Nếu một ngày tỉnh dậy phát hiện cả đời mình chỉ là ảo, bạn sẽ chọn viên thuốc xanh hay đỏ nhỉ?
Chắc hẳn bạn đã nghe CEO Facebook Mark Zuckerberg nhắc mãi về metaverse (siêu vũ trụ số) rồi đúng không? Đó là một thế giới ảo mà khi vào đó, bạn có thể nhìn, nghe, chạm y hệt như ngoài đời thật luôn á!
Vũ trụ số này được ví như thế giới thứ hai, nơi tất cả chúng ta có thể gặp gỡ và "chill" cùng nhau. Với công nghệ hiện tại, metaverse thế hệ đầu sẽ là môi trường 3D mô phỏng thôi.
Những hình ảnh render đầu tiên về ý tưởng của Zuckerberg cho thấy một đám avatar hoạt hình đang ngồi họp với nhau – mặc dù họ có thể đang ở bất cứ đâu trên thế giới
Nhưng khi công nghệ càng phát triển, đến một ngày nào đó metaverse sẽ mô phỏng được cả cơ thể bạn, chân thật đến mức "sờ sờ" được ấy. Lúc đó, chúng ta sẽ khó phân biệt đâu là thực, đâu là ảo nữa đấy!
Thậm chí, các nhà khoa học còn hoài nghi rằng chính chúng ta đang ở trong một siêu vũ trụ số rồi – một thực tại ảo đã được ai đó "code" ra mà mình không hề hay biết luôn
Nhưng liệu các nhà khoa học có thể tìm ra bằng chứng chứng minh chúng ta đang sống trong mô phỏng không? Liệu có lúc nào đó chúng ta bị "lag" rồi giật mình nhận ra toàn bộ cuộc đời mình không có thực?
Khi đó, liệu ý nghĩa cuộc sống có tan biến không nhỉ?
Trong một podcast của Vox, người dẫn chương trình Sean Illing đã mời Giáo sư David Chalmers – giám đốc Trung tâm nghiên cứu Tâm trí, Não bộ và Ý thức tại Đại học New York – để trả lời những câu hỏi này. Ông sẽ trình bày những ý tưởng của mình trong cuốn sách mới "Reality+" (tạm dịch: "Thực tại mở rộng"):
Sean Illing: Định nghĩa "thực tại" nghe có vẻ đơn giản, nhưng ông lại cho rằng nhiều người đang nhầm lẫn giữa cái gì có thực và không có thực. Vậy câu hỏi đầu tiên là:
Chúng ta có thể đưa ra định nghĩa thống nhất về thực tại được không?
David Chalmers: Mặc dù đặt tên sách là "Thực tại +", tôi vẫn không hoàn toàn chắc từ "thực tại" nghĩa là gì đối với bản thân mình nữa
Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về thực tại và mỗi triết gia lại muốn định nghĩa theo cách riêng của họ. Còn tôi thì nghiêng về định nghĩa này: Thực tại chỉ đơn giản là tất cả những gì tồn tại. Đó là toàn bộ vũ trụ. Thực tại là bất cứ thứ gì đang có mặt, thế thôi.
Nhưng vượt ra ngoài định nghĩa đó, bạn có thể bắt đầu nói về đa thực tại. Chúng ta nói về thực tế ảo, thực tại vật lý, v.v. Một phần chủ đề của cuốn sách này bàn về việc thực tại có thể được tạo thành từ nhiều thực tại khác nhau, cả cái có thật lẫn cái chỉ là ảo.
Trong trường hợp đó, thực tại giống một không gian liên kết những diễn biến, mà tất cả đều tương tác với nhau.
Rồi tiến thêm một bước nữa, lại có câu hỏi: Liệu thực tại có cần thiết phải có thật không? Theo nghĩa nào đó, thực tại sẽ phải là cái gì đó có thật; có thật chính là thuộc tính của thực tại.
Nhưng chúng ta đều biết thế giới này có một số điều thật, một số điều thì không. Joe Biden là có thật. Santa Claus, than ôi, là hư cấu Vậy sự khác biệt giữa có thật và không có thật là gì?
Một điểm khác biệt cốt yếu: cái gì đó được coi là có thật nếu nó có khả năng tạo ra nhân quả, hay tạo ra sự khác biệt đối với thế giới.
Tôi nghĩ hầu hết mọi người sẽ nói thế giới ảo – ý tôi là thế giới online, thế giới game, metaverse, v.v. – ít "thực" hơn thế giới thật, rằng đó chỉ là thực tại hạng hai. Liệu điều đó có sai không?
Về mặt nào đó, đây là sự phân cấp thú vị đấy. Những người thế hệ tôi, ngoài 50 tuổi, có xu hướng coi thế giới kỹ thuật số là thực tại hạng hai và không hoàn toàn có thực.
Trong khi những người sinh ra khoảng 20 năm trở lại đây – về cơ bản họ là "dân bản địa" của thế giới số, những người đã quen với thực tế kỹ thuật số rồi. Từ góc nhìn của họ, thế giới ảo là một phần của thực tại và được đối xử như thực tại luôn.
Tôi không nghĩ thực tế ảo là thực tại hạng hai, nhưng có lẽ tôi sẽ nói đó là thực tại cấp hai. Tất cả chúng ta đều thừa nhận có một thực tại vật lý và sau đó có những thực tế ảo được tạo ra bên trong thực tại vật lý.
Ở mức độ nào đó, thực tế ảo phụ thuộc vào thực tại vật lý. Vì vậy, theo nghĩa đó, chúng là thực tại cấp hai.
Đó là lý do mọi người hay nói câu "ngoài đời thì..." để phân biệt giữa thực tại vật lý với thế giới ảo. Đối với tôi, đó là sự phân biệt giữa thực tại nguyên thủy và thứ tôi gọi là thực tại phái sinh – nó không phải sự phân biệt giữa "có thực" và "không thực".
Tại sao vấn đề này lại quan trọng?
Tôi nghĩ có rất nhiều lý do. Về mặt triết học, điều đó giúp chúng ta suy ngẫm về mối quan hệ giữa tâm trí và thực tại. Chúng ta có thể nhận thức thế giới bên ngoài tối đa đến mức độ nào? Liệu chúng ta có thể biết hết tất cả thực tại hay không?
Hay có thể chính chúng ta đang ở trong một mô phỏng và chẳng có điều gì xảy ra xung quanh là thực cả
Có lẽ chúng ta phải suy nghĩ lại về mối quan hệ giữa tâm trí và thực tại, như vậy mới có thể mô phỏng được các thực tế ảo ngày càng thật hơn.
Càng ngày, chúng ta càng thấy rõ đây sẽ là những câu hỏi cần có câu trả lời ngay trong vài thập kỷ tới. Chúng ta đã có công nghệ thực tế ảo ở đây rồi. Và chúng ta đang bị "ám" bởi ý tưởng về metaverse, nơi chúng ta sẽ dành nhiều thời gian hơn trên đó.
Vì vậy, điều quan trọng là phải nghĩ xem loại hình cuộc sống mà chúng ta trải nghiệm trong metaverse sẽ là gì? Chúng ta có thể sống một cuộc sống có ý nghĩa ở trong đó không?
Một số người nghĩ metaverse chỉ là ảo tưởng, một sản phẩm của chủ nghĩa thoát ly, nó không ngang hàng với cuộc sống "thực".
Nhưng nếu những gì tôi cho là đúng – rằng thực tế ảo cũng là thực tại đích thực – thì về mặt nguyên tắc, ít nhất bạn cũng có thể sống một cuộc đời có ý nghĩa trong thế giới ảo. Tôi nghĩ điều này thực sự rất quan trọng đấy!
Điều này khiến tôi nghĩ đến vai trò của những thứ hư cấu trong cuộc sống hàng ngày. Thế giới loài người ngày nay chứa đựng rất nhiều thứ chúng ta tạo dựng lên và có tính nhân quả – từ tiền bạc, đạo đức, luật pháp cho tới nhà nước – nhưng điều làm chúng thành hiện thực là sự phụ thuộc lẫn nhau. Chúng có thật vì được chia sẻ, vì tất cả chúng ta tin tưởng vào chúng. Vậy so với cây cối hay núi non, chúng có ít "thực" hơn không? Hay chỉ là phạm trù khác của "thực tại"?
Tôi nghĩ hầu hết những thứ chúng ta coi là có thật đều có được ý nghĩa từ sự tương tác giữa tâm trí con người với thế giới bên ngoài. Tôi nghĩ có một thế giới ngoài kia độc lập với tâm trí, nhưng tâm trí chúng ta thì chỉ đơn thuần đầu tư tất cả suy nghĩ vào những gì nó nghĩ là có nghĩa.
Về cơ bản, tiền chỉ là mớ giấy lộn, nắm mảnh kim loại hoặc các bản ghi mã máy tính, cho đến khi mọi người chọn gán cho nó ý nghĩa và có thái độ nhất định đối với nó
Chắc chắn, phần lớn môi trường xã hội chúng ta đang sống chỉ là sản phẩm từ thái độ tinh thần của chúng ta. Nhưng có một số thứ trên thế giới này hoàn toàn độc lập với tâm trí, ví dụ như các nguyên tử. Nhưng tôi không muốn nói tiền là thứ gì đó ít thực hơn chỉ vì nó là kết quả của tương tác này.
Điều này thực sự rất quan trọng khi chúng ta đề cập đến thực tế ảo. Bởi vì một khi bạn đã nhận ra vai trò của trí óc trong việc gán ý nghĩa và gán tính thực tế cho một thứ gì đó, thì bạn sẽ thấy mình cũng có thể gán ý nghĩa cho đối tượng ảo giống như đối tượng thực.
Có thể đó chính là những gì đang xảy ra với công nghệ blockchain hoặc NFT, hoặc một đối tượng kỹ thuật số mà bạn có thể nghĩ là hoàn toàn vô dụng cho đến khi, ồ, mọi người gán những ý nghĩa nghiêm túc cho chúng.
Giả sử chúng ta đang ở trong một mô phỏng, liệu có cách nào biết được không?
Đó là câu hỏi thú vị đấy! Có nhiều loại mô phỏng khác nhau. Có loại gọi là mô phỏng hoàn hảo, nó làm việc tốt đến mức không ai phân biệt được với thực tại vật lý. Nếu chúng ta đang ở trong mô phỏng hoàn hảo, chúng ta sẽ không bao giờ biết được điều đó.
Nhưng nếu chúng ta ở trong mô phỏng không hoàn hảo, thi thoảng sẽ có những trục trặc – chẳng hạn như một con mèo đen băng qua đường (một phân cảnh trong Matrix)
– mà nếu mô phỏng đó quá nặng thì chẳng bao lâu sau nó sẽ bị hỏng hóc.Trong mô phỏng, những người lập ra nó có thể giao tiếp với chúng ta. Nếu họ muốn, họ có thể cung cấp bằng chứng rất tốt. Họ có thể lấy Tòa nhà Empire State, lật ngược nó lên trời và nói vọng xuống: "Đây, hãy xem mã nguồn này và cách tôi đang thao tác với nó"
Nguồn: soha.vn