng, khu này trở thành phiên bản phóng đại của phố Bùi Viện với tiếng hát, tiếng đàn, tiếng mời chào liên tục không ngớt. Giới trẻ mê sự náo nhiệt này và chen vai trước mỗi quán, vừa nghe nhạc mới thịnh hành vừa loay hoay check-in ở những góc mà chủ quán cố tình làm cho hội sống ảo.
Ngoài việc bị "tấn công" về âm thanh từ quán bar, trấn cổ Lệ Giang còn khiến nhiều người khó chịu vì quá đông đúc. Đi trong trấn mình luôn cảm giác ngay cả con phố cũng không đủ không gian để thở vì bị lèn chặt bởi người và người. Rất khó tìm được cảm giác riêng tư và bình yên ở đây dù nó được gọi là trấn cổ đấy nhé.
Mang theo rất ít kỳ vọng, buổi chiều hôm sau mình tìm đến trấn Thúc Hà, một phố cổ khác ở Lệ Giang. Gần như đối lập hoàn toàn với Đại Nghiên, trấn Thúc Hà là tất cả những gì mình hình dung về một trấn cổ thật sự: kiến trúc cổ xưa, người dân sống tại trấn chứ không chỉ đến kinh doanh, khách du lịch vừa phải (hay thưa vắng nói cho đúng)... Đường phố ở Thúc Hà rất ít khách, duy nhất hai đứa mình là người ngoại quốc. Chập tối, dân trong trấn bắt đầu đóng cửa tiệm, vài người dắt chó đi dạo trên đường lát gạch xanh, trong không khí thoảng mùi hương hoa và tiếng nước chảy róc rách. Một quán ăn to nhất trấn, ở vị trí đắc địa gần cổng vào thì chỉ dùng tiếng cổ cầm để đánh dấu. Thực đơn đặt ngay ngoài hiên, có chú thích tiếng Anh luôn. Mình thử gọi món mỳ nấm. Vị thanh nhã và tươi mới của nó thật bất ngờ giữa những thực đơn thiên về dầu mỡ, cay nóng của người Vân Nam.
Về sau, qua Đại Lý, mình còn biết thêm phố cổ Đại Lý. Tuy nhỏ và không có lịch sử lâu đời như trấn Lệ Giang, nhưng nơi này thắng ở chỗ đưa văn hóa người Bạch vào làm điểm nhấn thu hút. Người ta thậm chí đặt cả xưởng nhuộm ngay trong trấn. Đồ bạc, đồ da, trà... trở thành mặt hàng chủ đạo. Đặc biệt hơn, rất nhiều góc check-in được cả chính quyền lẫn tư nhân đầu tư. Đây là "đặc điểm nhận dạng" rất dễ thấy của du lịch Trung Quốc. Vì các điểm đến quá nhiều và rộng, không mấy khách có đủ thời gian để ngắm nghía, lắng nghe, tìm hiểu. Họ ào đến, chụp ảnh, chờ đến lượt chụp ảnh, makeup cầu kỳ để chụp ảnh... rồi lại ào đi. Cho nên mặt tiền những phố cổ này đều được trang trí kiểu 360 độ không góc chết. Và cứ thế, khách đi mệt quá thì gọi ly cà phê mang đi. Phố cổ bị sự ồn ào đánh thức nhưng chẳng ai chạm được vào linh hồn của nó.
Nếu người Trung Quốc rất kiên quyết bảo tồn một số di sản thiên nhiên, thì với các trấn cổ, họ dường như dễ tính hơn nhiều. Ba năm trước, mình đi Cửu Trại Câu (được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới năm 1992, và khu Dự trữ sinh quyển thế giới năm 1997), người ta chỉ cho 5.000 du khách tham quan một ngày, thay vì 40.000 như trước khi xảy ra trận động đất 7 độ richter năm 2017 khiến 25 người chết và hơn 500 người bị thương.
"Trấn cổ Lệ Giang đã thay đổi nhiều lắm. So với năm 2015 khi mình đến lần đầu, lúc ấy vẫn cực kỳ đẹp. Nhưng giờ nó giống một địa điểm kinh doanh du lịch hơn. Những dãy quán bar khiến mình không chịu nổi, sự đông người quá mức cũng là điểm trừ. Người Trung Quốc rất giỏi phục dựng. Nhưng ngoại trừ kiến trúc ra, bây giờ không khí trấn cổ đã không còn gì gọi là cổ nữa", Lý Thuc Hân (sinh viên Đại học Thành Đô) chia sẻ.
Giống như một số phố cổ Việt Nam như Hội An hay 36 phố phường Hà Nội, các phố cổ ở Lệ Giang cũng đang đứng trước thách thức cân bằng giữa gìn giữ di sản và đô thị hóa. Việc các không gian bị nêm chặt khiến phố cổ không còn giữ được cảm giác trầm tĩnh, cổ kính – vốn là giá trị rất khó đo đếm bên cạnh giá trị kiến trúc, di tích. Bên cạnh đó, số lượng khách đại trà bùng nổ cũng là nguy cơ phá vỡ nếp sống vốn có của người dân bản địa. ️
Nguồn: soha.vn