Hồng hoàng là loài chim size khủng, siêu quý hiếm và đang trên bờ vực tuyệt chủng ở châu Phi. Nhưng riêng tại Matobo, Zimbabwe, những cây này vẫn đang sống khoẻ re lắm nha!
Hồng hoàng phía Nam là loài chim đặc hữu cực kỳ quý hiếm của châu Phi đó các bạn ơi.
Người Ndebele và Kalanga - 2 tộc người thiểu số sống tại Matobo tin chắc nịch rằng Hồng hoàng chính là hóa thân của sấm và mưa luôn. Chỉ cần nghe bọn này cất tiếng kêu trầm trầm, vang xa như tiếng sấm, thì trời sắp đổ mưa rồi đấy! ️
Tôn kính chuẩn "idol"
Hồng hoàng có tên khoa học là Bucorvus leadbeateri (tức Hồng hoàng phía Nam), thuộc loài chim mỏ sừng ăn trên mặt đất vùng Bucorvidae, là động vật có xương sống đặc hữu châu Phi. Kích thước của em này khá khủng nha: dài từ 90-120cm, cân nặng từ 2,2-6,2kg. Ngoại hình thì bao chất luôn với bộ lông đen mượt mà, cặp mỏ dài uy ngầu và cái mào yếm đỏ chót siêu bắt mắt.
Người Ndebele và Kalanga gọi Hồng hoàng phía Nam là Amahundundu. Cái tên này bắt chước theo tiếng kêu như tiếng sấm, nghe vang xa tới 5km của chúng nha - đúng là "main vocal" của thiên nhiên rồi!
Theo tín ngưỡng của người Ndebele và Kalanga thì Hồng hoàng phía Nam là chim gọi mưa thực thụ. Hàng năm, cứ đến cuối mùa khô (khoảng tháng 10), người dân lại ngóng trông nghe tiếng Amahundundu cất lên. Chỉ cần loài chim này kêu đều vài ngày, mây đen kéo đến ầm ầm. Sau đó không lâu, mưa rơi ào ạt!
Người Ndebele và Kalanga yêu mến gọi Amahundundu là điểu lôi, điểu vũ. Họ cực kỳ tôn kính loài chim này, thậm chí còn tổ chức tang lễ trang trọng như đối với người trong làng khi nó qua đời luôn ấy.
"Giết Amahundundu là chọc giận thần linh và phải trả giá cực đắt. Trời sẽ không mưa và kẻ ra tay sẽ phát điên, bị đuổi khỏi làng suốt đời" - các bô lão Ndebele và Kalanga nghiêm khắc dạy bảo con cháu.
Sống chung vui vẻ quá xá
Buổi chiều cuối mùa khô đầy bụi, anh Sofaya Ndlovu - cư dân Matobo đang ngồi chill bên ngoài nhà. Cách anh chỉ tầm 50m, trên khoảng đất được quét sạch sẽ, một con Hồng hoàng phía Nam đứng ngó nghiêng cute lắm. Sau vài phút do dự, nó nhấc chân bước đến một tổ dế và bắt đầu đào bới bằng những chiếc vuốt cùn nhưng khỏe phô mai que.
Chẳng mấy chốc, con chim này đã bắt được con mồi đang trốn trong lòng đất rồi. Nó vội vã cắp chạy đến chỗ con chim non đang đợi, mớm cho ăn siêu dễ thương!
"Ngày nào tôi cũng nghe thấy động tĩnh từ chúng" - anh Ndlovu khoe hẳn hoi. Tại Matobo, phần lớn cư dân là nông dân, sống tự cung tự cấp. Vì yêu quý Hồng hoàng phía Nam, họ để mặc chúng tự do bay nhảy.
Đất canh tác của người dân Matobo sát luôn Vườn quốc gia Matobo. Họ thường bị các loài động vật hoang dã như khỉ, sóc, chuột... phá phách làm phiền. Để bảo vệ vườn tược, người Ndebele và Kalanga phải xua đuổi chúng thôi. Nhưng plot twist là việc này lại vô tình mang lợi ích cho Hồng hoàng phía Nam nữa đó!
Theo ghi nhận khoa học, Hồng hoàng phía Nam là loài "ế" sinh sản ghê lắm. Phải đợi từ 9-10 năm tuổi, chúng mới kết đôi và đẻ trứng. Mỗi tổ Hồng hoàng phía Nam từ 1-3 trứng, nhưng chỉ nở được 1 con thôi. Thời gian ấp trứng kéo dài 40-45 ngày và nuôi con lên tới 2 năm - lâu hơn cả học đại học rồi!
Suốt thời kỳ trứng và con non, Hồng hoàng phía Nam dễ bị các loài động vật hoang dã "unalive" lắm. Nhưng cảm nhận được thiện ý từ người dân Matobo, loài chim này đã vào tận sát làng làm tổ, đẻ và nuôi con an toàn.
Ngoài tránh kẻ thù, chúng còn được buff thêm mối lợi khác: Thức ăn dồi dào! Các vườn tược Matobo thu hút nhiều loài côn trùng, gặm nhấm và đặc biệt là rắn - món "ưa thích" của loài chim này. Có thể nói, mối quan hệ giữa người dân Matobo và Hồng hoàng phía Nam là cộng sinh chuẩn win-win đấy!
"Người bảo vệ tổ" đỉnh cao
Nếu ở ngoài tự nhiên châu Phi, Hồng hoàng phía Nam chỉ có thể sinh sản thành công sau mỗi 6-9 năm thì tại Matobo chỉ cần 1-2 năm thôi - xịn sò chưa! Với tuổi thọ lên tới 70 năm, loài chim quý hiếm bậc nhất châu Phi này gia tăng quân số ầm ầm luôn.
"Cư dân Matobo xem Hồng hoàng phía Nam như con người vậy" - Evans Mabiza, nhà bảo tồn chim Zimbabwe có 14 năm làm việc tại Matobo, cho biết - "Trước đây, nhiều nền văn hóa châu Phi cũng thế nhưng giờ, tín ngưỡng điểu lôi, điểu vũ đã bị xói mòn mất rồi".
Nhà sinh học Lucy Kemp cho biết: "Chúng ta cần bảo vệ bằng được Hồng hoàng phía Nam. Việc này không chỉ vì sinh thái, mà còn để lưu giữ văn hóa nữa nha".
Ở cả Matobo và nhiều vùng đất khác của châu Phi, Hồng hoàng phía Nam xuất hiện trong vô số câu hát, bài ca, truyện kể, truyền thuyết dân gian. "Mất Hồng hoàng phía Nam là mất cả trái tim và linh hồn" - Kemp nhấn mạnh nghiêm túc.
Từ năm 2007, Zimbabwe chính thức khởi động dự án nghiên cứu và bảo vệ Hồng hoàng phía Nam. Matobo trở thành địa điểm trọng điểm, được nhóm do Mabiza lãnh đạo cắm trại thực địa. Ban đầu, họ bị người Ndebele và Kalanga tránh né vì nghi ngờ có mục đích xấu.
Nhưng giờ thì khác, cư dân Matobo yêu quý và hợp tác với nhóm của Mabiza lắm luôn! Từ trẻ con đến người già đều nhiệt tình báo cáo kết quả quan sát, giúp Mabiza lập hồ sơ chuẩn chỉnh.
"Amahundundu là sứ giả của thần linh" - anh Moyo, cư dân Matobo chia sẻ. Hiện tại, Matobo có 17 người (bao gồm cả anh Moyo) đang làm "người trông tổ Amahundundu". Họ theo dõi từ khi chim trống kêu gọi bạn tình, chú ý bảo vệ trứng và con non cẩn thận lắm.
Mỗi tháng, Mabiza ghé Matobo vài ba lần. Nhờ người dân, đặc biệt là các em nhỏ, ông thu thập được nhiều tư liệu quan sát đàn chim siêu giá trị. "Tôi cảm giác, Matobo sẽ trở thành trung tâm nghiên cứu Hồng hoàng phía Nam cho toàn châu Phi" - Mabiza tự hào nói.
Ông hy vọng câu chuyện thực tế ở đây sẽ lan truyền cảm hứng khắp nơi, giúp mọi người thấy được ý nghĩa và giá trị sinh thái, văn hóa của việc bảo vệ một loài sinh vật sắp tuyệt chủng.
Nguồn: soha.vn