Dù bị phương Tây "chặn" bằng đủ kiểu lệnh trừng phạt, nền kinh tế phụ thuộc dầu mỏ của Nga trông vẫn khá "ngầu" bên ngoài, nhưng thực chất đang suy thoái không phanh
Vẫn đứng vững nhưng có bền không?
"Mình vẫn lái xe qua Moscow mà tình trạng kẹt xe vẫn như mọi khi thôi", CNN dẫn lời ông Andrey Nechaev - cựu Bộ trưởng Kinh tế Nga hồi đầu những năm 1990 chia sẻ.
Mặc dù nhiều nước vẫn sẵn sàng "móc hầu bao" mua dầu giá rẻ từ Nga, nhưng ông Nechaev cùng các chuyên gia khác cho rằng nền kinh tế nước này đã bắt đầu đi xuống và có thể phải đối mặt với giai đoạn trì trệ kéo dài vì hậu quả của các lệnh trừng phạt từ phương Tây.
Đầu năm nay, đồng rúp từng "free fall" xuống mức thấp kỷ lục so với USD khi phương Tây đóng băng khoảng nửa trong số 600 tỷ USD dự trữ ngoại hối của Nga. Nhưng plot twist là nó đã hồi phục lên mức cao nhất so với USD kể từ năm 2018 luôn đó!
Điều này chủ yếu nhờ vào việc kiểm soát vốn tích cực và tăng lãi suất vào mùa xuân. Lãi suất hiện đã thấp hơn so với trước xung đột và ngân hàng trung ương Nga cho biết lạm phát đạt đỉnh gần 18% vào tháng 4, nhưng đang chậm lại và sẽ chỉ còn từ 12% đến 15% trong cả năm.
Ngân hàng trung ương Nga cũng đã điều chỉnh tăng dự báo GDP trong năm, GDP dự kiến sẽ giảm 4% đến 6%. Vào tháng 4, dự báo là giảm 8% đến 10%. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng dự đoán GDP Nga sẽ giảm 6%.
Cựu Bộ trưởng Nechaev cho biết: "Việc Mastercard, Visa biến mất hầu như không ảnh hưởng gì đến thanh toán trong nước vì ngân hàng trung ương đã có hệ thống thanh toán thay thế sẵn rồi".
Nga đã thiết lập thẻ tín dụng Mir và hệ thống xử lý giao dịch riêng từ năm 2017, chuẩn bị trước "kế hoạch B" rồi đó
Ông Chris Weafer, đối tác sáng lập của Macro Advisory Ltd - một công ty tư vấn cho các doanh nghiệp đa quốc gia ở Nga và Âu-Á, cho biết có lý do khiến những fan trung thành của McDonald's và Starbucks ở Nga vẫn có thể mua đồ ăn nhanh yêu thích.
Kể từ năm 2014, nhiều thương hiệu phương Tây ở Nga đã nội địa hóa một số hoặc toàn bộ chuỗi cung ứng. Vì vậy khi các công ty này "bỏ đi", người Nga khá dễ dàng mua lại và tiếp tục vận hành chúng chỉ bằng cách thay đổi giấy gói và bao bì.
"Cùng người, cùng sản phẩm, cùng nguồn cung cấp", ông Weafer nói.
Tuy nhiên, chiến lược này không phải hoàn hảo 100% nhé!
Các cửa hàng mang thương hiệu McDonald's đã báo cáo tình trạng thiếu khoai tây chiên vào giữa tháng 7, khi vụ thu hoạch khoai tây của Nga giảm, còn các nhà cung cấp nước ngoài thì không thể "cứu" vì các lệnh trừng phạt
Bùng nổ năng lượng có giữ được lâu không?
Duy trì cửa hàng đồ ăn nhanh là chuyện nhỏ. Vấn đề lớn hơn là khả năng chịu đựng lâu dài của Nga sẽ phụ thuộc vào lĩnh vực năng lượng - nguồn thu chính của Moscow cho đến nay.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết doanh thu từ việc bán dầu và khí đốt cho châu Âu của Nga đã tăng gấp đôi từ tháng 3 đến tháng 7 năm nay so với mức trung bình những năm gần đây, mặc dù doanh số bán hàng giảm sút. Nguồn cung khí đốt cho châu Âu đã giảm khoảng 75% trong 12 tháng qua theo IEA.
Dầu lại là câu chuyện khác. Dự báo hồi tháng 3 của IEA cho rằng Nga sẽ mất 3 triệu thùng dầu/ngày khỏi thị trường từ tháng 4 do các lệnh trừng phạt hoặc đe dọa trừng phạt nhưng điều này đã không xảy ra. Xuất khẩu của Nga vẫn ổn định mặc dù các nhà phân tích của Rystad Energy chỉ ra rằng xuất khẩu trong mùa hè sẽ giảm nhẹ.
Yếu tố chính là khả năng tìm kiếm thị trường mới ở châu Á của Nga.
Theo ông Houmayoun Falakshali thuộc công ty tư vấn hàng hóa Kpler, hầu hết xuất khẩu dầu bằng đường biển của Nga đã "quay xe" sang châu Á kể từ khi xung đột bắt đầu. Vào tháng 7, con số này là 56%, so với chỉ 37% vào tháng 7 năm 2021.
Điều gì xảy ra khi lệnh cấm vận của châu Âu đối với 90% lượng dầu của Nga có hiệu lực vào tháng 12 sẽ rất quan trọng. Ước tính khoảng 2 triệu thùng dầu/ngày của Nga sẽ bị đình trệ và trong khi một số trong số đó có thể đến châu Á thì các chuyên gia vẫn nghi ngờ liệu nhu cầu của châu Á có đủ cao để "hấp thụ" hết hay không
Giá cả cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc liệu Nga có đủ khả năng tiếp tục giảm giá để đảm bảo thị trường mới hay không.
"Giảm giá 30% của 120 USD/thùng là một chuyện", ông Nechaev chỉ ra. "Nhưng giảm 30% của 70 USD là một vấn đề hoàn toàn khác".
"Cháy" chậm nhưng chắc
Trong khi lạm phát toàn cầu đang giúp ích cho ngành năng lượng của Nga thì chính người dân Nga lại chịu ảnh hưởng tiêu cực. Giống như phần còn lại của châu Âu, người dân Nga đang phải gánh chịu cuộc khủng hoảng về giá cả sinh hoạt.
Ông Nechaev nói: "Về mức sống, nếu đo lường nó bằng thu nhập thực tế, chúng ta đã đi lùi khoảng 10 năm".
Chính phủ Nga đang cố gắng giải quyết vấn đề này. Vào tháng 5, họ thông báo sẽ tăng mức lương hưu và lương tối thiểu lên 10%.
Nga thiết lập một hệ thống mà nhân viên của các công ty bị "đình chỉ hoạt động" có thể tạm thời chuyển sang công ty khác mà không vi phạm hợp đồng lao động. Chính phủ Nga đã chi 17 tỷ rúp (280 triệu USD) để mua trái phiếu của các hãng hàng không Nga, bị tê liệt bởi các lệnh cấm không phận và các lệnh trừng phạt ngăn cản việc bảo trì và cung cấp các bộ phận của các nhà sản xuất nước ngoài
Các biện pháp trừng phạt công nghệ này giống như những biện pháp trừng phạt ảnh hưởng đến ngành hàng không, có thể có tác động sâu rộng nhất đến triển vọng kinh tế dài hạn của Nga. Vào tháng 6, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Gina Raimondo cho biết xuất khẩu chất bán dẫn toàn cầu sang Nga đã giảm mạnh 90% kể từ khi xung đột bắt đầu. Điều này đang làm tê liệt sản xuất mọi thứ, từ ô tô đến máy tính, mà các chuyên gia cho rằng sẽ khiến Nga bị tụt lại xa hơn trong cuộc đua công nghệ toàn cầu
"Tác động của các biện pháp trừng phạt sẽ là ảnh hưởng chậm chứ không phải là một cú đánh nhanh", ông Weafer nói: "Nước Nga hiện đang phải đối mặt với một giai đoạn trì trệ kéo dài".
Nguồn: soha.vn