Trước khi COVID-19 ập đến, ngành hàng không đang phải vật lộn để tồn tại luôn á. Không hãng bay nào muốn để máy bay nằm im như tượng trên mặt đất cả, vì không bay = không có tiền về túi . Một số hãng vẫn cố bay các tuyến chính nhưng phải cắt giảm số chuyến, và dĩ nhiên những chuyến bay này phải tuân thủ quy trình vệ sinh nghiêm ngặt từ A-Z: từ cắt dịch vụ trên máy bay đến khử trùng toàn diện, thậm chí thiết kế cabin cũng đang được đề xuất chỉnh sửa luôn.
Thế nhưng không thể chối cãi được là máy bay đã "giúp" virus corona lan nhanh khắp các châu lục khi chở hành khách nhiễm bệnh đi khắp nơi. Và điều nguy hiểm hơn nữa là nguy cơ lây lan trong cabin đã bị đánh giá thấp quá mức
Trước đó, WHO đã khuyến cáo nếu bạn ngồi trong phạm vi 2 hàng ghế tính từ người nhiễm virus corona thì nguy cơ "dính" bệnh rất cao. Nhưng thực tế thì hành khách trên máy bay không phải tượng đá ngồi yên một chỗ đâu, họ còn đi lại lung tung và hành vi này làm tăng nguy cơ lây truyền lên đáng kể.
Hồi đại dịch SARS năm 2003, một hành khách trên chuyến bay đã lây virus SARS cho 22 trong số 120 hành khách khác - chứng minh khả năng lây nhiễm có thể vượt xa vùng 2 hàng ghế mà WHO nói.
Tuy nhiên, một nhóm nghiên cứu theo dõi hành vi hành khách trên 10 chuyến bay xuyên lục địa vào năm 2018 đã phát hiện điều bất ngờ: dù 62% hành khách hay rời ghế và đi lại, nhưng 229 mẫu xét nghiệm lấy từ các bề mặt và không khí trên 10 chuyến bay này không mẫu nào dương tính với bệnh đường hô hấp cả
Vicki Stover Hertzberg - nhà sinh học tại đại học Emory, Atlanta, người đứng đầu nghiên cứu cho biết: "Chúng tôi hơi bất ngờ về điều này vì nghiên cứu trên 10 chuyến bay và 8 chuyến trong số đó khởi hành vào mùa cúm"... "Những gì chúng tôi tìm thấy là vi khuẩn trên máy bay trông giống như những gì bạn tìm thấy trong nhà, trong văn phòng hoặc ở những nơi mọi người gặp gỡ thường xuyên."
Theo Hertzberg thì những trường hợp ai đó bị bệnh do tiếp xúc với người khác trên máy bay là rất thấp: "Hầu hết các ca nhiễm do đi lại bằng đường hàng không là do một ai đó đã nhiễm bệnh và được đưa đi từ điểm A đến điểm B."
Tuy nhiên, Hertzberg nói các biện pháp khử trùng mới trên máy bay mà các hãng hàng không đang triển khai là cần thiết và đáng ủng hộ. Nói về COVID-19, cô cho biết: "Tôi hy vọng rằng điều này sẽ khiến mọi người tạm dừng đi lại. Nhiều năm trước đã có đề xuất như trang bị phòng vệ sinh không chạm trên máy bay cũng như tại những nơi công cộng. Tuy nhiên, để trang bị phòng vệ sinh như vậy thì các hãng hàng không phải tính toán ngay từ khi mua máy bay."
Không khí đã lọc vẫn có thể lây:
Những chiếc máy bay phản lực thương mại ngày nay được trang bị bộ lọc đặc biệt gọi là HEPA với hiệu quả tương tự hệ thống lọc trong phòng mổ luôn. Không khí bên trong cabin là hỗn hợp giữa không khí tuần hoàn và không khí lấy từ bên ngoài máy bay.
Qingyan Chen, giáo sư cơ khí kỹ thuật tại đại học Purdue, bang Indiana nói: "Mặc dù mật độ hành khách cao nhưng không khí từ hệ thống tuần hoàn trên máy bay rất sạch vì bộ lọc HEPA có thể chặn đến 99% các loại hạt với đường kính từ 0,3 micron trở lên." Tuy nhiên, Chen lập luận rằng điều này không có nghĩa tất cả không khí trong cabin đều sạch, vì khi ai đó hắt hơi, nói chuyện hay thở làm phát tán những giọt dịch hô hấp thì chúng sẽ truyền đến người khác ở gần trước khi kịp được bộ lọc HEPA xử lý.
Vậy nên, Chen đề xuất thiết kế hệ thống tuần hoàn không khí mới có thể tạo ra một lớp khí đã được lọc xung quanh mỗi hành khách, không hòa lẫn không khí thở ra bởi người ngồi cạnh. Theo thiết kế này thì mỗi ghế sẽ được trang bị một bộ lọc HEPA đặt dưới ghế. Không khí từ hệ thống lọc này sẽ mát hơn so với không khí trong cabin nhưng sẽ ấm dần nhờ thân nhiệt của mỗi hành khách. Không khí khi người ngồi thở ra sẽ còn ấm hơn nữa và có khả năng chứa mầm bệnh, khi lên trần máy bay sẽ được các khe hút vào và phần lớn được thải ra ngoài môi trường.
Chen đã thử nghiệm hệ thống này trong khu vực 7 hàng ghế của một chiếc Boeing 737, kết quả khá ổn đấy. Anh cho biết: "Thiết kế này ngược với các hệ thống tuần hoàn không khí trên máy bay hiện tại tức là cung cấp không khí từ trần máy bay và hòa lẫn không khí được thải ra bởi hành khách trong một hệ thống trung tâm."
Tuy vậy, không dễ để thuyết phục các hãng hàng không chuyển sang sử dụng giải pháp này vì nó vẫn thiếu nhiều bằng chứng
Lây nhiễm khi đang làm thủ tục lên máy bay:
Theo Hiệp hội vận tải hàng không quốc tế (IATA) thì nguy cơ lây nhiễm trên máy bay thấp hơn so với các không gian kín khác. Điều này có thể do tỉ lệ tuần hoàn không khí trong cabin cao, ít tiếp xúc giữa hành khách với nhau, ít có hành vi đối thoại mặt đối mặt và hành khách cũng ý thức rằng không nên bay khi đang cảm thấy không khỏe.
Tuy nhiên, những khâu khác của một chuyến bay lại tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm cao hơn, chẳng hạn như thủ tục lên máy bay (boarding) khi mà mọi người chen chúc xếp hàng.
Vào năm 2014 sau dịch Ebola, một nhóm nghiên cứu đã tìm hiểu về các phương thức thay thế để lên máy bay nhằm giảm nguy cơ lây nhiễm giữa người với người. Nghiên cứu của họ phát hiện ra rằng nếu hành khách lên máy bay ngẫu nhiên thay vì theo hàng hay nhóm thì nguy cơ lây nhiễm sẽ giảm vì mọi người sẽ ít có khả năng dành thời gian đứng gần nhau hơn. Đổi lại là thủ tục lên máy bay sẽ bị kéo dài thôi.
Khi du thuyền là những "vườn ươm" khổng lồ:
Nhóm nhiễm corona lớn nhất là những du khách trên tàu Diamond Princess với tỉ lệ hành khách nhiễm bệnh lên đến 20% luôn . Giáo sư Qingyan Chen nói: "Những chiếc du thuyền về cơ bản như một tòa nhà nên hệ thống điều hòa không khí trên tàu cũng tương tự. Bình thường thì ổn nhưng khi dịch bệnh xảy ra thì đây là vấn đề vì các bộ lọc dùng trên tàu không ngăn được virus."
Điều này có nghĩa hệ thống điều hòa trên tàu đã góp phần làm lây lan virus từ cabin này sang cabin khác khi đưa không khí bị ô nhiễm có chứa các giọt dịch hô hấp do người nhiễm corona hắt hơi hoặc ho. Virus corona có thể tồn tại trong 3 giờ khi ở trong các giọt dịch hô hấp này và lên tới 3 ngày nếu bám trên các bề mặt như nhựa, kim loại theo nghiên cứu của Viện sức khỏe quốc gia Hoa Kỳ.
Chen cho rằng một số ca nhiễm trên tàu Diamond Princess đã bị nhiễm bệnh bằng cách này và càng lây nhiễm nhiều hơn sau khi các hành khách được cách ly. Sự lây lan trên tàu Diamond Princess là bài học đắt giá để chúng ta hiểu rõ hơn về khả năng lây lan của virus. Trong số 3711 hành khách và thủy thủ đoàn, hơn 700 người nhiễm corona chỉ trong vòng 14 ngày cách ly theo yêu cầu bắt buộc của chính quyền thành phố Yokohama, Nhật Bản, nơi tàu cập cảng.
Dựa trên dữ liệu lây nhiễm trên tàu Diamond Princess, trường y học nhiệt đới và dịch tễ London đã đưa ra giả thuyết: nếu mọi người trên tàu được sơ tán ngay lập tức khi phát hiện ổ dịch thì chỉ có 76 người nhiễm bệnh. Tuy nhiên, nếu việc kiểm dịch hoàn toàn không được thực hiện và hành khách trên tàu bị bỏ mặc thì sẽ có gần 3000 người nhiễm.
Annelies Wilder-Smith - người dẫn đầu nghiên cứu trên cho biết: "Hoạt động cách ly đã phát huy hiệu quả nhưng suy cho cùng, sẽ tốt hơn nếu sơ tán mọi người trên tàu ngay lập tức."... "Chúng ta không thể đổ lỗi cho bất kỳ ai và tôi cũng không nghĩ rằng họ đã phạm sai lầm. Tuy nhiên, chúng ta đã học được một bài học rằng trong tương lai nếu có ổ dịch trên tàu hay bất kỳ không gian kín nào thì điều đầu tiên là phải đưa mọi người ra khỏi đó càng sớm càng tốt."
Những chiếc du thuyền là không gian kín rất đặc biệt nơi mà tỉ lệ bạn gặp đi gặp lại cùng một người hay nhiều người cao hơn, mật độ người cao và liên tục trộn lẫn với nhau. Điều kiện này khiến dịch bệnh bùng phát tồi tệ hơn so với những khu đô thị nơi mật độ người cũng cao nhưng tỉ lệ trộn lẫn không cao bằng.
Wilder-Smith nói: "Không giống như máy bay, du thuyền là những vườn ươm dịch bệnh khổng lồ. Chỉ một ca nhiễm có thể kích hoạt dịch bệnh bùng phát." Có thể sau đại dịch này, niềm tin về những chiếc du thuyền và hoạt động kinh doanh du thuyền sẽ bị ảnh hưởng đáng kể
Nguồn: tinhte.vn