Ối giời ơi, Cục tàng thư Anh vừa mở hộp Pandora ra rồi đây! Lần đầu tiên giải mật tài liệu siêu "drama" về việc châu Âu từng muốn xóa nợ cho Liên Xô để đổi lấy... kho vũ khí hạt nhân (VKHN) cực khủng nha mọi người!
Theo báo Independent đưa tin, vài tuần trước khi Liên Xô sụp đổ vào tháng 12/1991, đã có những tài liệu "hot" được trao đổi tay nhau. Nội dung chính là kế hoạch xóa nợ, để tránh để kho VKHN "khủng long" của Liên Xô rơi vào tay bọn xấu (nghe mà run tay chân luôn ).
Trong đống tài liệu này còn có biên bản các cuộc tâm tình khá "chill" giữa vị lãnh đạo cuối cùng của Liên Xô - ông Mikhail Gorbachev, với Thủ tướng Anh John Major thuộc đảng Bảo thủ. Bro to bro vibe thật sự đấy!
Kế hoạch "xịn xò" nhưng chưa bao giờ được thử nghiệm
Ngày 11/12/1991, ông Jacques Attali - chủ tịch Ngân hàng tái thiết và phát triển châu Âu đã gửi mail (à nhầm, gửi thư ) cho ông Major về kế hoạch này. Chi tiết luôn nè: lập một quỹ quốc tế để mua lại khoản nợ 60 tỷ USD (với lại 60 TỶ nha mọi người ) của Liên Xô, đổi lấy quyền sở hữu công nghệ hạt nhân và tiêu hủy khoảng 25.000 loại VKHN.
Ông Attali còn lập luận kĩ càng rằng số tiền "khủng" này vẫn hợp lý thôi, vì nó chỉ là phần nhỏ so với ngân sách phòng thủ hàng năm của các cường quốc phương Tây: "Cái giá của hòa bình thế giới chỉ chiếm 1% tổng ngân sách quốc phòng của G7 cộng lại". Nghe có vẻ reasonable đúng không?
Nhưng mà plot twist đây: kế hoạch này chưa bao giờ được thực hiện! Lý do là Phủ Thủ tướng Anh không mấy quan tâm vì Liên Xô đang tan rã với tốc độ "ánh sáng" rồi.
Những cuộc tâm tình đầy cảm xúc trước ngày chia tay
Hai ngày trước khi từ chức - nhiều tháng sau khi bị lật đổ - ông Gorbachev đã chia sẻ đầy xúc động với ông Major: Liên Xô đang đứng bên bờ vực sụp đổ và sẽ sớm không còn tồn tại nữa.
Trong một cuộc điện thoại, ông Gorbachev cố gắng an ủi Thủ tướng Anh rằng: Liên Xô vẫn "kiểm soát chặt" kho VKHN (yên tâm nha bro ơi! ).
Đáp lại, ông Major nói Anh "dành nhiều tình cảm và sự tôn trọng" cho vợ chồng ông Gorbachev, và vợ ông còn gửi lời quý mến nữa. Wholesome quá đi mất thôi!
Biên bản ghi âm cuộc gọi còn cho thấy ông Gorbachev khen vợ chồng ông Major "rất nhân văn" và ông cùng vợ Raisa cũng rất quý mến ông Major và bà Norma. Friendship goals thật sự!
Đến ngày 25/12/1991, ông Gorbachev chính thức tuyên bố từ chức Tổng thống, kèm theo đó là tuyên bố Liên Xô không còn là một quốc gia. RIP Liên Xô 1922-1991
Chuyên gia lên tiếng: "Đề xuất không hề điên rồ!"
Ông Keir Giles, chuyên gia về quốc phòng Liên Xô và các vấn đề an ninh của tổ chức nghiên cứu Chatham House, nhận định đề xuất này "không hề quá điên rồ" vào thời điểm quốc tế bất ổn đến thế, phải tính đến mọi phương án mà.
Ông chia sẻ với báo Independent: "Khi Nga có vẻ sẽ rơi vào hỗn loạn, mối quan ngại chính là kho VKHN Liên Xô có thể bị lấy mất... Nước này và nhiều nước khác đã vung tiền và giúp Nga, nhằm giữ chúng an toàn".
Ông Gilles tin rằng đề xuất này chắc chắn sẽ gặp phải sự phản đối của các quan chức an ninh - quốc phòng Nga, đặc biệt là các lãnh đạo quân đội - những người xem VKHN như tuyến phòng thủ cuối cùng của họ (emotional damage! ).
Nhưng cuối cùng nó không trở thành một thỏa thuận đôi bên cùng có lợi, mà đã trở thành sự giúp đỡ một chiều của phương Tây dành cho Nga, dưới dạng tiền bạc, tri thức chuyên môn và viện trợ lương thực.
Vị chuyên gia kết luận: "Tuy nhiên, đấy không phải là câu chuyện mà giờ người Nga sẽ kể cho bạn nghe đâu nhé. Từ hàng chục năm qua, họ nói việc kết thúc Chiến tranh Lạnh chính là một sự phản bội vĩ đại, và Nga bị lợi dụng chứ không phải được giúp đỡ".
Nguồn: soha.vn