KiTeen3976
New member
Choáng váng chưa nè! Phân tử Oxy vừa được tìm thấy ở một thiên hà cách xa chúng ta hơn nửa tỷ năm ánh sáng đó các bạn ơi Đây là nghiên cứu đỉnh cao của Giáo sư Junzhi Wang cùng team.
Nghe có vẻ không quá wow? Nhưng thực ra đây là lần thứ 3 trong lịch sử loài người tìm thấy phân tử Oxy ngoài Hệ Mặt Trời, VÀ là lần đầu tiên tìm thấy bên ngoài thiên hà Dải Ngân hà của chúng ta luôn nha!
Theo bài đăng trên Tạp chí Astrophysical Journal (Mỹ), lần này các nhà khoa học tìm thấy Oxy ở thiên hà Markarian 231, cách Dải Ngân hà hơn nửa tỷ năm ánh sáng (1 năm ánh sáng = 9,5 nghìn tỷ km đó, tưởng tượng được hong? )
Vậy hành trình săn lùng phân tử Oxy này diễn ra như thế nào? Kéo xuống xem tiếp nhé!
## Phát hiện làm cả làng thiên văn "chấn động"
Fun fact: Oxy là nguyên tố phổ biến thứ 3 trong vũ trụ, chỉ xếp sau Hydro và Helium thôi. Vì thế mà việc hiểu được Oxy hoạt động như nào trong các đám mây liên sao sẽ giúp chúng ta decode được nhiều bí ẩn về các thiên hà khác nữa đó!
Các nhà thiên văn quốc tế đã cày cuốc tìm Oxy trong vũ trụ bằng đủ mọi cách:
1. Dùng kính thiên văn vô tuyến milimet để bắt sóng vô tuyến từ các phân tử
2. Phân tích quang phổ để tìm bước sóng do các phân tử phát ra
Nhưng kết quả toàn ra số 0 hết, khó hiểu vô cùng Điều này có nghĩa là "bức tranh toàn diện về tính chất hóa học Oxy trong các môi trường liên sao khác nhau vẫn còn thiếu", team Giáo sư Junzhi Wang thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc viết trên Tạp chí Astrophysical Journal.
Trong vũ trụ, phân tử Oxy đã từng được tìm thấy ở tinh vân Orion thuộc Dải Ngân hà - một trong những tinh vân sáng nhất có thể nhìn thấy bằng mắt thường luôn nha, cách Hệ Mặt Trời 1.600 năm ánh sáng. Các nhà khoa học đưa ra giả thuyết rằng ngoài không gian, Oxy kết đôi với Hydro thành băng nước bám trên các hạt bụi vũ trụ.
(Tinh vân còn gọi là mây sao hay đám mây sao, chứa hỗn hợp bụi, khí Hydro, khí Helium và Plasma nha các bạn!)
Nhưng tinh vân Orion là một "vườn ươm sao" và bức xạ cực mạnh từ những ngôi sao trẻ siêu nóng làm băng nước bay hơi và tách các phân tử, giải phóng Oxy ra ngoài.
Và giờ thì chúng ta đến với nhân vật chính...
## Markarian 231 - Thiên hà "bá đạo" khiến giới thiên văn há hốc mồm
Thiên hà Markarian 231 không phải dạng vừa đâu nha! Nó thuộc nhóm thiên hà Seyfert loại 1, cách Dải Ngân hà 561 triệu năm ánh sáng (hơn nửa tỷ năm ánh sáng luôn!) và được cung cấp năng lượng bởi chuẩn tinh (Quasar) - đây là chuẩn tinh gần Trái Đất nhất từ trước đến giờ đó.
Markarian 231 là thiên hà cực kỳ sáng với nguồn phát bức xạ điện từ khủng, chứa một lỗ đen siêu lớn ở trung tâm. Thực ra các nhà thiên văn cho rằng Markarian 231 có thể chứa tận HAI lỗ đen siêu lớn đang hoạt động ở trung tâm, xoay quanh nhau với tốc độ dữ dội (gọi là lỗ đen nhị phân - nghe xịn không? )
Với hạt nhân thiên hà hoạt động dữ dội như vậy, cặp lỗ đen này đã tạo ra dòng chảy phân tử với những cú sốc liên tục có thể giải phóng Oxy từ nước trong các đám mây phân tử. Dòng chảy phân tử trong Markarian 231 có tốc độ đặc biệt cao, vì vậy Giáo sư Junzhi Wang và team quyết định đi tìm Oxy ở đây.
Họ dùng kính viễn vọng vô tuyến 30 mét IRAM ở Tây Ban Nha, quan sát thiên hà Markarian 231 trong 4 ngày qua nhiều bước sóng khác nhau. Và trong đống dữ liệu đó, họ đã tìm thấy dấu hiệu quang phổ của Oxy. Ngoài sức tưởng tượng luôn các bạn ơi!
"Từ những quan sát tỉ mỉ về thiên hà Markarian 231 bằng kính viễn vọng IRAM 30 mét, lần đầu tiên chúng tôi phát hiện ra phân tử Oxy trong một thiên hà xa xôi. Phát xạ Oxy được phát hiện nằm ở các khu vực cách trung tâm thiên hà Markarian 231 khoảng 10 kpc (32.615 năm ánh sáng). Đây là lần đầu tiên trong lịch sử chúng ta tìm được Oxy bên ngoài Dải Ngân hà" - team tác giả chia sẻ.
Plot twist: Lượng Oxy so với Hydro ở đây cao hơn khoảng 100 lần so với tinh vân Orion đó! Có nghĩa là thiên hà Markarian 231 đang có quá trình phân tách phân tử dữ dội hơn nhiều. Vì Markarian 231 là thiên hà đầy sao, trải qua quá trình hình thành sao siêu mạnh nên điều này có thể xảy ra. Chỉ một khu vực trong thiên hà này đang tạo ra những ngôi sao mới với tốc độ hơn 100 Mặt Trời mỗi năm! Trong khi đó Dải Ngân hà của chúng ta thì khá chill, chỉ khoảng 1-2 Mặt Trời mỗi năm thôi
Với phát hiện đột phá ban đầu này, các nhà thiên văn Trung Quốc tiếp tục quan sát nhiều hơn để xác nhận rằng phân tử đó chính là Oxy. Nếu kết quả giống nhau, phát hiện này sẽ là nền tảng để giới thiên văn quốc tế hiểu thêm về phân tử Oxy trong các thiên hà xa xôi khác.
"Phát hiện đầu tiên về phân tử Oxy ngoài Dải Ngân hà này cung cấp một công cụ lý tưởng để nghiên cứu dòng chảy phân tử từ sự phân tách dữ dội tại vùng hạt nhân thiên hà hoạt động theo thời gian hàng chục triệu năm" - team tác giả công trình viết.
Thiên hà Markarian 231 được giới thiên văn phát hiện năm 1969.
Nguồn: soha.vn