Mãi đến những năm 1970, lần đầu tiên công nghệ mới cho phép chúng ta đo được lượng hormone xuống đến 1 phần tỉ gam - nhỏ xíu như tìm kim đáy bể vậy!
Hồi đầu thế kỷ 20, điện thoại, ô tô, máy bay đã có hết rồi nha. Con người lúc đó phân loại được hơn 1 vạn phổ sao trên trời, giải thích được từ trường trong lõi Trái Đất, và còn có cả phương trình "xịn sò" E=mc2 nữa.
Nhưng mà plot twist là thời điểm đó, chúng ta chưa biết gì về hormone cả - những chất hóa học siêu mạnh ngay trong cơ thể mình luôn đó!
Hormone được thả vào máu theo những gói nhỏ tẹo teo, xuống tới 1 phần tỷ gam, nhưng lại có thể điều khiển hành vi của chúng ta từ cấp độ tế bào cho đến toàn bộ cơ thể. Các chất hóa học này tham gia vào mọi quá trình: tiêu hóa, trao đổi chất, giúp chúng ta lớn lên, kích thích hoạt động tình dục và sinh sản - gần như là "all in one" luôn!
Việc khám phá ra hormone giúp con người giải thích được một đống hiện tượng, từ những phụ nữ có râu cho đến người lùn trong những gánh xiếc ngày xưa.
Hormone từng là cái cớ của một "tội ác thế kỷ" ở Mỹ trong thập niên 1920 nữa đấy. Một trong những hóa chất này, insulin, đang giúp chúng ta điều trị bệnh tiểu đường. Và những hóa chất khác giải thích tình yêu của bạn đến từ đâu (romantic vãi! ).
Bác sĩ Randi Hutter Epstein, đồng thời là một nhà văn y học người Mỹ đã viết một cuốn sách kể về lịch sử và sự hoạt động của hormone có tên là "Aroused: The History of Hormones and How They Control Just About Everything".
Trong một bài phỏng vấn trên trang The Verge, bà đã khái quát lại lịch sử hơn 100 năm của những hóa chất siêu mạnh trong cơ thể, kể cho chúng ta biết những sự thật cũng như câu chuyện thú vị xung quanh đó.
Dưới đây là bài phỏng vấn Epstein, đã được chỉnh sửa đôi chút để bạn đọc dễ theo dõi hơn nha:
## Lúc trước chúng ta nghiên cứu hormone kiểu gì?
Chúng ta luôn tự hỏi điều gì khiến cơ thể hoạt động một cách chính xác. Có một thời kỳ lịch sử lạ lùng và khủng khiếp ở Mỹ, vào cuối những năm 1800 khi các bác sĩ bắt đầu nhìn vào những gánh xiếc kì dị.
Họ là tập hợp của những người khuyết tật hoặc dị thường, chẳng hạn như phụ nữ có râu hoặc phụ nữ béo. Những người này bị đưa vào rạp xiếc và các bác sĩ nói rằng có thể họ bị một dạng rối loạn tuyến nào đó.
Người của gánh xiếc trả tiền cho các bác sĩ nghiên cứu họ, nhưng các bác sĩ cũng không giúp gì được. Họ chỉ phát hiện được các tuyến trong cơ thể - chẳng hạn như tuyến giáp và tuyến thượng thận - nhưng không hiểu chúng làm việc như thế nào (cứ mò mẫm vậy thôi ).
## Hormone di chuyển trong cơ thể kiểu gì?
Cho đến đầu những năm 1900, chúng ta nghĩ rằng mọi thứ đều di chuyển dọc theo các dây thần kinh như một cuộc diễu hành dọc theo đường ray tàu hỏa, hoặc đi theo dòng máu như những chiếc bè trôi trên sông, và sau đó chúng đâm vào bất cứ nơi nào có thể.
Nhưng thực ra, hormone là những chất tiết ra bên trong rồi đi ra khỏi các tuyến vào máu, và chúng nhắm đến một mục tiêu cụ thể. Điều này gây ra những tranh cãi, và có người nói rằng hormone không thể tự biết mình đi đâu. Tôi thích nói về hormone như sóng Wi-Fi trong nhà bạn, bởi vì chúng cũng có những tín hiệu cho phép truyền đến những vị trí cụ thể (ảo ma quá ha! ).
## Bước ngoặt công nghệ đo hormone
Một bước đại nhảy vọt công nghệ đã diễn ra vào cuối những năm 1950, và tiếp tục vào giữa những năm 60 rồi đầu những năm 70. Lần đầu tiên, công nghệ cho phép chúng ta đo được một lượng hormone xuống đến 1 phần tỷ gam. Điều đó giống như bạn lấy một gam muối và ném vào đại dương, nhưng nó lại gây ra tác động mạnh mẽ.
Cũng không phải trước đó chúng ta đã đo lường được hormone, rồi sau đó mới đo được chúng đến mức cực kỳ chính xác. Mà trước đó, chúng ta không hề đo lường hormone được một chút nào, và tất cả [sự tồn tại của nó] đều là phỏng đoán luôn á!
Công nghệ đã làm nên lịch sử này được gọi là RIA (radioimmunoassay), giúp chúng ta có thể đo được những yếu tố cực kỳ khan hiếm. Chúng ta sẽ không thể tìm thấy HIV trong máu nếu không có RIA. Chúng ta cũng sẽ không thể theo dõi các dấu hiệu ung thư nữa.
## Hormone nhỏ đến mức nào?
Có, hormone đi kèm với các gói siêu nhỏ. Khi chúng ta nói bạn có quá nhiều một loại hormone nào đó hoặc thiếu một loại hormone khác, chúng ta đang nói trên đơn vị nanogram đó nha. Hormone rất mạnh. Chúng ta không bao giờ đề cập đến kg hormone (tưởng tượng ra là buồn cười luôn ).
## Hormone hoạt động độc lập hay theo team?
Để có hình dung về hormone thì bạn nên biết chúng không làm việc độc lập một mình. Có nhiều loại hormone, những hormone hỗ trợ, những kích thích tố. Có nhiều loại hormone siêu mạnh và tương tác với nhau.
Đó là cách mà mọi chuyện có thể trở nên rất rất phức tạp, bạn có thể gặp vấn đề với một tuyến của mình mà không liên quan gì đến estrogen, nhưng nó vẫn sẽ làm tăng khả năng sinh sản của bạn bởi tất cả đều được kết nối với nhau (như hiệu ứng domino ấy!).
## Có phát hiện hormone mới nào gần đây không?
Chắc chắn rồi! Trong những năm 1990, chúng ta phát hiện ra leptin, đó là hormone gây thèm ăn. Chúng ta phát hiện ra nó đến từ các tế bào mỡ, khá sốc vì hầu hết mọi người nghĩ rằng các tế bào mỡ chỉ là những cục bơ có thể loại bỏ thôi (hóa ra nó có tác dụng luôn ).
Nguồn: soha.vn