Căng thẳng giữa Mỹ và Iran tưởng drama nhưng hoá ra là một vở kịch được dàn dựng cực kỳ tinh vi đó nha! Cả hai bên đang chơi chess 4D trên sân khấu Trung Đông, ai cũng có mục đích "kiếm lời" riêng của mình.
Ngày 8/7, tờ Jerusalem Post đã thả một bài phân tích cực sâu về trò chơi làm giàu uranium của Iran (Iran's nuclear enrichment game - Analysis) của tác giả Seth J. Frantzman.
Để các bạn hiểu rõ hơn về drama này và nó ảnh hưởng thế nào đến cả khu vực lẫn toàn cầu, mình xin phép lược dịch bài viết này nha!
## Iran đang "diễn kịch" trên nguy cơ chiến tranh khu vực?
Nếu có cuốn sách hướng dẫn đàm phán kinh điển nào đó, thì Iran xứng đáng được viết thêm cả một chapter về chiến lược đàm phán hạt nhân của họ luôn.
Kể từ khi Tehran ký thành công Thỏa thuận hạt nhân năm 2015, họ đã "lật kèo" khiến các cường quốc phương Tây phải chơi defensive liên tục về tham vọng của chính họ.
Vấn đề không chỉ là Iran có hay không có vũ khí hạt nhân nữa, mà là họ đã "ăn được cả ngã về không" - vừa nhận ưu đãi tài chính, vừa được các nước khuyến khích không chế tạo vũ khí hạt nhân. Stonks!
Với lực lượng quân sự khủng và đám đàn em ủy nhiệm khắp khu vực, Iran cũng chẳng cần vũ khí hạt nhân để tự bảo vệ mình đâu.
Về cơ bản, Tehran đã cho châu Âu một năm để tìm cách giúp họ "lách" các lệnh trừng phạt của Mỹ - vốn tăng lên sau khi Mỹ "bỏ bom" thoát khỏi thỏa thuận vào tháng 5/2018.
Đến tháng 5/2019 mà châu Âu vẫn chưa tạo được cơ chế tài chính nào để giúp Iran né trừng phạt, thì Tehran quyết định chơi chiêu "Người Iran tốt - Người Iran xấu" classic.
Nhắc lại một chút nha: Thỏa thuận Iran được ký bởi Mỹ, Anh, Nga, Pháp, Trung Quốc, Đức và EU.
Với Iran, vấn đề không nằm ở Nga, Trung Quốc hay Mỹ đâu. Iran đã là "bestie" với Trung Quốc và Nga rồi, điều này được khẳng định qua các cuộc họp ở Trung Á tháng trước đó.
Còn với Mỹ thì rõ ràng là "unfriend" với chính quyền Trump rồi. Đối với Tehran, vấn đề với Washington chỉ là phần nổi của tảng băng thôi - họ chưa ready để đàm phán lại thỏa thuận mới (mà ông Trump lại đang muốn lắm).
Target thực sự của Iran là EU, cụ thể là hai mắt xích yếu nhất: Đức và Pháp.
Tuần này Tehran tuyên bố họ sẽ làm giàu Uranium lên 4,5% (vượt mức giới hạn 3,67%). Ngày 8/7, không bất ngờ khi họ thông qua Press TV rằng có thể đạt tới 20% nếu châu Âu không có động thái gì. Flex level: max!
Giáo chủ Iran, Ali Movahedi Kermani (đại diện IRGC) hôm 7/7 tuyên bố sẽ tấn công lò phản ứng hạt nhân Negev của Israel và "thổi bay Israel đi 200 lần". Tuy nhiên phát ngôn của ông Kermani không phải là phát ngôn chính thức của chính quyền Iran đâu nha.
Chúng ta cần hiểu chiến thuật của Iran thế nào. Thông thường khi nhìn vào đàm phán với Iran, người phương Tây hay dùng lăng kính của mình. Chẳng hạn câu chuyện phổ biến ở Mỹ năm 2015 là: không có thỏa thuận = chiến tranh.
Đó phần lớn là propaganda của Tehran, cố tình để công chúng phương Tây đứng trước lựa chọn khó khăn: thỏa thuận hoặc chiến tranh. Vì các nước phương Tây rõ ràng không muốn chiến tranh nên họ sẽ chọn thỏa thuận. Ezpz!
Đây là vai trò "Người Iran tốt". Còn vai "Người Iran xấu" thì họ liên tục tuyên bố rằng nếu Mỹ hoặc các nước phương Tây không làm theo ý Iran, thì phe cứng rắn sẽ lên nắm quyền.
Plot twist: Khi Iran đàm phán với Trung Quốc hoặc Nga, họ không nhắc đến bất kỳ phe cứng rắn nào cả! Các báo cáo của Nga cũng không kết luận rằng có những "kẻ xấu tính" nào sẽ thay thế nếu Iran không đạt được điều mình muốn.
Lý do Iran nhấn mạnh sự tồn tại của phe cứng rắn là để chơi trò chơi theo tư duy phương Tây - coi thế giới xoay quanh những gì chính phủ các nước phương Tây làm.
Thực tế ở Tehran là một hệ thống kịch nghệ được dàn dựng cực kỳ chỉn chu. Bộ Ngoại giao diễn vai tổ chức của những người ôn hòa, trong khi Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) hoặc Lãnh đạo tối cao là những người cứng rắn. Tất cả chỉ là một vở kịch thôi!
## Vấn đề hạt nhân của Iran chỉ là phương tiện dẫn tới "kết thúc"
Chiến thuật đàm phán thứ hai của Iran là dùng mối đe dọa hạt nhân như một "lá bài" thương lượng. Điều này thú vị vì có vẻ Iran cũng chỉ muốn năng lực hạt nhân hòa bình thôi, và thậm chí họ còn có sắc lệnh tôn giáo chống việc phát triển vũ khí hạt nhân nữa kìa.
Nếu đã có sắc lệnh tôn giáo và việc làm giàu Uranium chỉ để khai thác năng lượng thì sao Iran lại dùng nó để đe dọa người khác? Sus quá đi!
Nếu đúng như Iran nói việc làm giàu Uranium lên 20% không phải vấn đề kỹ thuật thì đó là message rõ ràng: làm giàu uranium chỉ là con đường để có được những thứ khác mà Iran muốn thôi.
Theo ABC News, mức độ làm giàu và dự trữ Uranium đã làm giàu cao có thể khiến trong vòng một năm là đủ để Iran có nguyên liệu cho một quả bom nguyên tử. Đây chính là "lưỡi dao Damocles" của Iran luôn treo lơ lửng trên đầu các quốc gia đàm phán thỏa thuận.
Từ góc nhìn của Tehran, đây là lá bài bá cháy luôn! Bất cứ khi nào họ muốn thứ gì đó, chỉ cần đe dọa thu hẹp khoảng thời gian tương đối ngắn để có được một quả bom là xong.
Mục tiêu thực sự của Iran là tiếp tục mở rộng kho vũ khí thông thường như máy bay không người lái (UAV) và tên lửa đạn đạo, đồng thời họ muốn thống trị khu vực bằng các lực lượng ủy nhiệm và biến chúng thành một vòng cung ảnh hưởng của Iran từ Lebanon đến Syria, Iraq và Yemen.
Vấn đề hạt nhân xuất hiện giống như một phương tiện để kết thúc kế hoạch, không phải là kết thúc bằng một cuộc chiến.
Iran cũng không xem quả bom nguyên tử là đích đến cuối cùng, mà chỉ là cách để có được thứ họ muốn, có hoặc không có quả bom cũng được. Dường như Tehran đã thành công mà không cần chế tạo vũ khí hạt nhân rồi đó. Big brain move!
Mục tiêu của Iran bây giờ là dùng mức độ làm giàu uranium như một cách để từ từ tiến gần hơn tới thứ họ muốn.
Họ đã chọn mục tiêu đe dọa là một số quốc gia, đặc biệt là Pháp và Đức. Tehran biết rằng cả hai quốc gia này không muốn xung đột và sẽ làm bất cứ điều gì cần thiết để thuyết phục Mỹ tránh xung đột.
Mục tiêu của Iran là khiến các quốc gia này trở thành "đồng minh" của họ. Cho họ thấy Tehran đang bị Washington cô lập một cách phi lý, đồng thời thể hiện mình có vị thế hợp lý hơn.
Nguồn: soha.vn