Ít ai ngờ rằng, học trò đầu tiên của Văn Miếu không phải là sĩ tử bình thường nào đó, mà là một hoàng tử nhà Lý đích thực luôn! Và plot twist là sau này ông trở thành một trong những vị vua "cầm mic" lâu nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam đấy.
Hoàng tử 4 tuổi vào lớp đầu tiên tại Văn Miếu, sốc chưa!
Nói đến Văn Miếu - Quốc Tử Giám, ai cũng nghĩ ngay đến những tấm bia tiến sĩ xịn xò, truyền thống khoa cử hoành tráng hay hình ảnh thầy Chu Văn An huyền thoại. Nhưng mà plot twist đây: học trò đầu tiên của ngôi trường này lại là... một member hoàng tộc!
Theo tư liệu của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, năm 1070, vua Lý Thánh Tông cho xây dựng Văn Miếu ở phía Nam kinh thành Thăng Long. Nơi này được lập ra để thờ Khổng Tử, Chu Công cùng các bậc hiền triết Nho giáo, đồng thời là nơi học tập của hoàng gia.
Và người đầu tiên ngồi vào lớp tại đây chính là Thái tử Lý Càn Đức - con trai vua Lý Thánh Tông và Nguyên phi Ỷ Lan. Ông sinh năm 1066, vào thời điểm Văn Miếu được xây dựng thì mới khoảng 4 tuổi thôi nha! Tưởng tượng một bé 4 tuổi đi học ở Văn Miếu, cute phết đúng không?
Hai năm sau, năm 1072, khi vua Lý Thánh Tông băng hà, Lý Càn Đức lên ngôi lúc mới 6 tuổi, lấy niên hiệu là Lý Nhân Tông. Từ một hoàng tử nhỏ từng ngồi học tại Văn Miếu, ông trở thành "CEO" của cả nước và giữ vị trí này trong gần 56 năm luôn!
Thời gian trị vì dài đến thế khiến Lý Nhân Tông trở thành một trong những vị vua "đóng vai chính" lâu nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Respect!
Việc chọn Văn Miếu làm nơi học tập cho thái tử cho thấy triều đình nhà Lý đã rất coi trọng việc giáo dục người kế vị. Không gian thờ các bậc hiền triết Nho giáo cũng thể hiện rõ định hướng đào tạo không chỉ về kiến thức mà còn cả tư tưởng và đạo lý nữa.
Quốc Tử Giám được thành lập sau khi Lý Nhân Tông lên ngôi
Nhắc đến đây thì phải phân biệt cho rõ luôn nha: Văn Miếu và Quốc Tử Giám không phải là "anh em sinh đôi" đâu nhé!
Văn Miếu được xây dựng năm 1070 dưới thời Lý Thánh Tông. Còn Quốc Tử Giám thì đến năm 1076, vua Lý Nhân Tông mới cho lập ở bên cạnh, đánh dấu sự ra đời của trường Quốc học dành cho con em hoàng gia và tầng lớp quý tộc.
Như vậy, khi Quốc Tử Giám được thành lập, Lý Nhân Tông đã ngồi trên ngai vàng được 4 năm rồi. Ông là người từng học tại Văn Miếu từ khi còn là thái tử, chứ không phải học trò đầu tiên của Quốc Tử Giám sau khi ngôi trường này được mở nha!
Ban đầu, việc học tại Quốc Tử Giám chủ yếu dành cho con em hoàng tộc và các gia đình quyền quý. Đến năm 1253, dưới triều Trần Thái Tông, nơi đây được đổi tên thành Quốc học viện, đồng thời mở rộng đối tượng tuyển sinh, tạo điều kiện cho con em thường dân có năng lực học tập xuất sắc được theo học.
Sự thay đổi này đánh dấu bước phát triển xịn sò của giáo dục Đại Việt, khi con đường học vấn từng bước mở rộng ra ngoài phạm vi hoàng gia và giới quý tộc. Democracy in education đây rồi!
Từ trường học hoàng gia đến nơi đào tạo nhân tài
Qua nhiều triều đại, Quốc Tử Giám dần trở thành trung tâm giáo dục quan trọng của đất nước, góp phần đào tạo nhiều thế hệ trí thức phục vụ triều đình và xã hội.
Một trong những nhà giáo legendary gắn với lịch sử nơi đây chính là Chu Văn An. Dưới thời Trần Minh Tông, ông được bổ nhiệm làm Quốc Tử Giám Tư nghiệp, đảm nhiệm công việc quản lý và giảng dạy tại trường. Ông trực tiếp dạy các hoàng tử, nổi tiếng bởi kiến thức uyên bác và nhân cách thanh cao.
Năm 1370, sau khi Chu Văn An qua đời, vua Trần Nghệ Tông cho thờ ông tại Văn Miếu bên cạnh Khổng Tử. Đây được xem là sự ghi nhận đặc biệt đối với những đóng góp to lớn của ông cho nền giáo dục nước nhà. Xứng đáng làm idol của mọi thế hệ học sinh luôn!
Đến thời Lê sơ, hoạt động giáo dục và khoa cử tiếp tục được đẩy mạnh. Năm 1484, vua Lê Thánh Tông cho dựng bia tiến sĩ tại Văn Miếu nhằm lưu danh những người đỗ đạt trong các kỳ thi. Trên các tấm bia có khắc lời văn của Thân Nhân Trung, trong đó nổi bật là câu:
"Hiền tài là nguyên khí của quốc gia".
Quote này đỉnh quá đi mất!
Hiện Văn Miếu - Quốc Tử Giám còn lưu giữ 82 bia tiến sĩ, ghi danh 1.304 người đỗ tiến sĩ trong các khoa thi từ năm 1442 đến năm 1779. Năm 2011, hệ thống bia đá này được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Flex nhẹ một chút thôi!
Dấu mốc đặc biệt trong lịch sử giáo dục Việt Nam
Từ một công trình phục vụ việc thờ tự và học tập của hoàng gia, Văn Miếu - Quốc Tử Giám từng bước phát triển thành biểu tượng của truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng nhân tài.
Câu chuyện về Lý Càn Đức mang đến một góc nhìn thú vị về lịch sử hình thành di tích này. Người đầu tiên theo học tại Văn Miếu khi còn là thái tử, sau đó trở thành vua Lý Nhân Tông, vị quân chủ có thời gian trị vì gần 56 năm và gắn với sự ra đời của Quốc Tử Giám năm 1076.
Hai dấu mốc cách nhau 6 năm không chỉ gắn với cuộc đời một vị vua mà còn phản ánh quá trình hình thành, phát triển của nền giáo dục chính thống dưới thời quân chủ Việt Nam. Story này thực sự inspiring phết!
Nguồn: techz.vn