Sau thảm kịch MH17 gây chấn động toàn cầu, ngoài câu hỏi "ai là thủ phạm" thì còn một vấn đề siêu quan trọng nữa: làm sao để ngăn chặn bi kịch này lặp lại trong tương lai?
Máy bay dân sự có gì đặc biệt?
Theo Reuters, mọi máy bay dân sự đều được trang bị bộ phát đáp (transponder) để phát tín hiệu nhận dạng khi có yêu cầu. Hầu hết dùng chuẩn Mode C, cung cấp mã nhận dạng và độ cao của máy bay. Còn máy bay quân sự thì không dùng chuẩn này nha!
Vấn đề nằm ở đâu?
Những hệ thống tên lửa phòng không tầm xa như SA-11 Buk hay hệ thống trên tuần dương hạm USS Vincennes (từng bắn rơi chuyến bay Iran Air 655 năm 1988) không hề quan tâm đến tín hiệu từ bộ phát đáp của máy bay. Khi người điều khiển chọn mục tiêu trên màn hình radar và bấm nút khai hỏa, tên lửa sẽ chỉ biết truy tìm và tiêu diệt mục tiêu thôi.
Công nghệ mới có thể giải quyết được không?
Với những hệ thống cũ thì khó, nhưng ngày nay nhờ phần mềm điều khiển và bộ vi xử lý hiện đại, khả năng tính toán và xử lý thông tin của hệ thống phòng không đã cao hơn trước rất nhiều. Và chúng hoàn toàn có thể được lập trình để không bắn máy bay dân sự!
Cần làm gì?
Để thực hiện điều này cần có hiệp ước quốc tế ràng buộc tất cả các nước sản xuất hoặc sử dụng hệ thống phòng không tầm xa. Tất nhiên sẽ cần giám sát việc thực thi trên quy mô toàn cầu - không phải việc dễ dàng, nhưng các hiệp ước về cắt giảm vũ khí hạt nhân, giải trừ vũ khí hóa học và giải trừ mìn sát thương đã được thực thi khá tốt mà!
May mắn là không có quá nhiều nước sản xuất hoặc sử dụng hệ thống phòng không tầm xa, nên việc này hoàn toàn khả thi đấy!
Có tiền lệ nào chưa?
Trong quá khứ, quân đội các nước từng có thỏa thuận không bắn vào phương tiện có dấu hiệu chữ thập đỏ hay trăng lưỡi liềm đỏ, và họ đã thực hiện khá tốt. Đúng là sẽ có khả năng ai đó lợi dụng hiệp ước để gắn máy phát đáp dân sự lên máy bay quân sự, nhưng thực tế có rất ít trường hợp như vậy. Và nếu dùng thì cũng chỉ hiệu quả một lần thôi!
Những sai lầm chết người
Người vận hành radar trên USS Vincennes khi nhìn thấy tín hiệu chiếc Airbus của Iran Air hướng thẳng về phía tàu đã phạm sai lầm khủng khiếp. Người khai hỏa bắn hạ MH17 có lẽ cũng đã mắc lỗi tương tự. Tên lửa một khi đã được phóng đi thì không phân biệt mục tiêu dân sự hay quân sự, chỉ tuân theo sự điều khiển.
Tương lai như thế nào?
Công nghệ hiện nay hoàn toàn có thể thay đổi điều này! Tên lửa có thể được lập trình để không tấn công máy bay dân sự kể cả khi người điều khiển khai hỏa. Khi số lượng máy bay chở khách ngày càng tăng thì đây thực sự là nhu cầu cấp thiết.
Theo xu hướng hiện nay, vũ khí "thông minh" sẽ ngày càng phổ biến. Hy vọng một ngày nào đó sẽ xuất hiện những loại bom hay đạn pháo tự động không kích nổ khi được bắn vào bệnh viện, trại tị nạn... hay xe tăng không ngắm bắn vào trường học, dựa trên tọa độ GPS.
Bước đi đầu tiên
Hiện tại, bước đi đầu tiên có thể là hiệp ước quốc tế để thiết kế các tên lửa phòng không tầm xa có khả năng tự phân biệt và không tấn công máy bay dân sự. Ngành hàng không dân sự đang dần chuyển từ chuẩn Mode C sang Mode S, và nếu hiệp ước ra đời thì cũng cần bao gồm cả chuẩn Mode S.
Nguồn: soha.vn