Alo alo, tin hot đây! Các nhà khoa học tại Đại học Cambridge (Anh) vừa làm nên chuyện: tạo ra "máu người" từ tế bào gốc ngay trong phòng thí nghiệm luôn
Tại Viện Gurdon thuộc Đại học Cambridge, nhóm nghiên cứu đã phát triển các cấu trúc 3D có tên gọi cool ngầu là "cơ thể giống phôi thai" (embryo-like bodies). Nghe hơi creepy nhưng mà công dụng thì xịn sò vô cùng - nó có thể mô phỏng lại chính xác quá trình hình thành máu tự nhiên của phôi người đấy!
Các cấu trúc này được nuôi cấy từ tế bào gốc người, và chỉ sau khoảng hai tuần, chúng bắt đầu tự tổ chức, phát triển và tạo ra những tế bào máu đầu tiên. Nghe mà sởn gai ốc, vì đây là quá trình trước đây chỉ diễn ra bên trong tử cung của mẹ bầu thôi
Tiến sĩ Jitesh Newpane - tác giả chính của nghiên cứu - chia sẻ rằng khoảnh khắc nhìn thấy màu đỏ của máu xuất hiện trong đĩa thí nghiệm thật sự là "cảm giác hồi hộp đặc biệt". Tưởng tượng không, bạn đang làm thí nghiệm rồi bỗng nhiên thấy màu đỏ máu hiện lên bằng mắt thường luôn á! Đó chính là lần đầu tiên con người tái hiện thành công quá trình tạo máu trong điều kiện nhân tạo
Những tế bào máu đầu tiên được tạo ra chính là tế bào gốc tạo máu (hematopoietic stem cells) - loại tế bào "xịn xò" làm nền tảng cho toàn bộ hệ thống tuần hoàn. Từ những tế bào này, cơ thể mình tạo ra đủ thứ: hồng cầu mang oxy đi khắp cơ thể, bạch cầu bảo vệ khỏi bệnh tật, đến tiểu cầu giúp đông máu khi bị thương
Điểm đỉnh của mô hình Cambridge là gì? Nó tự mô phỏng các giai đoạn phát triển ban đầu của phôi người mà KHÔNG hình thành toàn bộ phôi thai. Nghĩa là không có túi noãn hoàng hay nhau thai gì đâu nha, nên không thể phát triển thành phôi hoàn chỉnh. Nhưng vẫn đủ để tái tạo môi trường và cơ chế sinh học để máu được hình thành - vừa hiệu quả vừa đảm bảo đạo đức khoa học luôn
Tiến sĩ Newpane còn cho biết thêm: "Mô hình này cho phép chúng ta nhìn thấy cách các tế bào máu hình thành tự nhiên trong giai đoạn phôi người". Không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển của hệ máu và miễn dịch sớm, nó còn có thể trở thành công cụ quan trọng để mô phỏng bệnh lý như bệnh bạch cầu, cũng như test thuốc điều trị mới một cách an toàn nữa!
Và đây là phần hype nhất: trong tương lai, các bác sĩ có thể "nuôi" ra loại máu hoàn toàn tương thích với cơ thể từng người từ chính tế bào của họ. Tức là không còn chuyện đào thải sau cấy ghép nữa - vấn đề mà y học hiện tại vẫn đang loay hoay
Khác với các kỹ thuật trước đây phải dùng một đống protein tăng trưởng phức tạp để "ép" tế bào gốc phát triển theo ý muốn, phương pháp mới này để tế bào tự điều chỉnh và phát triển một cách tự nhiên hơn. Và bùm - chúng không chỉ tạo ra tế bào máu mà còn cả tế bào cơ tim luôn, mô phỏng chính xác sự phát triển đồng thời của các mô trong phôi người thật!
Dưới kính hiển vi, các nhà nghiên cứu mô tả quá trình này diễn ra "đầy sống động và có nhịp điệu riêng" (nghe mà muốn xem luôn á ). Chỉ sau vài ngày, các cụm tế bào đã phân tách thành ba lớp mầm: ngoại bì, trung bì và nội bì - nền tảng hình thành mọi cơ quan trong cơ thể.
Đến ngày thứ 8, những tế bào cơ tim bắt đầu đập - báo hiệu sự sống nhân tạo đầu tiên trong đĩa thí nghiệm. Sang ngày 13, màu đỏ đặc trưng của hồng cầu dần xuất hiện. Chứng minh máu đã thực sự được tạo ra!
Giáo sư Azim Surani, đồng tác giả nghiên cứu, khẳng định: "Đây là một bước tiến lớn trong nỗ lực tái tạo quá trình hình thành máu người. Mặc dù vẫn ở giai đoạn đầu, nhưng khả năng sản xuất tế bào máu từ tế bào gốc trong phòng thí nghiệm mở ra triển vọng phát triển các liệu pháp tái tạo, cấy ghép và điều trị ung thư máu trong tương lai".
Tiến sĩ Geraldine Jowett - đồng tác giả đầu tiên - cũng hype luôn: "Các cơ thể tạo máu này nắm bắt được 'làn sóng phát triển máu thứ hai' trong quá trình phôi thai, nơi các tế bào miễn dịch chuyên biệt như tế bào T bắt đầu hình thành. Điều này đặc biệt quan trọng, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách hệ miễn dịch của con người được tạo dựng từ những ngày đầu tiên của sự sống".
Nghiên cứu của Đại học Cambridge không chỉ giúp con người tiến gần hơn đến khả năng sản xuất máu nhân tạo mà còn mở rộng hiểu biết về cách sự sống được hình thành. Trong tương lai, công nghệ này có thể được ứng dụng vào việc sàng lọc thuốc, mô phỏng sự phát triển của các bệnh máu bẩm sinh hoặc thậm chí "tái tạo" lại hệ miễn dịch cho những bệnh nhân suy giảm miễn dịch nặng
Toàn bộ kết quả nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí Cell Reports, và được cộng đồng khoa học quốc tế đánh giá là một trong những công trình tiên phong trong lĩnh vực sinh học phát triển và y học tái tạo.
Nguồn: genk.vn