Thật không công bằng khi bất bình đẳng đang lên đỉnh, việc làm khan hiếm cực độ với đa số người, trong khi công nghệ phát triển vèo vèo khiến nhiều người bị bỏ rơi phía sau
Sau đại dịch Covid-19, nền kinh tế đang hồi phục theo kiểu "mỗi người một vẻ" siêu phân mảnh. Hàng triệu người Mỹ vẫn thất nghiệp chưa có việc làm, nhưng mà những người giàu có lại càng giàu lên trông thấy - nhờ vào thị trường chứng khoán tăng điên cuồng. Khi khoảng cách này ngày càng rộng, thuật ngữ "Phục hồi hình chữ K" đã ra đời để mô tả hiện tượng này.
Nói nôm na thì, các khu vực khác nhau của nền kinh tế đang phục hồi với tốc độ chênh lệch siêu to khổng lồ luôn.
Nhìn vào hình dạng chữ "K" là hiểu ngay: một số lĩnh vực như khách sạn, giải trí đang rớt xuống hoặc tụt dốc không phanh, trong khi lĩnh vực công nghệ thì bay cao ngút trời Điểm đáng lo nhất là sự phục hồi theo hình chữ K này đang tác động cực mạnh đến cấu trúc nền kinh tế. Bất bình đẳng tăng vọt, việc làm khan hiếm với đa số người và việc áp dụng công nghệ được đẩy mạnh hơn bao giờ hết.
Các kiểu hồi phục kinh tế - "Từ A đến Z" luôn nha
Sau mỗi cuộc suy thoái, nền kinh tế sẽ phục hồi theo những mô hình khác nhau tùy từng giai đoạn. Ví dụ như:
Phục hồi hình chữ V: Kiểu "sụp đổ xong rồi bật lại ngay" - tăng trưởng mạnh diễn ra cực nhanh sau khi sụt giảm mạnh.
Phục hồi hình chữ U: Nền kinh tế sẽ lê la, chậm chạp trong vài quý trước khi hồi phục trở lại. Kiểu "suy nghĩ kỹ rồi mới đứng dậy" ý.
Phục hồi hình chữ L: Được coi là tệ nhất luôn Đánh dấu bằng thời gian dài tăng trưởng mờ nhạt sau khi đã sụt giảm mạnh. Có thể mất nhiều năm mới quay về mức cũ. "Thập kỷ mất mát" ở Nhật Bản (1991 - 2001) là ví dụ kinh điển về phục hồi hình chữ L.
Phục hồi hình chữ K: Xảy ra khi một số phần của nền kinh tế phục hồi kiểu V (như các tập đoàn lớn), trong khi những phần khác lại theo hình chữ L (như lĩnh vực dịch vụ). Hiểu đơn giản là "người lên đỉnh, kẻ xuống vực" thôi.
Dưới đây là cách sự phục hồi hình chữ K sau đại dịch đã tác động đến nền kinh tế và những hậu quả lâu dài của nó cho tương lai nha:
Thất nghiệp dài hạn - Drama không hồi kết
Sự phục hồi hình chữ K do COVID-19 gây khó khăn cực lớn cho người lao động thu nhập thấp, những người thường làm việc trong các lĩnh vực bị ảnh hưởng nặng nhất. Tính đến tháng 7/2021, tỷ lệ việc làm của những người thu nhập dưới 27.000 USD/năm thấp hơn 21% so với trước đại dịch. Còn những người kiếm được trên 60.000 USD/năm thì lại tăng 9,6% trong cùng thời gian. Chênh lệch quá trời luôn!
Thậm chí ở đỉnh điểm suy thoái Covid, tỷ lệ việc làm ở nhóm thu nhập thấp giảm 37,7%, trong khi nhóm thu nhập trên 60.000 USD chỉ giảm 13,3%.
Theo nghiên cứu của Cục Thống kê Lao động, các ngành như giải trí và khách sạn, giáo dục và y tế, thông tin là những ngành bị ảnh hưởng nặng nhất, mất nhiều việc làm nhất với người thu nhập thấp. Ngược lại, công nghệ và các công việc liên quan chính phủ phục hồi tốt hơn hẳn.
Thêm nữa, trong số nhân viên lương thấp không thể làm việc do đại dịch, chỉ có 36% được tiếp cận bảo hiểm y tế do chủ lao động tài trợ. Ví dụ điển hình là lĩnh vực giải trí và khách sạn bao gồm khách sạn, nhà hàng, địa điểm nghệ thuật.
Không chỉ phục hồi theo ngành, mà còn có sự phục hồi hình chữ K về thu nhập nữa. Tác động tiêu cực không chỉ lên một số ngành mà cả những người lao động được trả lương thấp nhất trong tất cả các ngành. Tốc độ phục hồi mức lương của nhóm thu nhập thấp chậm hơn đáng kể so với nhóm lương cao và ít cơ hội việc làm hơn nhiều.
Lý do có thể là vì nhiều công việc thu nhập thấp nằm trong các lĩnh vực không thể làm từ xa. Thật ra thì 74% doanh nghiệp trả lương thấp không thể cung cấp làm việc từ xa cho nhân viên, trong khi các cơ sở lương cao có khả năng này gấp 4 lần Trái lại, công nghệ và công việc liên quan chính phủ không chỉ có nhiều khả năng chi trả bảo hiểm y tế hơn mà còn mang lại cơ hội làm việc từ xa nhiều hơn.
Người da màu, phụ nữ và người nhập cư không giấy tờ bị ảnh hưởng nặng nhất bởi vấn đề kinh tế này. Nghiên cứu năm 2020 của Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia cho thấy từ tháng 2 đến tháng 4/2020: chủ doanh nghiệp da đen giảm 41%, người Latin giảm 32%, người châu Á giảm 26%; trong khi chủ doanh nghiệp da trắng chỉ giảm 17% - thấp nhất.
Nghiên cứu còn chỉ ra rằng suy thoái có thể gây ra thay đổi thu nhập đáng kể suốt đời đối với người lao động thu nhập thấp. Ngay cả trong giai đoạn mở rộng sau đó, những thiệt hại về giờ làm và thu nhập không được phục hồi trong nhóm thu nhập thấp nhất trong 52 năm qua. Vì những lý do này, bức tranh thất nghiệp có thể để lại hậu quả dai dẳng cực kỳ
Khoảng cách giàu nghèo - Chênh lệch ngày càng trời vực
Trong suốt đại dịch, các tỷ phú Mỹ đã tăng tài sản thêm 1,8 nghìn tỷ USD vào tháng 8/2021. Theo nhà kinh tế người Pháp Gabriel Zucman, bất bình đẳng giàu nghèo ngày nay đã vượt qua mức của "Thời đại vàng son" thế kỷ 19 luôn!
Bất bình đẳng gia tăng bởi sự tăng vọt của thị trường chứng khoán. Sau mức thấp nhất tháng 3/2020, chỉ số S&P 500 phục hồi trong thời gian kỷ lục và sau đó tăng 95% trong 18 tháng tiếp theo Năm 2021, 10% người Mỹ giàu nhất sở hữu 89% cổ phiếu và quỹ tương hỗ - gần như toàn bộ luôn!
Một phần nhờ môi trường lãi suất thấp, thị trường nhà ở cũng phát triển mạnh, tiếp tục mang lại lợi ích cho người giàu nhất. Năm 2020, 842 nghìn giao dịch mua bán nhà đã được thực hiện - cao nhất từ 2016. Theo Cục Dự trữ Liên bang, 10% người giàu nhất sở hữu 45% bất động sản tại Mỹ. Đây là tin tốt cho những ai đang sở hữu bất động sản, nhưng lại là tin buồn cho những người đang đấu tranh để thâm nhập vào thị trường nhà ở.
Trong khi đó, đại dịch làm trầm trọng thêm tình trạng bất ổn về nhà ở với người thuê nhà, đặc biệt là người da màu. Nghiên cứu của Pew tháng 4/2020 báo cáo: khoảng 61% người được hỏi gốc Tây Ban Nha nói ai đó trong gia đình họ đã mất việc, con số này là 44% với người da đen và 38% với người da trắng.
Độc quyền doanh nghiệp - Các "ông lớn" càng to hơn
Hệ quả trực tiếp của đại dịch là chuyển hướng sang làm việc từ xa. Điều này không chỉ đẩy nhanh việc áp dụng công nghệ mà còn thúc đẩy nhu cầu về sản phẩm và dịch vụ liên quan đến công nghệ tăng mạnh.
Ví dụ điển hình là Zoom (ZOOM), chứng kiến sự phát triển bùng nổ khi hội nghị truyền hình trở nên quan trọng hơn trong thời kỳ giãn cách xã hội. Hệ quả là sự độc quyền tập trung của các gã khổng lồ công nghệ càng được củng cố, thậm chí còn mạnh mẽ hơn trước đại dịch nữa
Nguồn: soha.vn