Đúng như giới quan sát quốc tế đã dự đoán từ trước, ngay sau khi Nhà Trắng "đổi chủ", các đối thủ của Mỹ đều cảm thấy "thở phào nhẹ nhõm" hơn hẳn Iran chính là case điển hình nhất luôn!
Vừa đấm vừa xoa - Iran chơi chiêu gì?
Ngày 25-1, Bộ Ngoại giao Iran chính thức xác nhận sẽ thực hiện lại các cam kết theo thỏa thuận hạt nhân lịch sử năm 2015 với nhóm P5+1 (gồm 5 ông lớn Hội đồng Bảo an LHQ là Mỹ, Nga, Anh, Pháp, Trung Quốc cộng thêm Đức).
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran - ông Saeed Khatibzadeh - nhấn mạnh trong họp báo:
"Chúng tôi đã công bố lập trường rồi nhé! Chúng tôi muốn thấy Mỹ và các bên liên quan dỡ bỏ trừng phạt và thực thi đúng thỏa thuận JCPOA năm 2015. Nhưng mà cho đến giờ vẫn chưa thấy gì mới về JCPOA cả."
Ông còn nói thêm: "Nếu Mỹ tuân thủ nghĩa vụ của mình thì các biện pháp giảm cam kết hạt nhân của Iran sẽ có thể đảo ngược được nhé!"
Trước đó, ngày 23-1, Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif cũng lên báo Etmad kêu gọi chính quyền mới của Mỹ dỡ bỏ VÔ ĐIỀU KIỆN các biện pháp trừng phạt do ông Trump áp đặt. Ông Zarif nhấn mạnh:
"Đổi lại, Iran sẽ hủy bỏ tất cả những biện pháp đáp trả việc ông Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân luôn."
Nhắc lại chút, từ khi lên làm Tổng thống, ông Donald Trump luôn coi JCPOA là sai lầm to đùng
Ông liên tục chỉ trích thỏa thuận này và bất chấp mọi lời can ngăn từ các ông lớn ngoại giao Mỹ (đặc biệt là phe Dân chủ từng ủng hộ cựu Tổng thống Barack Obama ký thỏa thuận năm 2015 - trong đó có chính đương kim Tổng thống Joe Biden) lẫn các đồng minh phương Tây ở châu Âu, ông vẫn rút khỏi JCPOA năm 2018, sau đó liên tục "siết" Tehran bằng đủ thứ biện pháp trừng phạt và cấm vận.Thậm chí dưới thời ông Donald Trump, Mỹ còn sẵn sàng "giải quyết" vị tướng danh tiếng Qassem Soleimani - chỉ huy lực lượng đặc nhiệm Quds của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran - bằng một cuộc tập kích tên lửa, đẩy căng thẳng Mỹ - Iran lên đỉnh điểm
Để đáp trả, ngay khi ông Donald Trump rời ghế Tổng thống, Tehran đã phát lệnh trừng phạt ngay ông luôn.
Còn trước đó, suốt từ đầu năm 2021, khi cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ đã hé lộ khá rõ kết quả (dù lúc đó vẫn còn nhiều cuộc chiến pháp lý mà phe ủng hộ ông Donald Trump theo đuổi với mong muốn lật kèo trước ông Joe Biden), Iran không ngừng thực hiện những động thái khiêu khích và "dằn mặt"
Họ báo trước sẽ tiếp tục giảm một số cam kết trong thỏa thuận và tăng mức làm giàu urani lên đến 20% độ tinh khiết - mức được áp dụng trước khi JCPOA được ký, vượt xa giới hạn 3,67% mà JCPOA quy định. Họ "hăm dọa" rằng đủ khả năng nâng mức này lên tận 90% - mức dành cho nghiên cứu chế tạo vũ khí hạt nhân đó!
Đến cả các ông lớn Liên minh châu Âu (EU) như Pháp và Đức, dù rất muốn (và cũng đã liên tục) bảo vệ cũng như duy trì JCPOA trước sức ép của chính quyền Tổng thống Donald Trump mấy năm qua, cũng phải đánh giá động thái từ Tehran là nguy hiểm, liều lĩnh và làm tổn hại an ninh khu vực cũng như thế giới
Song, Tehran rõ ràng biết họ cần làm gì, muốn làm gì và hướng đến đâu. Bởi vì "đưa nước Mỹ trở lại với JCPOA" là điểm quan trọng trong chiến lược đối ngoại của tân Tổng thống Joe Biden nên Iran không thể bỏ qua cơ hội tận dụng điều này.
Cho dù Bộ Ngoại giao Iran vẫn tỏ ra "lịch thiệp" ở giới hạn nhất định thì theo thông tin hành lang, thực tế Tehran cứng rắn hơn nhiều đấy!
Ván bài lật ngửa - 7 điều kiện "căng đét" của Iran
Dẫn lời một quan chức Iran giấu tên, tờ Al-Jarida của Kuwait cho biết (và được hãng tin Sputnik của Nga đưa lại): Các nhà ngoại giao Iran đã trao đổi không chính thức với các quan chức trong chính quyền Tổng thống Biden từ trước khi ông nhậm chức về việc khôi phục đàm phán chương trình hạt nhân Iran và đã đặt ra 7 điều kiện tiên quyết luôn!
Theo điều tra của Al-Jarida, Đại sứ Iran tại Liên Hiệp Quốc Majid Takht Rawanji đã được triệu hồi về nước để thảo luận về khả năng mở tiếp xúc với chính quyền mới ở Mỹ. Ông trở lại New York sau đó với bản danh sách gồm 7 điều kiện Tehran đặt ra trước Washington về tái đàm phán JCPOA.
Điều kiện đầu tiên liên quan đến dỡ bỏ cấm vận. Iran không chấp nhận dỡ cấm vận một phần, bởi Tehran cho rằng JCPOA là thỏa thuận không thể phân tách. Vì thế Iran sẽ đòi Mỹ thực thi TOÀN BỘ các khía cạnh liên quan đến JCPOA, trong đó có điều khoản dỡ bỏ mọi lệnh trừng phạt.
Kế đến là cơ chế giải quyết bất đồng. Mọi xung đột về JCPOA sẽ phải được thảo luận trong khung chính thức của ủy ban đàm phán. Một trong những điểm bất đồng có thể Iran sẽ nêu ra là đòi bồi thường tổn thất tài chính nước này phải gánh chịu từ hành động từ bỏ JCPOA của chính quyền Trump, nhất là hệ quả của đòn cấm vận tài chính.
Ở điều khoản thứ ba, Iran sẽ không chấp nhận ràng buộc giữa thỏa thuận hạt nhân với các vấn đề khác, nhất là chương trình tên lửa cũng như các kết nối, can dự của Tehran ở khu vực Trung Đông.
Iran cũng sẽ không chấp nhận bất kỳ thành viên mới nào, nhất là các nước trong khối Arab Vùng Vịnh, vào thỏa thuận mới (điều thứ 4). Tehran yêu cầu bảo lưu cơ chế đàm phán giữa Iran với nhóm P5+1. Nếu nảy sinh vấn đề liên quan đến các nước trong khu vực, sẽ phải tiến hành tiếp xúc riêng rẽ và không nằm trong gói đàm phán hạt nhân - đó là đòi hỏi thứ 5.
Điểm thứ 6: Không đàm phán về chương trình tên lửa nhưng Iran sẽ để ngỏ đối thoại về kiểm soát vũ trang khu vực dưới sự giám sát của Liên Hiệp Quốc. Ở điểm này, Iran đặc biệt quan ngại về tên lửa và vũ khí hạt nhân của Israel.
Cuối cùng, Iran không chấp nhận giải pháp hai nhà nước đối với Israel và người Palestines. Thay vào đó, Tehran ủng hộ một cuộc trưng cầu dân ý do Liên Hiệp Quốc tiến hành đối với người Palestines và người Do Thái về vấn đề "đất đai".
Thông tin về "đề nghị 7 điểm" này xuất hiện tại thời điểm chính quyền Tổng thống Joe Biden được cho là có ý định quay trở lại JCPOA, đã mở các cuộc đàm phán với Tehran thông qua kênh phi chính thức và thông báo cho Israel về tiến trình tiếp xúc này.
Ở một diễn biến song song cũng đáng chú ý: Bất chấp các lệnh trừng phạt của Mỹ, ngày 22-1, Bộ trưởng Dầu mỏ Iran Bijan Zangeneh cho biết nước này đã ghi nhận mức xuất khẩu dầu mỏ cao kỷ lục: 2,3 triệu thùng/ngày Nghĩa là Tehran lại một lần nữa kín đáo nhắc nhở Washington về sự vô nghĩa của các lệnh trừng phạt đấy!
Joe Biden đang ở thế "khó đỡ"
Một ván bài đã được Iran lật ngửa, trước mắt tân Tổng thống Mỹ Joe Biden. Ông thể hiện rằng mình có cách tiếp cận vấn đề khác với người tiền nhiệm. Ông muốn tiếp nối hướng đi từ thời Tổng thống Barack Obama, đưa nước Mỹ can dự và đóng nhiều vai trò hơn trong các cam kết quốc tế đa phương.
Vậy thì hiện tại, ông buộc phải dũng cảm bảo vệ các ý tưởng đó của mình, cũng như dũng cảm lựa chọn.
Đó sẽ là những lựa chọn không hề dễ dàng tẹo nào Sự cứng rắn đến tàn nhẫn, đến độ từng bị Iran dán mác nặng nề như "chủ nghĩa khủng bố y tế" (medical terrorism - chỉ việc các lệnh trừng phạt và cấm vận của Mỹ thời Tổng thống Donald Trump khiến Iran gặp khó khăn gấp bội trong công cuộc bảo vệ sức khỏe nhân dân và phòng chống đại dịch COVID-19) còn chưa thể "đánh quỵ" được hoàn toàn ý chí phản kháng của nước Cộng hòa Hồi giáo ấy, thì đương nhiên họ lại càng chẳng có lý do gì để "nhún nhường" trước chính quyền mới của nước Mỹ (nhất là khi chính quyền ấy cần hòa đàm, nhằm thể hiện là mình tôn trọng và nỗ lực thực hiện những lời hứa).
Điều đó cũng có nghĩa là tân Tổng thống Mỹ Joe Biden đang đứng trên lằn ranh giữa "mềm mỏng" và "nhu nhược", trước sự chăm chú quan sát của dư luận (đặc biệt là từ các đối thủ chính trị). Trong khi đó, Israel - đồng minh quan trọng nhất của Mỹ ở Trung Đông - chắc chắn sẽ bác bỏ hoặc không thừa nhận rất nhiều vấn đề trong "đề xuất 7 điểm" của Tehran.
Saudi Arabia - đồng minh quan trọng nhất của Mỹ trong cộng đồng các quốc gia Arab Hồi giáo; hay Thổ Nhĩ Kỳ - thành viên có thực lực quân sự hùng hậu hàng đầu NATO, nghĩa là những cường quốc thù địch và đang cạnh tranh vị thế trong khu vực với Iran, cũng sẽ chẳng có lý do gì để vui vẻ cả. Và phía sau họ, các đại cường P5+1 còn lại cũng đều sẽ có những tính toán riêng, vì lợi ích của chính mình.
Nguồn: soha.vn