Trong kho báu 94 quyển kim sách triều Nguyễn đang được "cất kỹ" tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, có một quyển đặc biệt nhất - kim sách tấn phong Quốc mẫu Vương Thái phi Nguyễn Thị Hoàn. Đây chính là quyển có niên đại sớm nhất, được tạo ra vào năm Cảnh Hưng thứ 57 (1796) - thời điểm Nguyễn Ánh chưa lên làm vua, mới chỉ khôi phục được vùng đất Gia Định thôi nha!
**Thư tịch cổ xịn sò từ kim loại quý**
Theo info từ Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, 94 quyển kim sách này là những bảo vật hoàng cung thiệt - một loại sách cổ siêu đặc biệt được làm từ vàng bạc luôn á!
Cụ thể gồm: 50 quyển bằng vàng nguyên chất, 43 quyển bạc mạ vàng và 1 quyển bạc không mạ. Tất cả đều theo khổ chữ nhật đứng, bìa trước sau khắc hình rồng 5 móng hoặc phượng hoàng, gáy đóng 4 khuyên tròn cực kỳ cầu kỳ.
Kim sách triều Nguyễn được dùng để ghi chép các sự kiện trọng đại như: lên ngôi, lập thái tử, hoàng hậu, hoặc ghi công phong tước cho hoàng thân quốc thích... Basically là "sổ vàng" ghi lại các milestone quan trọng của triều đại đó. Thông tin về các quyển kim sách này phần lớn được ghi trong "Đại Nam thực lục", "Đại Nam liệt truyện", "Khâm Định Đại Nam hội điển sự lệ"...
Mỗi quyển kim sách không chỉ chứa đựng giá trị lịch sử - văn hóa mà còn là di sản vô giá cho hậu thế. Năm 2016, Bảo tàng từng flex 21 kim sách tiêu biểu và 10 kim bảo liên quan luôn đó!
Theo nghiên cứu của PGS.TS Nguyễn Đình Chiến (do Cục Di sản Văn hóa công bố), Việt Nam chưa phát hiện kim sách nào thời Lý, Trần. PGS.TS Đinh Khắc Thuân (Viện Nghiên cứu Hán Nôm) từng công bố một quyển sách đời nhà Mạc, niên hiệu Cảnh Lịch. Nhưng kim sách thời Mạc làm bằng đồng mạ vàng chứ không phải vàng hay bạc mạ vàng như triều Nguyễn.
Sau thời Mạc, các nhà nghiên cứu còn tìm thấy 2 quyển sách đồng ghi niên hiệu Hồng Đức thời vua Lê Thánh Tông. Trong đó, 1 quyển lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, quyển còn lại ở đền Cầu Không thuộc xã Bắc Lý (Lý Nhân, Hà Nam) có tên là "Cầu Không từ ký".
Nếu "Cầu Không từ ký" là kim sách cổ nhất thời Lê thì sách tấn phong Quốc mẫu Vương Thái phi chính là quyển có niên đại sớm nhất triều Nguyễn. Điểm đặc biệt là dù được liệt vào triều Nguyễn nhưng kim sách ra đời ngày 7 tháng 10 năm Cảnh Hưng thứ 57 (1796) thời Lê trung hưng – khi Nguyễn Ánh được tôn làm Đại Nguyên soái Nhiếp quốc chính.
**Tấm gương hiếu thảo chuẩn mực**
Theo hồ sơ bảo vật của Cục Di sản Văn hóa, kim sách tấn phong Quốc mẫu Vương Thái phi có hai tờ bạc mạ vàng, nặng hơn 3kg, mỗi tờ dày 0,6cm - gấp khoảng 5 lần độ dày của nhiều kim sách khác (nặng đô thật sự ). Mặt trước và mặt sau để trơn, bên trong khắc 254 chữ Hán ghi lại việc Nguyễn Ánh tấn phong tôn hiệu cho mẹ đẻ là bà Nguyễn Thị Ngọc Hoàn làm Quốc mẫu Vương Thái phi.
Kim sách này là 1 trong 27 hiện vật và nhóm hiện vật được công nhận bảo vật quốc gia vào ngày 30/1 vừa qua.
Vậy bà Nguyễn Thị Hoàn là ai mà được vinh dự thế? Theo sử liệu, bà Nguyễn Thị Hoàn (1736 - 1811) là con gái Diễn quốc công Nguyễn Phúc Trung. Bà là chính thất phu nhân của Nguyễn Phúc Côn và sinh được bốn người con – trong đó, Nguyễn Ánh (tức Gia Long) là con thứ hai.
Bà đã theo Nguyễn Ánh phiêu dạt nay đây mai đó trong các cuộc chiến với quân Trịnh và quân Tây Sơn. Giai thoại kể rằng, bà luôn là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho con trai nuôi ý chí khôi phục giang sơn. Khi Nguyễn Ánh đi thuyền đến đảo Côn Lôn, trôi dạt ngoài biển 7 ngày, trên thuyền hết nước uống thì bỗng có dòng nước nhạt chảy ra, có thể uống được.
Khi gặp lại mẹ, Nguyễn Ánh thuật lại chuyện, bà nói: "Gió lớn ở đảo Côn Lôn, giữa biển có nước ngọt, có thể biết là lòng trời ngầm giúp cho con, con chớ nên lấy sự khó nhọc ấy mà tự nản chí" (động lực từ mẹ là khác nha các bạn ).
Nhớ công lao người mẹ, và thể hiện sự hiếu thảo của một người con, tháng 10/1796, Nguyễn Ánh dẫn quần thần dâng sách và ấn vàng tôn phong bà làm Quốc mẫu Vương Thái phi. Khi chiếm được Phú Xuân (1801), Nguyễn Ánh lại ra ơn miễn mọi dịch thân thuế cho làng An Du - nơi từng cưu mang mẹ ông (tính đền đáp quá trời luôn!).
Năm 1802 sau khi lên ngôi vua, Gia Long tôn mẹ làm Vương Thái hậu. Năm 1806 lại dâng kim sách tấn phong bà làm Hoàng Thái hậu đầu tiên của triều Nguyễn.
Nghiên cứu của PGS.TS Nguyễn Đình Chiến cho thấy, kim sách triều Nguyễn do Ngự xưởng chế tạo theo quy chuẩn về kích thước, trọng lượng, với trang trí hoa văn rồng hay phượng dập nổi cùng diềm hồi văn hoa chanh, hoa sen và sóng nước rất chi tiết, tỉ mỉ.
Nguồn: soha.vn