Vụ gian lận thi cử ở Tuyên Quang đang gây bão dữ dội, không chỉ đơn thuần là xử lý người sai phạm mà còn là bài toán khó về việc làm sao để khôi phục lại sự công bằng. Câu hỏi nan giải nhất không phải là "thi lại hay không", mà là làm thế nào để vừa giữ được tính nghiêm minh của pháp luật, vừa không làm oan những bạn học sinh vô tội Vì mỗi quyết định lúc này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai học tập của rất nhiều người và niềm tin của cả xã hội vào sự trong sạch của nền giáo dục đấy!
Muốn xử lý chuẩn thì phải xác định cho đúng đã
Ngay khi vụ việc bị phát hiện, dư luận đã chia làm hai phe rõ rệt: phe ủng hộ thi lại toàn bộ và phe chỉ hủy kết quả của những bạn gian lận thôi. Nhưng để đưa ra lựa chọn đúng đắn, cần trả lời được câu hỏi cốt lõi: Sai phạm này đã tác động đến kết quả kỳ thi ở mức độ nào và ảnh hưởng đến ai?
Nếu phạm vi ảnh hưởng chưa rõ ràng, thì mọi quyết định đều có nguy cơ hoặc là để lọt những người gian lận, hoặc là làm oan người vô tội. Vì vậy, việc quan trọng nhất lúc này không phải là quyết định có thi lại hay không, mà là phải khẩn trương xác minh diễn biến vụ việc. Cơ quan chức năng cần làm rõ: lời giải được cung cấp bằng cách nào, lúc nào, quy mô ra sao và tác động đến mức nào. Mọi kết luận phải dựa trên chứng cứ chắc chắn, chứ không phải đoán mò hay vì áp lực dư luận
Thượng tá, TS Đào Trung Hiếu - chuyên gia tội phạm học với gần 20 năm kinh nghiệm điều tra - chia sẻ rằng, vụ việc càng liên quan đến nhiều người thì việc khoanh vùng phạm vi ảnh hưởng càng cực kỳ quan trọng. Xử lý hàng loạt thì dễ hơn, nhưng việc bóc tách trách nhiệm từng người mới thực sự là thước đo của công bằng. Khôi phục công bằng không bắt đầu từ việc thi lại hay không, mà bắt đầu từ việc xác định đúng sự thật!
Vậy giải pháp nào là công bằng nhất đây?
Sau khi đã đánh giá được mức độ ảnh hưởng của sai phạm, cơ quan chức năng sẽ phải chọn biện pháp khắc phục. Nhưng thật ra, không có phương án nào là hoàn hảo cả.
Nhiều người ủng hộ việc thi lại. Tuy nhiên, thi lại chưa chắc đã mang lại công bằng đâu nhé! Vì trạng thái tâm lý, điều kiện và bối cảnh kỳ thi rất khó để tái lập lại y hệt. Việc thi lại trên diện rộng sẽ gây áp lực tâm lý cực lớn, làm đảo lộn kế hoạch và ảnh hưởng đến việc xét tuyển đại học của những bạn không hề có lỗi gì
Ở chiều ngược lại, nếu xác minh được chính xác những ai đã sử dụng lời giải để gian lận, thì việc xử lý nên tập trung vào đúng nhóm đối tượng này. Đây là giải pháp giúp hạn chế tối đa tác động tiêu cực mà vẫn đảm bảo sự nghiêm minh. Chỉ khi thực sự không thể phân định được phạm vi ảnh hưởng hoặc tính khách quan của toàn bộ kỳ thi đã bị phá vỡ hoàn toàn, thì phương án thi lại trên diện rộng mới nên được cân nhắc.
Trách nhiệm phải xác định đúng người, đúng việc
Về trách nhiệm pháp lý, có ý kiến cho rằng mọi học sinh chép lời giải đều là "đồng phạm", nhưng cũng có người xem các bạn chỉ là nạn nhân thôi. Cả hai góc nhìn này đều chưa phản ánh đúng bản chất vụ việc.
Cần phân định rõ ràng giữa trách nhiệm hình sự và xử lý kỷ luật theo quy chế thi. Không phải mọi hành vi vi phạm quy chế đều đồng nghĩa với trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, nếu chứng minh được học sinh chủ động đề nghị, tích cực phối hợp hoặc cố ý lợi dụng hành vi gian lận để đạt điểm cao, thì các bạn đó hoàn toàn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật dựa trên chứng cứ cụ thể.
Không thể đánh đồng tất cả học sinh trong cùng một phòng thi bằng một hình thức xử lý "cào bằng". Ai hưởng lợi từ gian lận thì phải chịu hậu quả, ai không liên quan phải được bảo vệ quyền lợi chính đáng
Vụ việc Tuyên Quang còn bộc lộ thách thức lớn của cơ chế khảo thí hiện hành, khi một kỳ thi vừa dùng để xét tốt nghiệp, vừa làm căn cứ tuyển sinh đại học.
Sự cố này tạo ra một mâu thuẫn rõ ràng: Xác minh khách quan thì cần thời gian, nhưng quá trình này càng kéo dài, cơ hội trúng tuyển của thí sinh càng bị đe dọa. Ngược lại, nếu làm qua loa để kịp tiến độ, thì bản chất vụ việc sẽ không được làm rõ
Bộ Giáo dục và Đào tạo cần tổng kết toàn diện và ban hành quy trình chuẩn để xử lý các sự cố khảo thí phát sinh sau khi đã công bố kết quả. Quy trình này phải quy định rõ bốn nội dung: Thời hạn xác minh, nguyên tắc khắc phục hậu quả, cơ chế bảo vệ quyền lợi thí sinh và trách nhiệm minh bạch thông tin. Đồng thời, cần có giải pháp dự phòng như điều chỉnh tiến độ xét tuyển, tổ chức xét bổ sung hoặc bảo lưu quyền xét tuyển cho thí sinh bị ảnh hưởng.
Xử lý không nghiêm sẽ làm hỏng kỷ cương, nhưng thiếu thận trọng sẽ gây tổn thương cho người vô tội. Điều xã hội chờ đợi không chỉ là bản án nghiêm khắc cho kẻ vi phạm, mà còn là sự công tâm để bảo vệ những học sinh chân chính. Một kỳ thi có thể tổ chức lại, điểm số có thể thay đổi, nhưng nếu để học sinh vô can phải trả giá cho lỗi lầm của người khác, thì sự công bằng sẽ vĩnh viễn không thể khôi phục được. Đó là thước đo năng lực của một nền quản trị giáo dục hiện đại đấy!
Nguồn: svvn.tienphong.vn