Ở các hãng xe điện Trung Quốc giờ này, drama thường diễn ra theo kiểu y chang nhau đấy. Một anh kỹ sư trẻ ngó vào phong bì thưởng cuối năm mà xịt hơn năm ngoái cả chục lần, rồi đọc thông báo nội bộ báo mẫu xe anh vừa cày cuốc làm ra lại bị chém giá lần thứ ba chỉ trong có 12 tháng thôi
Nghe thì xe rẻ hơn là tin vui cho team mua sắm đúng không? Nhưng với anh em trong nghề thì mỗi đồng giá bị cắt đi chính là đang rút từ tương lai của hãng luôn - từ ngân sách R&D, tiền trả nhà cung cấp, cho đến luôn cả khả năng còn tồn tại của chỗ làm. Anh hiểu là mình đang mắc kẹt trong một vòng xoáy kiểu càng cố thì càng kiệt sức, và người Trung Quốc còn có hẳn một từ riêng để gọi cái vòng luẩn quẩn này: involution
Cái từ và cái bẫy không lối thoát
Involution, theo cách người Trung hiểu, là một trạng thái cạnh tranh siêu kỳ lạ: mọi người cùng cày hết công suất nhưng tổng value tạo ra lại... không tăng tí nào
Tưởng tượng nhé: Đang ngồi xem hát tử tế, bỗng một người đứng dậy để nhìn rõ hơn, người sau buộc phải đứng theo, rồi chẳng mấy chốc cả rạp đứng kín. Kết quả? Ai cũng mỏi chân hơn nhưng tầm nhìn không khá hơn lúc còn ngồi.
Ngành xe điện Trung Quốc đang ở đúng trong cái rạp hát đó đấy! Các hãng đua nhau chém giá, ra thêm phiên bản, kéo dài bảo hành, nhồi nhét trang bị... nhưng miếng bánh thị trường không to thêm tương ứng. Nên cuối cùng mọi người chỉ đang giật phần của nhau trong khi tự bào mòn lợi nhuận của chính mình. Đây không phải cuộc cạnh tranh lành mạnh tạo sản phẩm tốt hơn với giá hợp lý hơn đâu, mà là một cuộc chạy đua kiệt sức - người thắng là người trụ lâu nhất chứ không phải người tạo value lớn nhất
Cuộc chiến giá qua những con số "xịn sò"
Để thấy vòng xoáy này thực đến mức nào, check những con số này xem! Tính đến năm 2024, thị trường Trung Quốc có tận 129 thương hiệu xe năng lượng mới chen chúc nhau Nhưng các chuyên gia dự báo đến cuối thập kỷ chỉ còn khoảng 15 hãng đủ sức khỏe tài chính để sống sót.
Cuộc đua khốc liệt này đã kéo biên lợi nhuận toàn ngành xe năm 2025 xuống mức thấp kỷ lục 4,1% (thấp hơn cả mức trung bình 5,9% của các ngành công nghiệp khác). Theo JPMorgan ước tính, lãi ròng trung bình trên mỗi chiếc xe bán trong nước chỉ còn khoảng 5.000 nhân dân tệ
Riêng BYD - ông trùm dẫn đầu thị trường - từng chém giá tới 34% trên một loạt mẫu xe trong năm 2025. Và ngay cả người dẫn đầu này cũng chứng kiến lợi nhuận ròng cả năm 2025 giảm khoảng 19%. Khi cả thị trường lấy giá làm vũ khí chính, ngay cả người mạnh nhất cũng không thể vô can
Tại sao không ai dừng lại được?
Câu hỏi tự nhiên là: sao không hãng nào chịu dừng cuộc đua mà ai cũng biết là có hại? Câu trả lời nằm ở chính cấu trúc của ngành này.
Một nhà máy ô tô khổng lồ khi đã xây xong thì phải chạy gần hết công suất mới hiệu quả, vì mỗi dây chuyền nằm không là một khoản lỗ cố định ăn vào vốn mỗi ngày Để lấp đầy công suất đó, hãng buộc phải bán được xe. Khi nhu cầu không tăng kịp thì hạ giá là cách nhanh nhất để đẩy hàng.
Vấn đề là: chỉ cần một hãng giảm giá, toàn bộ phần còn lại phải giảm theo gần như ngay trong tuần, nếu không khách sẽ lập tức chuyển sang nơi rẻ hơn. Trong thế trận này, người chủ động dừng giảm giá trước thường là người mất thị phần trước, và mất thị phần đủ nhanh thì cũng là người rời cuộc chơi trước. Mọi người đều nhìn thấy cái đáy đang chờ phía dưới, nhưng không ai dám là người đầu tiên đạp phanh
Khi nhà nước phải vào cuộc
Vòng xoáy này chỉ thực sự bị chặn lại khi một bên đứng ngoài thị trường phải ra tay - và bên đó là nhà nước. Sau nhiều năm trợ giá và nâng đỡ để dựng nên ngành xe điện lớn nhất thế giới, chính phủ Trung Quốc đã phải lên tiếng yêu cầu các hãng dừng cuộc đua phá giá và sản xuất dư thừa
Họ còn sửa lại luật giá lần đầu tiên sau gần 3 thập kỷ để có quyền xử lý hành vi định giá bất hợp lý. Đến giữa năm 2025, dưới sức ép của cơ quan quản lý, 17 hãng xe lớn (gồm cả BYD) đã cam kết rút ngắn thời gian thanh toán cho nhà cung cấp xuống còn trong vòng 60 ngày, sau giai đoạn nhiều hãng kéo dài khoản nợ này tới gần một năm
Khi một chính phủ vốn theo đuổi tăng trưởng bằng quy mô lại phải can thiệp để ghìm bớt chính cuộc cạnh tranh mình từng khuyến khích, đó là dấu hiệu rõ ràng rằng thị trường đã vượt qua ngưỡng tự điều chỉnh rồi!
Hóa đơn ẩn: Ai sẽ là người trả giá?
Một ngành bán xe gần như không có lãi, thậm chí dưới giá vốn để giành sự sống thì không thể cắt giảm ở khoảng không, mà buộc phải cắt ở một chỗ nào đó có thật. Chỗ bị cắt có thể là:
• Chi phí linh kiện
• Chất lượng vật liệu (khó nhận ra trong vài năm đầu)
• Mật độ trạm dịch vụ và tốc độ cung ứng phụ tùng
• Hoặc trong trường hợp xấu nhất: cắt luôn sự tồn tại của doanh nghiệp khi không trụ nổi
Người mua một chiếc xe sinh ra từ vòng xoáy này đang đổi một mức giá thật sự hấp dẫn hôm nay lấy một lời hứa bảo hành kéo dài nhiều năm - mà chưa chắc còn ai sống sót để giữ. Phần chênh lệch tưởng như được tặng không ở showroom thật ra chỉ đang được dời sang phía sau, đến lúc chiếc xe cần thay linh kiện không còn được sản xuất, hoặc cần trung tâm bảo hành đã đóng cửa từ lâu
Plot twist: Một mức giá rẻ luôn có người trả
Quay lại với anh kỹ sư ở đầu câu chuyện, anh hiểu rõ hơn ai rằng mức giá thấp mà khách hàng đang mừng không tự nhiên xuất hiện, mà được rút ra từ chính sức khỏe của nơi anh làm việc. Và sớm muộn cũng có người phải trả phần đã bị rút đi đó
Câu hỏi không bao giờ là "có ai trả hay không", mà chỉ là "ai sẽ trả và trả vào lúc nào". Làn sóng xe giá rẻ sinh ra từ vòng xoáy này không dừng lại ở biên giới Trung Quốc đâu. Và khi những chiếc xe này cập bến các thị trường khác thì cái logic phía sau mức giá của chúng cũng đi theo cùng...
Nguồn: soha.vn
Nghe thì xe rẻ hơn là tin vui cho team mua sắm đúng không? Nhưng với anh em trong nghề thì mỗi đồng giá bị cắt đi chính là đang rút từ tương lai của hãng luôn - từ ngân sách R&D, tiền trả nhà cung cấp, cho đến luôn cả khả năng còn tồn tại của chỗ làm. Anh hiểu là mình đang mắc kẹt trong một vòng xoáy kiểu càng cố thì càng kiệt sức, và người Trung Quốc còn có hẳn một từ riêng để gọi cái vòng luẩn quẩn này: involution
Cái từ và cái bẫy không lối thoát
Involution, theo cách người Trung hiểu, là một trạng thái cạnh tranh siêu kỳ lạ: mọi người cùng cày hết công suất nhưng tổng value tạo ra lại... không tăng tí nào
Tưởng tượng nhé: Đang ngồi xem hát tử tế, bỗng một người đứng dậy để nhìn rõ hơn, người sau buộc phải đứng theo, rồi chẳng mấy chốc cả rạp đứng kín. Kết quả? Ai cũng mỏi chân hơn nhưng tầm nhìn không khá hơn lúc còn ngồi.
Ngành xe điện Trung Quốc đang ở đúng trong cái rạp hát đó đấy! Các hãng đua nhau chém giá, ra thêm phiên bản, kéo dài bảo hành, nhồi nhét trang bị... nhưng miếng bánh thị trường không to thêm tương ứng. Nên cuối cùng mọi người chỉ đang giật phần của nhau trong khi tự bào mòn lợi nhuận của chính mình. Đây không phải cuộc cạnh tranh lành mạnh tạo sản phẩm tốt hơn với giá hợp lý hơn đâu, mà là một cuộc chạy đua kiệt sức - người thắng là người trụ lâu nhất chứ không phải người tạo value lớn nhất
Cuộc chiến giá qua những con số "xịn sò"
Để thấy vòng xoáy này thực đến mức nào, check những con số này xem! Tính đến năm 2024, thị trường Trung Quốc có tận 129 thương hiệu xe năng lượng mới chen chúc nhau Nhưng các chuyên gia dự báo đến cuối thập kỷ chỉ còn khoảng 15 hãng đủ sức khỏe tài chính để sống sót.
Cuộc đua khốc liệt này đã kéo biên lợi nhuận toàn ngành xe năm 2025 xuống mức thấp kỷ lục 4,1% (thấp hơn cả mức trung bình 5,9% của các ngành công nghiệp khác). Theo JPMorgan ước tính, lãi ròng trung bình trên mỗi chiếc xe bán trong nước chỉ còn khoảng 5.000 nhân dân tệ
Riêng BYD - ông trùm dẫn đầu thị trường - từng chém giá tới 34% trên một loạt mẫu xe trong năm 2025. Và ngay cả người dẫn đầu này cũng chứng kiến lợi nhuận ròng cả năm 2025 giảm khoảng 19%. Khi cả thị trường lấy giá làm vũ khí chính, ngay cả người mạnh nhất cũng không thể vô can
Tại sao không ai dừng lại được?
Câu hỏi tự nhiên là: sao không hãng nào chịu dừng cuộc đua mà ai cũng biết là có hại? Câu trả lời nằm ở chính cấu trúc của ngành này.
Một nhà máy ô tô khổng lồ khi đã xây xong thì phải chạy gần hết công suất mới hiệu quả, vì mỗi dây chuyền nằm không là một khoản lỗ cố định ăn vào vốn mỗi ngày Để lấp đầy công suất đó, hãng buộc phải bán được xe. Khi nhu cầu không tăng kịp thì hạ giá là cách nhanh nhất để đẩy hàng.
Vấn đề là: chỉ cần một hãng giảm giá, toàn bộ phần còn lại phải giảm theo gần như ngay trong tuần, nếu không khách sẽ lập tức chuyển sang nơi rẻ hơn. Trong thế trận này, người chủ động dừng giảm giá trước thường là người mất thị phần trước, và mất thị phần đủ nhanh thì cũng là người rời cuộc chơi trước. Mọi người đều nhìn thấy cái đáy đang chờ phía dưới, nhưng không ai dám là người đầu tiên đạp phanh
Khi nhà nước phải vào cuộc
Vòng xoáy này chỉ thực sự bị chặn lại khi một bên đứng ngoài thị trường phải ra tay - và bên đó là nhà nước. Sau nhiều năm trợ giá và nâng đỡ để dựng nên ngành xe điện lớn nhất thế giới, chính phủ Trung Quốc đã phải lên tiếng yêu cầu các hãng dừng cuộc đua phá giá và sản xuất dư thừa
Họ còn sửa lại luật giá lần đầu tiên sau gần 3 thập kỷ để có quyền xử lý hành vi định giá bất hợp lý. Đến giữa năm 2025, dưới sức ép của cơ quan quản lý, 17 hãng xe lớn (gồm cả BYD) đã cam kết rút ngắn thời gian thanh toán cho nhà cung cấp xuống còn trong vòng 60 ngày, sau giai đoạn nhiều hãng kéo dài khoản nợ này tới gần một năm
Khi một chính phủ vốn theo đuổi tăng trưởng bằng quy mô lại phải can thiệp để ghìm bớt chính cuộc cạnh tranh mình từng khuyến khích, đó là dấu hiệu rõ ràng rằng thị trường đã vượt qua ngưỡng tự điều chỉnh rồi!
Hóa đơn ẩn: Ai sẽ là người trả giá?
Một ngành bán xe gần như không có lãi, thậm chí dưới giá vốn để giành sự sống thì không thể cắt giảm ở khoảng không, mà buộc phải cắt ở một chỗ nào đó có thật. Chỗ bị cắt có thể là:
• Chi phí linh kiện
• Chất lượng vật liệu (khó nhận ra trong vài năm đầu)
• Mật độ trạm dịch vụ và tốc độ cung ứng phụ tùng
• Hoặc trong trường hợp xấu nhất: cắt luôn sự tồn tại của doanh nghiệp khi không trụ nổi
Người mua một chiếc xe sinh ra từ vòng xoáy này đang đổi một mức giá thật sự hấp dẫn hôm nay lấy một lời hứa bảo hành kéo dài nhiều năm - mà chưa chắc còn ai sống sót để giữ. Phần chênh lệch tưởng như được tặng không ở showroom thật ra chỉ đang được dời sang phía sau, đến lúc chiếc xe cần thay linh kiện không còn được sản xuất, hoặc cần trung tâm bảo hành đã đóng cửa từ lâu
Plot twist: Một mức giá rẻ luôn có người trả
Quay lại với anh kỹ sư ở đầu câu chuyện, anh hiểu rõ hơn ai rằng mức giá thấp mà khách hàng đang mừng không tự nhiên xuất hiện, mà được rút ra từ chính sức khỏe của nơi anh làm việc. Và sớm muộn cũng có người phải trả phần đã bị rút đi đó
Câu hỏi không bao giờ là "có ai trả hay không", mà chỉ là "ai sẽ trả và trả vào lúc nào". Làn sóng xe giá rẻ sinh ra từ vòng xoáy này không dừng lại ở biên giới Trung Quốc đâu. Và khi những chiếc xe này cập bến các thị trường khác thì cái logic phía sau mức giá của chúng cũng đi theo cùng...
Nguồn: soha.vn