Dạo gần đây, chuyện UAV (máy bay không người lái) và diều bay loạn xạ vào vùng cấm bay sân bay Tân Sơn Nhất khiến ai cũng phải lo lắng về an toàn hàng không. Phóng viên Tiền Phong đã có buổi trò chuyện cực thú vị với ông Trần Nam Thắng - Kíp trưởng Trung tâm Kiểm soát Tiếp cận tại sân bay Tân Sơn Nhất, Công ty Quản lý bay miền Nam, Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) - để hiểu rõ hơn về những tình huống "căng não" này.
Phân công rõ người, rõ việc - không được phép lơ là!
Nhớ lại tối 11/8, sân bay Tân Sơn Nhất - TPHCM phải đóng cửa tận 2 lần vì UAV xâm nhập vùng cấm bay, ảnh hưởng trực tiếp đến hơn 100 chuyến bay. Đến tối 13/8, thêm 21 chuyến bay nữa bị uy hiếp bởi 3 con diều. Vậy kịch bản xử lý khẩn cấp được kích hoạt như thế nào?
Theo ông Thắng, khi phát hiện vật thể bay lạ quanh sân bay, ưu tiên số 1 là bảo đảm an toàn cho máy bay. Mọi người phải phối hợp nhanh như chớp để xác minh và xử lý tình huống.
Quy trình của VATM rất rõ ràng: kiểm soát viên không lưu phải xác định ngay vị trí, đặc điểm, thời gian, độ cao của vật thể lạ. Nếu UAV có khả năng gây nguy hiểm, các biện pháp an toàn phải được triển khai tức thì.
Cụ thể nè: máy bay chuẩn bị cất cánh phải tạm dừng, còn máy bay đang bay đến thì được yêu cầu bay vòng chờ hoặc chuyển hướng sang sân bay khác. Thông tin cũng được chuyển ngay đến các đơn vị liên quan để xử lý. Nếu tình hình nghiêm trọng, Cảng vụ hàng không có thể quyết định đóng cửa tạm thời luôn!
Tình huống "đỉnh cao" căng thẳng nhất
Khi được hỏi về tình huống đáng nhớ nhất, ông Thắng chia sẻ: Dù sự cố trong hàng không thường xảy ra bất ngờ, nhưng họ đã chuẩn bị sẵn kịch bản và diễn tập thường xuyên nên luôn đảm bảo an toàn.
Điểm đặc biệt là: Đúng lúc kíp trực đang hướng dẫn các máy bay bay chờ và chuyển hướng vì UAV, thì bỗng nhiên có một máy bay báo nhiên liệu sắp cạn, có nguy cơ phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp! Lúc này, kiểm soát viên không lưu phải ưu tiên máy bay này ngay lập tức.
Kíp trực đã phối hợp thần tốc với các đơn vị để cho máy bay quay về hạ cánh ở Tân Sơn Nhất trong khi sân bay đang hạn chế khai thác vì UAV. Phương án điều hành phải thay đổi liên tục theo tình hình thực tế - vừa kiểm soát các máy bay khác, vừa ưu tiên xử lý máy bay sắp hết xăng. Quan trọng nhất là phải giữ bình tĩnh, đưa ra huấn lệnh rõ ràng và kịp thời!
"Tình huống đáng nhớ nhất là phải cho máy bay quay về Tân Sơn Nhất hạ cánh khi sân bay đang tạm đóng cửa, lúc máy bay báo nhiên liệu khẩn cấp. Việc này đòi hỏi phối hợp cực nhanh để vừa xử lý tình trạng khẩn cấp, vừa đảm bảo điều kiện an toàn cho việc hạ cánh," ông Thắng nhớ lại.
"Cảnh sát trên trời" phải làm việc thế nào? 
Kiểm soát viên không lưu được ví như "cảnh sát trên trời". Trong các sự cố khiến sân bay phải đóng cửa, việc phân công trong kíp điều hành được thực hiện ra sao để đảm bảo phối hợp ăn ý?
Ông Thắng cho biết: Điều quan trọng là mỗi người phải làm đúng nhiệm vụ của mình và thông tin phải được trao đổi liên tục. Khi phát hiện UAV, trước hết phải xác định vị trí, đặc điểm, thời điểm phát hiện, độ cao...
Nếu sân bay phải đóng cửa tạm thời, kiểm soát viên không lưu tiếp tục phối hợp với các cơ sở điều hành bay và thông báo cho máy bay bị ảnh hưởng. Máy bay có thể được yêu cầu bay chờ hoặc chuyển sang sân bay dự bị.
"Để phối hợp tốt trong tình huống khẩn cấp, chúng tôi đặc biệt coi trọng việc phân công rõ người - rõ việc, thông tin ngắn gọn, chính xác và được cập nhật liên tục. An toàn là kết quả của cả chuỗi phối hợp nhịp nhàng giữa điều hành bay, tổ lái, cảng hàng không và các lực lượng liên quan," ông Thắng nhấn mạnh.
Khó khăn khi phát hiện UAV bằng mắt thường
Hiện tại, việc phát hiện UAV chủ yếu dựa vào quan sát bằng mắt thường hoặc ống nhòm. Vậy khó khăn là gì?
Khó nhất là UAV có kích thước nhỏ, bay thấp, tốc độ và hướng di chuyển linh hoạt, có thể ẩn nấp sau những tòa nhà cao tầng quanh sân bay. Trong khi đó, quan sát bằng mắt thường phụ thuộc nhiều vào vị trí, thời tiết, tầm nhìn và thời điểm phát hiện. Không phải lúc nào cũng dễ dàng phát hiện chính xác!
Khi chưa có đủ thông tin, kiểm soát viên không lưu vẫn phải đánh giá độ tin cậy của báo cáo, xác định vị trí, độ cao, hướng di chuyển để đưa ra quyết định điều hành phù hợp.
Tuy nhiên, ông Thắng cho rằng bản lĩnh và năng lực của kiểm soát viên không lưu tuy rất quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất. An toàn phải được đảm bảo bằng cả hệ thống: con người, quy trình, thiết bị, thông tin và sự phối hợp giữa các đơn vị.
Sân bay Long Thành có khác biệt không?
Cuối năm nay sân bay Long Thành hoàn thành và đưa vào khai thác - đây là sân bay hiện đại hàng đầu khu vực. Vậy việc phát hiện UAV ở đây có đảm bảo nhanh chóng và hiệu quả hơn không?
Long Thành được đầu tư hiện đại hóa và có điều kiện thuận lợi hơn về hạ tầng, tổ chức khai thác và ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, để khẳng định việc phát hiện UAV sẽ nhanh và hiệu quả hơn thì cần xem hệ thống phát hiện, cảnh báo UAV được trang bị thực tế như thế nào.
Điều chắc chắn là phải tăng cường khả năng phát hiện sớm, xác định vị trí và cung cấp thông tin kịp thời. Khi đó, kiểm soát viên không lưu có thêm thời gian để đánh giá nguy cơ và lựa chọn phương án phù hợp.
Bên cạnh đầu tư công nghệ, việc tuyên truyền, giáo dục để người dân hiểu rõ khu vực cấm bay và nhận thức được nguy cơ, hậu quả của việc sử dụng UAV, diều gần sân bay cũng cực kỳ quan trọng nhé!
Nguồn: soha.vn
Phân công rõ người, rõ việc - không được phép lơ là!
Nhớ lại tối 11/8, sân bay Tân Sơn Nhất - TPHCM phải đóng cửa tận 2 lần vì UAV xâm nhập vùng cấm bay, ảnh hưởng trực tiếp đến hơn 100 chuyến bay. Đến tối 13/8, thêm 21 chuyến bay nữa bị uy hiếp bởi 3 con diều. Vậy kịch bản xử lý khẩn cấp được kích hoạt như thế nào?
Theo ông Thắng, khi phát hiện vật thể bay lạ quanh sân bay, ưu tiên số 1 là bảo đảm an toàn cho máy bay. Mọi người phải phối hợp nhanh như chớp để xác minh và xử lý tình huống.
Quy trình của VATM rất rõ ràng: kiểm soát viên không lưu phải xác định ngay vị trí, đặc điểm, thời gian, độ cao của vật thể lạ. Nếu UAV có khả năng gây nguy hiểm, các biện pháp an toàn phải được triển khai tức thì.
Cụ thể nè: máy bay chuẩn bị cất cánh phải tạm dừng, còn máy bay đang bay đến thì được yêu cầu bay vòng chờ hoặc chuyển hướng sang sân bay khác. Thông tin cũng được chuyển ngay đến các đơn vị liên quan để xử lý. Nếu tình hình nghiêm trọng, Cảng vụ hàng không có thể quyết định đóng cửa tạm thời luôn!
Tình huống "đỉnh cao" căng thẳng nhất
Khi được hỏi về tình huống đáng nhớ nhất, ông Thắng chia sẻ: Dù sự cố trong hàng không thường xảy ra bất ngờ, nhưng họ đã chuẩn bị sẵn kịch bản và diễn tập thường xuyên nên luôn đảm bảo an toàn.
Điểm đặc biệt là: Đúng lúc kíp trực đang hướng dẫn các máy bay bay chờ và chuyển hướng vì UAV, thì bỗng nhiên có một máy bay báo nhiên liệu sắp cạn, có nguy cơ phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp! Lúc này, kiểm soát viên không lưu phải ưu tiên máy bay này ngay lập tức.
Kíp trực đã phối hợp thần tốc với các đơn vị để cho máy bay quay về hạ cánh ở Tân Sơn Nhất trong khi sân bay đang hạn chế khai thác vì UAV. Phương án điều hành phải thay đổi liên tục theo tình hình thực tế - vừa kiểm soát các máy bay khác, vừa ưu tiên xử lý máy bay sắp hết xăng. Quan trọng nhất là phải giữ bình tĩnh, đưa ra huấn lệnh rõ ràng và kịp thời!
"Tình huống đáng nhớ nhất là phải cho máy bay quay về Tân Sơn Nhất hạ cánh khi sân bay đang tạm đóng cửa, lúc máy bay báo nhiên liệu khẩn cấp. Việc này đòi hỏi phối hợp cực nhanh để vừa xử lý tình trạng khẩn cấp, vừa đảm bảo điều kiện an toàn cho việc hạ cánh," ông Thắng nhớ lại.
"Cảnh sát trên trời" phải làm việc thế nào?
Kiểm soát viên không lưu được ví như "cảnh sát trên trời". Trong các sự cố khiến sân bay phải đóng cửa, việc phân công trong kíp điều hành được thực hiện ra sao để đảm bảo phối hợp ăn ý?
Ông Thắng cho biết: Điều quan trọng là mỗi người phải làm đúng nhiệm vụ của mình và thông tin phải được trao đổi liên tục. Khi phát hiện UAV, trước hết phải xác định vị trí, đặc điểm, thời điểm phát hiện, độ cao...
Nếu sân bay phải đóng cửa tạm thời, kiểm soát viên không lưu tiếp tục phối hợp với các cơ sở điều hành bay và thông báo cho máy bay bị ảnh hưởng. Máy bay có thể được yêu cầu bay chờ hoặc chuyển sang sân bay dự bị.
"Để phối hợp tốt trong tình huống khẩn cấp, chúng tôi đặc biệt coi trọng việc phân công rõ người - rõ việc, thông tin ngắn gọn, chính xác và được cập nhật liên tục. An toàn là kết quả của cả chuỗi phối hợp nhịp nhàng giữa điều hành bay, tổ lái, cảng hàng không và các lực lượng liên quan," ông Thắng nhấn mạnh.
Khó khăn khi phát hiện UAV bằng mắt thường
Hiện tại, việc phát hiện UAV chủ yếu dựa vào quan sát bằng mắt thường hoặc ống nhòm. Vậy khó khăn là gì?
Khó nhất là UAV có kích thước nhỏ, bay thấp, tốc độ và hướng di chuyển linh hoạt, có thể ẩn nấp sau những tòa nhà cao tầng quanh sân bay. Trong khi đó, quan sát bằng mắt thường phụ thuộc nhiều vào vị trí, thời tiết, tầm nhìn và thời điểm phát hiện. Không phải lúc nào cũng dễ dàng phát hiện chính xác!
Khi chưa có đủ thông tin, kiểm soát viên không lưu vẫn phải đánh giá độ tin cậy của báo cáo, xác định vị trí, độ cao, hướng di chuyển để đưa ra quyết định điều hành phù hợp.
Tuy nhiên, ông Thắng cho rằng bản lĩnh và năng lực của kiểm soát viên không lưu tuy rất quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất. An toàn phải được đảm bảo bằng cả hệ thống: con người, quy trình, thiết bị, thông tin và sự phối hợp giữa các đơn vị.
Sân bay Long Thành có khác biệt không?
Cuối năm nay sân bay Long Thành hoàn thành và đưa vào khai thác - đây là sân bay hiện đại hàng đầu khu vực. Vậy việc phát hiện UAV ở đây có đảm bảo nhanh chóng và hiệu quả hơn không?
Long Thành được đầu tư hiện đại hóa và có điều kiện thuận lợi hơn về hạ tầng, tổ chức khai thác và ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, để khẳng định việc phát hiện UAV sẽ nhanh và hiệu quả hơn thì cần xem hệ thống phát hiện, cảnh báo UAV được trang bị thực tế như thế nào.
Điều chắc chắn là phải tăng cường khả năng phát hiện sớm, xác định vị trí và cung cấp thông tin kịp thời. Khi đó, kiểm soát viên không lưu có thêm thời gian để đánh giá nguy cơ và lựa chọn phương án phù hợp.
Bên cạnh đầu tư công nghệ, việc tuyên truyền, giáo dục để người dân hiểu rõ khu vực cấm bay và nhận thức được nguy cơ, hậu quả của việc sử dụng UAV, diều gần sân bay cũng cực kỳ quan trọng nhé!
Nguồn: soha.vn