IdolCoolOfficial
New member
AI giúp năng suất tăng vọt là vậy, nhưng mấy em máy móc lại không "shopping therapy" như con người được, khiến doanh nghiệp mất khách hàng và lại càng phải nhờ cậy AI nhiều hơn để "siết lưng chi tiêu"
Theo Fortune, James Van Geelen - tay viết tài chính hot nhất trên Substack - vừa thả một cú warning lạnh người về "Global Intelligence Crisis" (Khủng hoảng trí tuệ toàn cầu) sắp ập đến vào năm 2028.
Ở thời điểm đó, AI không chỉ "cướp" việc làm của người ta, mà còn tạo ra một nền kinh tế "ma" kiểu: GDP nhìn vẫn xanh tốt trên giấy, nhưng ví tiền của người tiêu dùng thì khô héo lắm luôn
## Khi máy móc tạo ra giá trị nhưng không biết chi tiền
"Ghost in the machine" (Bóng ma trong cỗ máy) giờ không còn là thứ mấy ông triết học ngồi debate nữa đâu. James Van Geelen - người đứng sau quỹ nghiên cứu Citrini Research với danh mục đầu tư real tăng hơn 200% từ tháng 5/2023 - cho rằng "bóng ma" AI đã len lỏi vào từng ngóc ngách của thị trường rồi. Còn chúng ta, những con người bằng xương bằng thịt này, thì hoàn toàn chưa ready cho tốc độ đổi đời nhanh muốn xỉu này
Điểm mấu chốt trong báo cáo của Citrini Research là khái niệm "Ghost GDP" (GDP ma). Hãy tưởng tượng cảnh này vào tháng 6/2028: Các ông lớn đạt lợi nhuận khủng nhờ dùng AI "cày" hết công suất để cắt giảm chi phí và tối ưu vận hành. Các chỉ số kinh tế nhìn vẫn xịn sò trên báo cáo, nhưng thực chất nền kinh tế đang bị "khoét rỗng" từ bên trong ấy chứ
Lý do đơn giản vô cùng: AI có thể tạo ra giá trị khổng lồ, nhưng mấy em máy móc thì không shopping mua đồ luxury hay dùng dịch vụ tiêu dùng được. Khi doanh nghiệp sa thải hàng loạt nhân viên để giữ biên lợi nhuận, họ vô tình "tự xóa" luôn lượng khách hàng của chính mình đấy.
Điều này tạo ra một vòng lặp ác mộng không hồi kết: sa thải → tăng lợi nhuận → sức mua giảm → doanh thu tụt → lại dùng AI cắt giảm chi phí nhiều hơn. Cứ thế mà repeat mãi
Không chỉ vậy, Citrini Research còn cho rằng AI đang "phá" tan tành các thị trường ngách luôn.
Trong suốt lịch sử kinh tế hiện đại, trí tuệ con người chính là "đầu vào khan hiếm" duy nhất không thể coppy paste được. Mọi sự phức tạp trong giao dịch, tư vấn hay điều phối đều tạo ra "ma sát" (friction) - nơi con người kiếm tiền.
Nhưng Van Geelen nhận định khá cay đắng: khi các AI agents hoạt động 24/7 để tối ưu mọi quyết định mua sắm, những mô hình kinh doanh sống nhờ "làm trung gian" sẽ bay màu hết. Từ các app giao đồ ăn như DoorDash đến mức phí 2-3% của các mạng thẻ tín dụng như Mastercard đều sẽ phải đối mặt với cuộc chạy đua xuống đáy không dừng
Theo Citrini Research, con người không có thời gian để so giá mấy thứ nhỏ nhặt như hộp thanh protein, nhưng máy móc thì có cả ngày để ngồi compare. Hậu quả là nhiều mảng kinh doanh sẽ "chịu chết" vì AI.
Cụ thể như các nền tảng đặt phòng du lịch sẽ bị "clear" đầu tiên vào cuối năm 2026 khi AI có thể lên kế hoạch và book chỗ rẻ hơn, nhanh hơn mọi app. Tiếp đó, các mảng gia hạn bảo hiểm, tư vấn tài chính hay khai thuế - những dịch vụ sống nhờ xử lý sự phức tạp mà khách hàng thấy "tedious" (chán fải) - đều đứng trước nguy cơ bị phá sản hoàn toàn
AI không biết mệt là gì, và nó sẽ tìm cách đi vòng qua mọi loại phí giao dịch. Những yếu tố kinh tế xây từ các thị trường ngách và "ma sát" này sẽ bay biến về con số không.
## Kịch bản ác mộng: AI tạo ra cuộc khủng hoảng lao động cổ cồn trắng
Tệ hơn nữa, theo Citrini Research, AI sẽ châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng lao động chưa từng có.
Khác với các cuộc cách mạng công nghiệp trước - vốn sinh ra những loại việc làm mới cho con người - thì AI lần này tấn công thẳng vào phân khúc lao động trình độ cao. Nhóm "cổ cồn trắng" hiện chiếm 50% lực lượng lao động tại Mỹ nhưng đóng góp tới 75% chi tiêu "tùy hứng" đấy nhé
Kịch bản năm 2028 của Citrini vẽ ra một bức tranh đen tối phết: tỷ lệ thất nghiệp vọt lên 10,2%, trong khi chỉ số S&P 500 chứng kiến cú sụp đổ kinh hoàng 38% từ đỉnh xuống đáy.
Đáng lo hơn, thị trường nợ thế chấp nhà ở trị giá 13.000 tỷ USD đứng trước bờ vực sụp đổ khi ngay cả những người vay có điểm tín dụng FICO 780 (tức là credit score xịn lắm) cũng bị mất thu nhập vĩnh viễn do AI thay thế
Không giống các cuộc cách mạng công nghệ trước cuối cùng đều tạo ra việc làm mới, AI đóng vai trò như một trí tuệ tổng quát có thể làm tốt chính xác những nhiệm vụ mà các công nhân bị thay thế định chuyển sang.
Vì thế, các chuyên gia lương cao sẽ bị đẩy xuống làm các công việc thời vụ (gig economy), làm tràn nguồn cung lao động phổ thông và kéo tụt mặt bằng lương của cả xã hội xuống.
Sự tan rã nhanh chóng của "phí thặng dư trí tuệ" này sẽ nhanh chóng biến thành một cuộc khủng hoảng tài chính hệ thống trong kịch bản của Citrini. Đồng thời, thị trường tín dụng tư nhân sẽ phải đối mặt với sự tính toán lại, khi các công ty phần mềm vỡ nợ vì sự bùng nổ AI khiến khách hàng có lựa chọn rẻ hơn, dẫn đến ảnh hưởng lan rộng trên thị trường chứng khoán
## Nhưng cũng có góc nhìn tích cực hơn đấy!
Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng ý với dự báo "tận thế" này. Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng lý thuyết "Ghost GDP" đã bỏ qua khả năng thích nghi của con người và phản ứng từ các thể chế.
Lịch sử cho thấy khi công nghệ làm giảm chi phí hàng hóa, sức mua thực tế của các hộ gia đình sẽ tăng, giải phóng nguồn vốn để đổ vào những ngành mới mà giờ chúng ta chưa hình dung ra được.
Ví dụ điển hình là việc phát minh ra thực phẩm đông lạnh đã khiến tỷ trọng lao động nông nghiệp giảm từ 40% xuống dưới 5%, nhưng nền kinh tế vẫn tạo ra hàng triệu công việc khác thay thế mà
Tương tự, việc AI loại bỏ những "ma sát" trong nền kinh tế cũng được cho là quá bi quan.
CEO Tanmai Gopal của PromptQL nhận định rằng 70% các tác vụ hiện nay AI vẫn không thể tự động hóa được vì thiếu "bối cảnh con người" (human context). Theo ông, vai trò của chúng ta sẽ chuyển từ "người thực thi" sang "người thu thập bối cảnh".
Nhiều dịch vụ tồn tại chính xác vì mọi người muốn sự tin tưởng, đánh giá thẩm mỹ hoặc kết nối con người chứ không chỉ là hiệu quả. Các cố vấn tài chính, huấn luyện viên cá nhân, đầu bếp và người lập kế hoạch du lịch đều không chỉ có chuyên môn mà còn có sự thấu cảm
Vì vậy AI chỉ giúp người lao động tập trung hơn vào việc quản lý trải nghiệm, tạo ra câu chuyện và xây dựng bản sắc - những lĩnh vực mà tâm lý con người vẫn là vua.
Trong khi đó, Deutsche Bank Research Institute dự báo một con số lạc quan hơn: Dù AI có thể xóa sổ 92 triệu việc làm vào năm 2030, nhưng nó cũng sẽ tạo ra tới 170 triệu vai trò mới trong nền kinh tế đấy các bạn ơi!
*Nguồn: Fortune, BI
Nguồn: kenh14.vn
Theo Fortune, James Van Geelen - tay viết tài chính hot nhất trên Substack - vừa thả một cú warning lạnh người về "Global Intelligence Crisis" (Khủng hoảng trí tuệ toàn cầu) sắp ập đến vào năm 2028.
Ở thời điểm đó, AI không chỉ "cướp" việc làm của người ta, mà còn tạo ra một nền kinh tế "ma" kiểu: GDP nhìn vẫn xanh tốt trên giấy, nhưng ví tiền của người tiêu dùng thì khô héo lắm luôn
## Khi máy móc tạo ra giá trị nhưng không biết chi tiền
"Ghost in the machine" (Bóng ma trong cỗ máy) giờ không còn là thứ mấy ông triết học ngồi debate nữa đâu. James Van Geelen - người đứng sau quỹ nghiên cứu Citrini Research với danh mục đầu tư real tăng hơn 200% từ tháng 5/2023 - cho rằng "bóng ma" AI đã len lỏi vào từng ngóc ngách của thị trường rồi. Còn chúng ta, những con người bằng xương bằng thịt này, thì hoàn toàn chưa ready cho tốc độ đổi đời nhanh muốn xỉu này
Điểm mấu chốt trong báo cáo của Citrini Research là khái niệm "Ghost GDP" (GDP ma). Hãy tưởng tượng cảnh này vào tháng 6/2028: Các ông lớn đạt lợi nhuận khủng nhờ dùng AI "cày" hết công suất để cắt giảm chi phí và tối ưu vận hành. Các chỉ số kinh tế nhìn vẫn xịn sò trên báo cáo, nhưng thực chất nền kinh tế đang bị "khoét rỗng" từ bên trong ấy chứ
Lý do đơn giản vô cùng: AI có thể tạo ra giá trị khổng lồ, nhưng mấy em máy móc thì không shopping mua đồ luxury hay dùng dịch vụ tiêu dùng được. Khi doanh nghiệp sa thải hàng loạt nhân viên để giữ biên lợi nhuận, họ vô tình "tự xóa" luôn lượng khách hàng của chính mình đấy.
Điều này tạo ra một vòng lặp ác mộng không hồi kết: sa thải → tăng lợi nhuận → sức mua giảm → doanh thu tụt → lại dùng AI cắt giảm chi phí nhiều hơn. Cứ thế mà repeat mãi
Không chỉ vậy, Citrini Research còn cho rằng AI đang "phá" tan tành các thị trường ngách luôn.
Trong suốt lịch sử kinh tế hiện đại, trí tuệ con người chính là "đầu vào khan hiếm" duy nhất không thể coppy paste được. Mọi sự phức tạp trong giao dịch, tư vấn hay điều phối đều tạo ra "ma sát" (friction) - nơi con người kiếm tiền.
Nhưng Van Geelen nhận định khá cay đắng: khi các AI agents hoạt động 24/7 để tối ưu mọi quyết định mua sắm, những mô hình kinh doanh sống nhờ "làm trung gian" sẽ bay màu hết. Từ các app giao đồ ăn như DoorDash đến mức phí 2-3% của các mạng thẻ tín dụng như Mastercard đều sẽ phải đối mặt với cuộc chạy đua xuống đáy không dừng
Theo Citrini Research, con người không có thời gian để so giá mấy thứ nhỏ nhặt như hộp thanh protein, nhưng máy móc thì có cả ngày để ngồi compare. Hậu quả là nhiều mảng kinh doanh sẽ "chịu chết" vì AI.
Cụ thể như các nền tảng đặt phòng du lịch sẽ bị "clear" đầu tiên vào cuối năm 2026 khi AI có thể lên kế hoạch và book chỗ rẻ hơn, nhanh hơn mọi app. Tiếp đó, các mảng gia hạn bảo hiểm, tư vấn tài chính hay khai thuế - những dịch vụ sống nhờ xử lý sự phức tạp mà khách hàng thấy "tedious" (chán fải) - đều đứng trước nguy cơ bị phá sản hoàn toàn
AI không biết mệt là gì, và nó sẽ tìm cách đi vòng qua mọi loại phí giao dịch. Những yếu tố kinh tế xây từ các thị trường ngách và "ma sát" này sẽ bay biến về con số không.
## Kịch bản ác mộng: AI tạo ra cuộc khủng hoảng lao động cổ cồn trắng
Tệ hơn nữa, theo Citrini Research, AI sẽ châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng lao động chưa từng có.
Khác với các cuộc cách mạng công nghiệp trước - vốn sinh ra những loại việc làm mới cho con người - thì AI lần này tấn công thẳng vào phân khúc lao động trình độ cao. Nhóm "cổ cồn trắng" hiện chiếm 50% lực lượng lao động tại Mỹ nhưng đóng góp tới 75% chi tiêu "tùy hứng" đấy nhé
Kịch bản năm 2028 của Citrini vẽ ra một bức tranh đen tối phết: tỷ lệ thất nghiệp vọt lên 10,2%, trong khi chỉ số S&P 500 chứng kiến cú sụp đổ kinh hoàng 38% từ đỉnh xuống đáy.
Đáng lo hơn, thị trường nợ thế chấp nhà ở trị giá 13.000 tỷ USD đứng trước bờ vực sụp đổ khi ngay cả những người vay có điểm tín dụng FICO 780 (tức là credit score xịn lắm) cũng bị mất thu nhập vĩnh viễn do AI thay thế
Không giống các cuộc cách mạng công nghệ trước cuối cùng đều tạo ra việc làm mới, AI đóng vai trò như một trí tuệ tổng quát có thể làm tốt chính xác những nhiệm vụ mà các công nhân bị thay thế định chuyển sang.
Vì thế, các chuyên gia lương cao sẽ bị đẩy xuống làm các công việc thời vụ (gig economy), làm tràn nguồn cung lao động phổ thông và kéo tụt mặt bằng lương của cả xã hội xuống.
Sự tan rã nhanh chóng của "phí thặng dư trí tuệ" này sẽ nhanh chóng biến thành một cuộc khủng hoảng tài chính hệ thống trong kịch bản của Citrini. Đồng thời, thị trường tín dụng tư nhân sẽ phải đối mặt với sự tính toán lại, khi các công ty phần mềm vỡ nợ vì sự bùng nổ AI khiến khách hàng có lựa chọn rẻ hơn, dẫn đến ảnh hưởng lan rộng trên thị trường chứng khoán
## Nhưng cũng có góc nhìn tích cực hơn đấy!
Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng ý với dự báo "tận thế" này. Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng lý thuyết "Ghost GDP" đã bỏ qua khả năng thích nghi của con người và phản ứng từ các thể chế.
Lịch sử cho thấy khi công nghệ làm giảm chi phí hàng hóa, sức mua thực tế của các hộ gia đình sẽ tăng, giải phóng nguồn vốn để đổ vào những ngành mới mà giờ chúng ta chưa hình dung ra được.
Ví dụ điển hình là việc phát minh ra thực phẩm đông lạnh đã khiến tỷ trọng lao động nông nghiệp giảm từ 40% xuống dưới 5%, nhưng nền kinh tế vẫn tạo ra hàng triệu công việc khác thay thế mà
Tương tự, việc AI loại bỏ những "ma sát" trong nền kinh tế cũng được cho là quá bi quan.
CEO Tanmai Gopal của PromptQL nhận định rằng 70% các tác vụ hiện nay AI vẫn không thể tự động hóa được vì thiếu "bối cảnh con người" (human context). Theo ông, vai trò của chúng ta sẽ chuyển từ "người thực thi" sang "người thu thập bối cảnh".
Nhiều dịch vụ tồn tại chính xác vì mọi người muốn sự tin tưởng, đánh giá thẩm mỹ hoặc kết nối con người chứ không chỉ là hiệu quả. Các cố vấn tài chính, huấn luyện viên cá nhân, đầu bếp và người lập kế hoạch du lịch đều không chỉ có chuyên môn mà còn có sự thấu cảm
Vì vậy AI chỉ giúp người lao động tập trung hơn vào việc quản lý trải nghiệm, tạo ra câu chuyện và xây dựng bản sắc - những lĩnh vực mà tâm lý con người vẫn là vua.
Trong khi đó, Deutsche Bank Research Institute dự báo một con số lạc quan hơn: Dù AI có thể xóa sổ 92 triệu việc làm vào năm 2030, nhưng nó cũng sẽ tạo ra tới 170 triệu vai trò mới trong nền kinh tế đấy các bạn ơi!
*Nguồn: Fortune, BI
Nguồn: kenh14.vn