Chuyện lòng tốt bị "bẻ cong" giữa thời đại mạng xã hội đang trở thành vấn đề nóng bỏng! Khi mà các hoạt động từ thiện tự quản, tự thu, tự chi mà không có ai giám sát, thì dù xuất phát điểm có đẹp đến mấy cũng dễ bị biến tướng.
Trong buổi trò chuyện với Chuyên trang Sinh viên Việt Nam, Báo Tiền Phong, Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng (Trưởng Văn phòng Luật sư kết nối) đã thẳng thắn chỉ ra rằng: muốn bảo vệ tấm lòng thiện nguyện, việc đầu tiên là phải "siết" lại những lỗ hổng để tránh bị lợi dụng.
Khi lòng tốt... thoát khỏi tầm kiểm soát của pháp luật
Chuyện "ăn chặn" tiền từ thiện giờ không còn xa lạ nữa rồi các bạn ơi. Hàng loạt vụ việc bị khởi tố cho thấy một nghịch lý đau lòng: càng nhiều người đóng góp, rủi ro bị lợi dụng càng cao - đặc biệt khi hoạt động thiện nguyện rơi vào tay một cá nhân không chịu ràng buộc gì, chỉ dựa vào niềm tin của người gửi thôi.
Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng chia sẻ: "Chính sách của Đảng, Nhà nước và các địa phương luôn động viên, tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân tham gia đóng góp tự nguyện; phát huy tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái, nhanh chóng hỗ trợ người dân gặp khó khăn do thiên tai, dịch bệnh hay bệnh hiểm nghèo."
Theo Nghị định 93/2021/NĐ-CP về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện, các cá nhân và tổ chức tư nhân hoàn toàn được phép kêu gọi làm từ thiện.
Nhưng vấn đề là phải làm đúng quy trình nhé! Khi vận động từ thiện, cá nhân phải thông báo công khai về mục đích, phương thức, tài khoản tiếp nhận, địa điểm nhận hàng (nếu là hiện vật), thời gian phân phối... và quan trọng là phải gửi văn bản đến UBND xã nơi cư trú. UBND xã sẽ lưu trữ để theo dõi và cung cấp thông tin khi có yêu cầu từ người đóng góp hoặc cơ quan có thẩm quyền.
Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng khẳng định: "Khi người làm thiện nguyện bỏ qua các bước này hoặc cố tình lẩn tránh thì 'lòng tốt' không còn nằm trong khuôn khổ pháp luật nữa, mà trở nên dễ bị lạm dụng".
Cá nhân làm từ thiện còn phải mở tài khoản riêng tại ngân hàng cho từng chiến dịch, bố trí địa điểm phù hợp để quản lý hàng hóa, có biên nhận khi người khác yêu cầu. Và không được nhận thêm tiền sau khi đã hết thời gian cam kết đâu nha!
Từ thiện vẫn sẽ bị lợi dụng nếu cứ để một người "cầm tiền"
"Ban đầu thì nhiều người làm từ thiện xuất phát từ tấm lòng hảo tâm, sự tử tế thật sự. Với uy tín có sẵn, khi kêu gọi sẽ nhận được rất nhiều tiền từ các cá nhân, tổ chức muốn giúp đỡ người khó khăn. Nhưng chính vì quản lý một khoản tiền quá lớn, nhiều người bắt đầu nảy sinh lòng tham, muốn lợi dụng cơ hội này để trục lợi, chiếm đoạt tiền từ thiện", luật sư Nguyễn Ngọc Hùng nói thẳng luôn.
Các đối tượng hay lợi dụng việc tự quản lý, tự kê khai, rồi dùng tiền mặt trao cho người dân hoặc mua sắm vật tư mà không bị kiểm soát. Không cần thủ đoạn cao siêu gì đâu, chỉ cần thế là đủ để số tiền lệch khỏi mục đích ban đầu rồi!
Và hầu hết các lỗ hổng đều xuất phát từ công thức: Tự quản lý - tự kê khai - tự sử dụng.
Một chiến dịch vài trăm đơn hàng cứu trợ, vài trăm triệu tiền mặt mà chỉ một người giữ sổ? Không có cơ chế nào đảm bảo đúng sai cả. Không có người đối chiếu, không có bên thứ ba giám sát.
Thậm chí theo luật sư, ngay cả chính quyền địa phương cũng thường lúng túng trong việc kiểm tra, giám sát các hoạt động từ thiện của cá nhân, tổ chức tư nhân. Rất khó để xác minh chính xác nguồn tiền là bao nhiêu, sử dụng ra sao. Địa phương chủ yếu chỉ ghi nhận thông tin, bảng kê, danh sách. Còn việc kiểm chứng, thanh tra thì nhiều bất cập lắm! Đây chính là lỗ hổng lớn nhất, đủ để biến từ thiện thành "mỏ vàng" cho kẻ gian.
Ranh giới giữa thiện nguyện và... ăn chặn đây rồi!
Một chiến dịch thiện nguyện luôn cần phải minh bạch với các nhà hảo tâm. Luật sư Hùng chỉ ra một điểm quan trọng: "Chỉ cần nhìn thái độ khi bị yêu cầu sao kê là biết ai thật thà, ai không rồi. Người muốn bảo vệ uy tín sẽ công khai ngay lập tức. Người có vấn đề thường né tránh, trì hoãn, thậm chí từ chối minh bạch luôn".
Những biểu hiện này không phải "sơ ý" đâu nha! Đó là tín hiệu rõ ràng cho thấy có điều gì đó không ổn trong dòng tiền từ thiện rồi đấy.
Ngoài việc không sao kê, các đối tượng còn lập khống chứng từ, danh sách, chi phí mua vật tư. Tránh không thông báo chính quyền, không báo cáo, không lập danh sách gửi UBND xã. Thường xuyên có thái độ bất hợp tác, coi thường pháp luật, thiếu trách nhiệm, đổ lỗi cho hoàn cảnh để che đậy hành vi chiếm đoạt.
Xử lý hành vi trục lợi từ thiện không phải chuyện "nhắc nhở rồi thôi" nhé! Luật sư khẳng định: "Tùy vào tính chất, mức độ, hậu quả mà xử lý. Nếu đủ căn cứ hoàn toàn có thể khởi tố hình sự, xử lý nghiêm để răn đe, phòng ngừa. Đương nhiên, người vi phạm còn bị dư luận phán xét, ảnh hưởng đến uy tín, danh dự. Và ngay cả khi không bị truy tố, người mập mờ trong từ thiện vẫn phải chịu phán xét từ dư luận - một hình phạt có sức công phá lâu dài đấy".
Kết luận: Lòng tốt cần cả... kỷ luật!
Từ thiện vẫn phải xuất phát từ tấm lòng tốt, nhằm lan tỏa yêu thương, giá trị đạo đức, sự tử tế giữa người với người. Ai cũng mong các nạn nhân thiên tai, bão lũ, dịch bệnh hay bệnh hiểm nghèo sớm vượt qua khó khăn, gặp nhiều điều tốt đẹp trong cuộc sống.
Nhưng hoạt động từ thiện vẫn cần phải được kiểm soát chặt chẽ, có sự tham gia quản lý của chính quyền địa phương, có giám sát của các cơ quan pháp luật. Chỉ có như vậy, chúng ta mới phát huy được các giá trị tốt đẹp, tình yêu thương, nhân nghĩa trong từ thiện một cách bền vững!
Trân trọng cảm ơn luật sư Nguyễn Ngọc Hùng!
Nguồn: svvn.tienphong.vn