Chuyện không vui tí nào luôn mọi người ơi Những câu chuyện đau lòng liên tục xảy ra với các thầy cô giảng viên trẻ ở Trung Quốc đang khiến cả giới học thuật phải bật mode suy ngẫm. Đây không chỉ đơn thuần là chuyện mất người, mà còn là hồi chuông báo động rõ mười mươi về tình trạng "cháy" người của đội ngũ giáo viên đại học. Khi áp lực nghiên cứu và giảng dạy cứ tăng không phanh, câu hỏi về sức khỏe tâm thần lẫn thể chất của các học giả trẻ đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Theo Vietnamnet, việc nhiều giảng viên trẻ ra đi liên tiếp thời gian gần đây khiến netizen không khỏi sốc nặng.
Thống kê chưa đầy đủ từ các nguồn công khai cho thấy, chỉ trong chưa đầy 3 tháng đầu năm 2025 đã có tới 17 học giả trẻ và trung niên qua đời. Có người không qua khỏi vì bệnh nặng, có người đột tử không kịp trở tay, thậm chí có người gục xuống ngay khi đang làm việc. Người trẻ nhất mới ngoài 30 tuổi, xuất thân từ gia đình nông thôn, đi làm chưa đầy 3 năm thôi mà...
Những con số "nói hộ" sự thật
Data nghiên cứu nhiều năm qua cho thấy bức tranh sức khỏe của đội ngũ giảng viên không sáng sủa tí nào. Một khảo sát từng chỉ ra hơn 90% giảng viên đại học có chỉ số khám sức khỏe bất thường, gần 70% trong tình trạng sức khỏe kém hẳn.
Nghiên cứu theo dõi lâu dài của Bao Wei và team tại Đại học Bắc Kinh (Trung Quốc) cho thấy, từ năm 2014 đến 2018, tỷ lệ mắc các bệnh mãn tính như tăng huyết áp, tăng đường huyết, u tuyến giáp ở giảng viên cứ tăng dần qua từng năm. Đáng lo là, so với nhóm cùng tuổi trong xã hội, giảng viên đại học có tỷ lệ phát hiện u tuyến giáp và u vú cao hơn lần lượt gần 10% và hơn 7% luôn.
Đằng sau những con số này là môi trường làm việc cường độ cao, kéo dài mãi không dứt và thiếu thời gian phục hồi trầm trọng.
Theo Finance Sina, hiện tượng "đèn đỏ sức khỏe" không chỉ xuất hiện trong giới học thuật đâu nha. Mấy năm qua, nhiều bác sĩ và dev trẻ cũng ra đi vì làm việc quá sức. Một nghiên cứu công bố năm 2017 chỉ ra, trong số 46 bác sĩ đột tử giai đoạn 2013-2015, một nửa đã làm việc liên tục 8-12 giờ trước khi qua đời, 11 người làm việc trên 24 giờ liền.
"Làm việc quá sức" là cụm từ cứ lặp đi lặp lại trong các thống kê về tử vong sớm ở giới chuyên môn trẻ. Thương quá đi!
Áp lực cứ tăng không ngừng nghỉ
Số giờ làm việc của giảng viên đại học đang tăng lên theo từng năm một cách đáng báo động. Một khảo sát năm 2014 cho thấy trung bình mỗi tuần giảng viên dành 45 giờ cho giảng dạy, nghiên cứu và phục vụ học thuật - tăng 5 giờ so với năm 2007. Ở các trường thuộc chương trình xây dựng "đại học và ngành học đẳng cấp thế giới" (còn gọi là sáng kiến Hạng Nhất Kép), con số này lên tới 59 giờ mỗi tuần luôn!
Không chỉ sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần cũng đang ở mức báo động đỏ. Báo cáo Phát triển Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Trung Quốc (2019-2020) cho thấy gần 25% người lao động trong lĩnh vực khoa học - công nghệ có triệu chứng trầm cảm, hơn 50% có biểu hiện lo âu - cao hơn nhiều ngành nghề khác.
Thu nhập và áp lực công việc có mối liên hệ rõ ràng với tình trạng này. Nhóm giảng viên có mức lương 6.000-8.000 nhân dân tệ/tháng được ghi nhận có chỉ số sức khỏe tinh thần thấp nhất, do vừa chịu áp lực thành tích, vừa chưa đạt mức thu nhập đủ để "giảm áp". Trong khi đó, tỷ lệ trầm cảm trong nhóm làm việc ở ngành "giáo dục - đào tạo - nghiên cứu khoa học" đứng thứ hai toàn xã hội, chỉ sau nhóm ngành Internet - dù thu nhập của nhóm sau cao hơn đáng kể đấy.
Dù chưa có data khẳng định giảng viên trẻ có tỷ lệ tử vong sớm cao hơn dân số chung, nhưng cảm nhận về áp lực nghề nghiệp là điều nhiều người trong cuộc thừa nhận không chối cãi được.
Cuộc chiến "Publish or Perish" (Xuất bản hoặc out game)
Một khảo sát năm 2018 cho thấy 88% giảng viên đại học trải qua mức căng thẳng từ trung bình đến nghiêm trọng. Trong đó, 70% áp lực đến từ yêu cầu công bố bài báo và nghiên cứu; 60% từ hệ thống hành chính và cơ chế quản lý; 57% từ khối lượng công việc.
Cơ chế "publish or perish" - công bố hoặc bị đào thải - đang trở thành rule ngầm trong nhiều trường đại học. Giảng viên trẻ phải đạt các chỉ số KPI nhất định trong thời hạn hợp đồng, nếu không có thể bị cắt giảm thu nhập, giáng chức hoặc chấm dứt hợp đồng luôn. Áp lực level max!
Áp lực còn đến từ việc xin tài trợ nghiên cứu nữa. Năm 2024, tỷ lệ được cấp kinh phí của Quỹ Khoa học Tự nhiên Quốc gia Trung Quốc chỉ hơn 11% đối với dự án chung và hơn 15% với dự án dành cho nhà khoa học trẻ. Đây là mức thấp kỷ lục đấy. Nguồn lực hạn chế khiến cạnh tranh càng khốc liệt hơn bao giờ hết.
Trong bối cảnh đó, ranh giới giữa giờ làm việc và thời gian nghỉ gần như biến mất không còn nữa. Kỳ nghỉ hè, nghỉ đông vốn từng là khoảng thời gian chill, nay trở thành "thời gian vàng" để viết bài, hoàn thành đề tài. Làm việc quanh năm không nghỉ đang dần trở thành "new normal". Sao mà khổ vậy trời!
Từ "tháp ngà" thành "nhà máy sản xuất tri thức"
Những học giả lớn tuổi từng nhớ về thập niên 1980 với một môi trường học thuật khác hẳn: Ít áp lực công bố, ít chỉ tiêu định lượng, tập trung vào giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu thật sự.
Ngày nay, sản lượng học thuật được đo bằng số bài báo, hệ số ảnh hưởng, kinh phí dự án. Giảng viên không còn đơn thuần là "người nghiên cứu" nữa, mà giống "nhân viên trên dây chuyền sản xuất tri thức" - nơi mọi thứ đều được định lượng và xếp hạng hết.
Sự chuyển đổi trong mô hình quản trị đại học đã biến môi trường từng được ví như "tháp ngà" thành một không gian cạnh tranh khốc liệt hơn bao giờ hết.
Câu hỏi đặt ra không chỉ là liệu giảng viên trẻ có đang đối mặt với nguy cơ sức khỏe cao hơn, mà còn là: Hệ thống đánh giá và vận hành hiện nay có đang đẩy họ vào vòng xoáy tiêu hao quá mức hay không?
Khi một nghề đòi hỏi bền bỉ trí tuệ lại vận hành bằng cơ chế đào thải khắc nghiệt, cái giá phải trả có thể là sức khỏe, thậm chí sinh mạng, của những người trẻ ở tuyến đầu học thuật. Nghĩ mà xót xa!
Nguồn: svvn.tienphong.vn