Ngoài những bản tình ca kinh điển quen thuộc, Khánh Ly và Trịnh Công Sơn còn để lại cho người Việt một kho tàng văn hóa đậm chất triết học, mang dấu ấn thời đại và lịch sử cực kỳ giá trị nha!
Nhạc Trịnh nói chung và tiếng hát Khánh Ly nói riêng vốn được biết đến rộng khắp qua những bản tình ca bất hủ như Diễm xưa, Hạ Trắng, Ru em từng ngón xuân nồng, Gọi tên bốn mùa, Như cánh vạc bay…
Không thể phủ nhận, tình ca là mảng nhạc giàu về cảm xúc, sâu sắc về ngôn từ, tinh tế về hình ảnh và có nhiều giá trị bất hủ. Chính mảng tình ca cũng đã đưa tên tuổi Trịnh Công Sơn và Khánh Ly đến với công chúng khắp trong lẫn ngoài nước, giúp họ nhận được sự mến mộ, yêu thích rộng rãi từ nhiều thế hệ, tầng lớp khán giả.
Cho đến giờ, tình ca vẫn là mảng nhạc được cover, làm mới nhiều nhất của Trịnh Công Sơn, khi có hàng ngàn ca sĩ ở mọi lứa tuổi, dòng nhạc thể hiện. Nó quen thuộc đến mức hầu hết người Việt trưởng thành đều thuộc dăm ba câu hát trong những bản tình ca của Trịnh Công Sơn luôn
Nhưng cũng chính điều này đã dẫn đến cái nhìn hơi... thiếu sót rằng nhạc Trịnh chỉ toàn những ca khúc yêu đương, sầu não, yếm thế, bi quan, kết hợp cùng tiếng hát Khánh Ly lại càng trở nên liêu trai, ma mị, muộn phiền.
Thậm chí, một số người trong giới chuyên môn còn dựa vào mảng tình ca để đánh giá nhạc Trịnh đơn điệu về hòa âm, nét phát triển giai điệu và tiết tấu đều đều, chậm rì, ít biến tấu phức tạp…
Hiển nhiên, Khánh Ly – người hát nhạc Trịnh thành công nhất cũng bị cho là giọng hát ít đột phá, đều đều, liêu trai và u ám.
Nhưng khoan đã! Những đánh giá này không hẳn là sai, nhưng khá là phiến diện và thiếu sự bao quát về gia tài nhạc Trịnh cũng như tầm vóc Khánh Ly đấy các bạn ơi!
Cần khẳng định lại rằng Trịnh Công Sơn và Khánh Ly đều là hai tượng đài không chỉ trong âm nhạc, mà còn in dấu lịch sử, thời đại, dân tộc, chứa đựng những mã văn hóa đặc biệt. Vì vậy cần đánh giá và nhìn nhận hai tượng đài này một cách toàn vẹn, đầy đủ hơn, như lời ca sĩ Minh Chuyên chia sẻ:
"Về khía cạnh âm nhạc, ai cũng rõ tầm ảnh hưởng của Trịnh Công Sơn và Khánh Ly lớn thế nào. Nhưng ngoài ra, họ cũng là những tượng đài mang dấu ấn lịch sử và văn hóa.
Song hành cùng nhau không thể tách rời, một người sáng tác, một người hát, cả Trịnh Công Sơn và Khánh Ly đã nói lên tiếng nói thế hệ trong một thời đại quan trọng của lịch sử, tạo ra những mã văn hóa vừa mang tầm vóc nhân loại, lại vừa đậm đà hồn dân tộc.
Cho đến bây giờ và mãi sau này, những dấu ấn văn hóa, lịch sử mà Trịnh Công Sơn và Khánh Ly tạo ra vẫn còn in đậm không phải mờ".
Đó là lý do vì sao suốt nhiều năm qua, Trịnh Công Sơn và Khánh Ly vẫn luôn được nghiên cứu tại các trường đại học, với hàng loạt luận văn, luận án ra đời đấy!
Thậm chí, nữ giáo sư người Nhật Michiko Yoshii trong quá trình học cao học tại Pháp đã quyết định theo đuổi nghiên cứu luận văn về nhạc Trịnh. Cô nói:
"Vào khoảng năm cuối thập niên 80, khi tôi là sinh viên đại học tại Paris (Pháp) thì đã thích Việt Nam vì yêu văn hóa, ngôn ngữ và con người của đất nước này.
Một trong những tình yêu lớn nhất của tôi là nhạc Trịnh Công Sơn và quyết định theo đuổi đề tài cao học nghiên cứu về âm nhạc phản chiến của Trịnh Công Sơn.
Ở Nhật, nhiều bài hát của Trịnh Công Sơn được đặt lời mới trên giai điệu của những bài hát quen thuộc".
## Khánh Ly và Trịnh Công Sơn – hai tượng đài văn hóa mang tầm vóc lịch sử của Việt Nam
Ai cũng biết Khánh Ly và Trịnh Công Sơn là hai huyền thoại âm nhạc, có vị trí to lớn trong tiến trình nhạc Việt. Nhưng ít ai để tâm rằng họ cũng là những tượng đài về văn hóa, với tầm ảnh hưởng không nhỏ đối với văn hóa đại chúng giai đoạn 1960-1975 tại Việt Nam.
Một trong những ảnh hưởng lớn nhất tới văn hóa của Trịnh Công Sơn và Khánh Ly chính là góp phần xây dựng văn hóa hiện sinh, văn hóa phản chiến từ trong ra ngoài âm nhạc, hòa nhịp cùng không khí chung của thời đại.
Ảnh hưởng này được thể hiện rõ nét nhất ở mảng nhạc phản chiến (còn được gọi là những ca khúc Da Vàng) và một phần mảng nhạc tình ca của Trịnh Công Sơn.
Trước khi bàn về ảnh hưởng văn hóa của Trịnh Công Sơn và Khánh Ly, cần nhìn lại về văn hóa hiện sinh trong thập niên 60 trên thế giới và Việt Nam.
Chủ nghĩa hiện sinh (Existentialism) là một khuynh hướng triết học, mỹ học, phong trào văn hóa thịnh hành trước và nhất là sau chiến tranh thế giới thứ II.
Nó từng gây bão trong giới trẻ phương Tây nửa cuối thế kỷ XX, được phản ánh rộng rãi trong nghệ thuật Tây Âu, Mỹ và Nhật Bản (âm nhạc chiếm một phần không nhỏ).
Các nhà triết học hiện sinh thường nhấn mạnh vào "nỗi sợ, sự buồn chán, sự lạc lõng trong xã hội (Social alienation), sự phi lý, tự do, cam kết (Commitment), và "hư vô". Tất cả những mệnh đề này đều ít nhiều được thể hiện trong nhạc Trịnh, trình diễn thành công qua tiếng hát Khánh Ly đấy!
Cùng với sự phát triển của văn hóa đại chúng (Pop Culture) trong những thập niên cuối của thế kỷ, chủ nghĩa hiện sinh đã nhanh chóng lan rộng ra toàn thế giới và gây dựng một tầm ảnh hưởng lớn trên nhiều vùng quốc gia, lãnh thổ. Trong đó có cả Việt Nam.
Trịnh Công Sơn là nghệ sĩ Việt Nam tiêu biểu nhất đã thấm nhuần tư tưởng và phổ biến chủ nghĩa hiện sinh vào âm nhạc, qua người thể hiện là Khánh Ly.
Trong thời đại tiêu thụ đại chúng, công nghiệp hóa hiện đại, thanh thiếu niên là thế hệ dễ bị tổn thương nhất, họ luôn phải quằn mình chịu đựng hàng tấn gông kìm từ phong hóa xã hội và gia đình.
Với những mệnh đề triết học mới mẻ, phóng khoáng, đầy tự do, chủ nghĩa hiện sinh đã nhanh chóng chiếm được cảm tình của thế hệ trẻ, được họ ủng hộ và làm theo, trở thành một lối sống riêng - lối sống hiện sinh (còn gọi là phong trào Hippie).
Lâu dần, lối sống này trở thành một dạng văn hóa, gọi là văn hóa Hippie, được thể hiện rõ nét trong âm nhạc, văn học, hội họa.
Tôn chỉ của lối sống hiện sinh là: "Con người có một phần động vật, nên nó thuộc về tự nhiên, vì thế phải trả nó về tự nhiên, đừng lấy các quy phạm xã hội cứng nhắc áp đặt nó".
Những người trẻ đi theo lối sống hiện sinh luôn muốn gạt bỏ mọi chuẩn mực trong cách sống mà xã hội cố gắng áp đặt lên họ. Họ thích để tóc dài, đi chân đất, mặc quần áo có nhiều chỗ rách, thủng và đi tới những nơi sang trọng (chính là hình ảnh Khánh Ly đi chân đất lên sân khấu hát đó các bạn!).
Cũng trong giai đoạn này, các cuộc chiến tranh (mà tiêu biểu là chiến tranh của Mỹ tại Việt Nam) đang ngày một gay gắt, dẫn đến hàng loạt cuộc biểu tình phản đối ngay tại nước Mỹ và nhiều nước phương Tây. Từ đó, phong trào phản chiến được hình thành.
Phong trào phản chiến thu hút đông đảo giới trẻ lúc bấy giờ và được xem là một phần của văn hóa hiện sinh, văn hóa Hippie. Trong âm nhạc, người ta phân định hẳn một dòng nhạc riêng là nhạc phản chiến.
Có rất nhiều ca khúc phản chiến đã trở nên nổi tiếng, được xem là tiếng nói đấu tranh nhân quyền như Blowin' in the wind của Bob Dylan, Give peace a chance của John Lennon và Where have all the flowers gone của Pete Seeger…
Tuyên ngôn sống của giới trẻ hiện sinh là "Make love, not war" (Yêu nhau đi, đừng chiến tranh), câu khẩu hiệu được lấy từ ca khúc If you're going to San Francisco. Họ phản đối chiến tranh, ủng hộ tự do.
Nguồn: soha.vn