Cứ tưởng hươu cao cổ chỉ cute với cái cổ dài ngoẵng thôi hả? Thật ra chúng nó là "huyền thoại sống" trong làng y học đấy! Với cái cổ dài lênh đênh thế kia, hươu cao cổ phải "gánh" mức huyết áp khủng khiếp mà vẫn khoẻ như... vâng Trong khi đó con người mình huyết áp cao tý là đủ loại bệnh tật rồi.
Đối với đa số mọi người, hươu cao cổ chỉ là boss dễ thương nhất sở thú, lúc nào cũng được xếp hàng chụp ảnh check-in. Nhưng với các bác sĩ tim mạch thì ơ kìa, hươu cao cổ chính là "thần tượng" để học hỏi đấy!
Hoá ra bọn hươu cao cổ này đã "crack" được bài toán cao huyết áp - thứ đang giết hàng triệu người mỗi năm. Bí kíp của chúng bao gồm: nội tạng siêu bền với áp suất cao, nhịp tim được "customize" riêng, hệ thống tích trữ máu xịn xò, và đỉnh cao là có luôn "vớ y khoa" tự nhiên
Cái cổ dài = huyết áp phải "lên sàn"
Đầu hươu cao cổ trưởng thành cao tới hơn 6m so với mặt đất nha mọi người - đây là cả một hành trình "gian nan" để tim bơm máu lên chống lại trọng lực luôn đó! Muốn não nhận đủ máu với huyết áp bình thường 110/70, tim hươu cao cổ phải bơm với áp lực 220/180
Con số này nghe mà sợ! Nhưng với hươu cao cổ thì "ez game" thôi, còn con người có huyết áp cao thế là đủ kiểu: suy tim, suy thận, sưng chân, phù nề... một loạt combo bệnh luôn.
Ở người, cao huyết áp mãn tính làm cơ tim dày lên, tâm thất trái trở nên cứng nhắc, mất độ đàn hồi. Dẫn đến suy tim tâm trương với triệu chứng mệt mỏi, khó thở, giảm thể lực. Loại suy tim này chiếm gần một nửa trong 6,2 triệu ca suy tim ở Mỹ hiện nay.
Bí mật của trái tim hươu cao cổ
Bác sĩ tim mạch kiêm nhà sinh vật học tiến hoá Barbara Natterson-Horowitz từ Đại học Harvard và UCLA đã "mổ xẻ" tim hươu cao cổ (không phải đen đâu nha ) và phát hiện: tâm thất trái của chúng tuy dày hơn nhưng không bị xơ cứng hay xơ hoá như ở người!
Các nhà khoa học còn tìm ra hươu cao cổ có đột biến tiến hoá ở 5 loại gene liên quan đến xơ hoá. Năm 2016, team research khác phát hiện thêm nhiều biến thể gene độc quyền của hươu cao cổ liên quan đến phát triển tim mạch, duy trì huyết áp và hệ tuần hoàn. Tháng 3/2021, lại có thêm báo cáo về các biến thể gene chống xơ hoá nữa!
Nhưng đó chưa phải tất cả! Hươu cao cổ còn có một "hack" khác: nhịp điện tim của chúng khác hẳn các loài động vật có vú khác. Natterson-Horowitz phát hiện giai đoạn làm đầy tâm thất của hươu cao cổ được kéo dài hơn, giúp tim bơm nhiều máu hơn mỗi lần đập. Nhờ đó mà hươu cao cổ chạy nhanh ầm ầm dù cơ tim dày hơn bình thường.
"Bạn chỉ cần nhìn ảnh một con hươu cao cổ đang chạy là hiểu ngay chúng đã 'xử gọn' vấn đề cao huyết áp rồi," Natterson-Horowitz share.
Giờ bà ấy đang chuyển sang nghiên cứu vấn đề khác: huyết áp cao khi mang thai (tiền sản giật). Ở người, chuyện này nghiêm trọng lắm: tổn thương gan, suy thận, bong nhau thai... Nhưng hươu cao cổ thì vẫn chill phết Team đang hy vọng nghiên cứu nhau thai hươu cao cổ để xem có "combo" thích nghi nào đặc biệt không.
Bí mật đôi chân thon gọn không sưng phù
Người bị cao huyết áp thường bị sưng chân, mắt cá vì huyết áp đẩy nước thoát ra khỏi mạch máu. Nhưng nhìn đôi chân thon thả của hươu cao cổ là biết chúng đã "deal" xong vấn đề này rồi!
"Sao chúng ta không bao giờ thấy hươu cao cổ bị sưng chân nhỉ? Chúng tự bảo vệ mình thế nào trước áp lực khổng lồ ở chân?" - Christian Aalkjær, bác sĩ tim mạch tại Đại học Aarhus (Đan Mạch), tác giả bài viết về khả năng thích nghi của hươu cao cổ đăng trên tạp chí Annual Reviews of Physiology năm 2021, đặt câu hỏi.
Câu trả lời là: hươu cao cổ có "vớ y khoa" tự nhiên luôn! Ở người, vớ y khoa là loại quần tất bó sát, đàn hồi giúp nén mô ở chân, ngăn chất lỏng tích tụ. Còn hươu cao cổ thì thiên nhiên ban cho một lớp mô liên kết dày đặc bao bọc chặt chẽ!
Team của Aalkjær đã test thử bằng cách tiêm nước muối vào chân 4 con hươu cao cổ đã gây mê (vì nghiên cứu nha). Kết quả: tiêm ở cẳng chân cần áp lực cao hơn nhiều so với tiêm ở cổ. Chứng tỏ lớp mô bao bọc ở chân giúp chống rò rỉ nước cực hiệu quả!
Thêm nữa, hươu cao cổ còn có động mạch thành dày gần đầu gối, hoạt động như "van điều tiết" dòng máu. Giống như khi bạn bẻ cong vòi nước, áp lực phía sau sẽ giảm đi vậy. Tuy nhiên vẫn chưa rõ hươu cao cổ có chủ động "mở-đóng" các động mạch này để điều chỉnh áp lực không.
"Sẽ xịn sò lắm nếu hươu cao cổ đứng ngoài kia đang tự "bật tắt" cơ vòng dưới đầu gối," Aalkjær nói, "Nhưng thật sự thì chúng tôi chưa chắc đâu."
Hack não: Sao cúi đầu uống nước rồi ngẩng lên không bị ngất?
Đây là câu hỏi khác mà Aalkjær đang đau đầu tìm lời giải. Khi hươu cao cổ ngẩng đầu sau khi cúi xuống uống nước, huyết áp lên não giảm từ 300/200 xuống còn 110/70 - nếu con người thay đổi nhanh thế này thì chắc xỉu tại chỗ luôn, giống như đứng dậy đột ngột ấy!
Một phần lời giải là hươu cao cổ có "hệ thống đệm" trong huyết áp để ứng phó với những thay đổi đột ngột. Trong thí nghiệm với hươu cao cổ gây mê (có đầu được nâng hạ bằng dây thừng và ròng rọc), Aalkjær phát hiện máu đọng lại ở các tĩnh mạch lớn ở cổ khi đầu cúi xuống. Có tới hơn 1 lít máu được "giữ lại", tạm thời giảm lượng máu về tim.
Ít máu hơn = tim tạo ít áp lực hơn khi đầu cúi. Khi ngẩng đầu lên, lượng máu dự trữ đột ngột đổ về tim, khiến tim "đánh" một cú mạnh, tạo áp suất cao bơm máu lên não. Smart quá trời!
Tuy nhiên vẫn chưa rõ điều này có xảy ra với hươu cao cổ đang hoạt động tự do ngoài trời không. Team của Aalkjær gần đây đã cấy cảm biến vào hươu cao cổ sống tự do để theo dõi, hy vọng sớm có câu trả lời!
Vậy con người học được gì từ hươu cao cổ?
Hiện tại chưa có kết quả nào chuyển thành liệu pháp lâm sàng cụ thể, nhưng không có nghĩa là không bao giờ thành hiện thực đâu nha, theo Natterson-Horowitz.
Mặc dù một số "skill" của hươu cao cổ có thể không áp dụng được cho người, nhưng chúng giúp giới khoa học y sinh suy nghĩ về vấn đề này theo những cách hoàn toàn mới, mở ra hướng tiếp cận sáng tạo cho căn bệnh phổ biến này.
Nguồn: tinhte.vn