Chuyên trang Sinh Viên Việt Nam, Báo Tiền Phong mang đến cuộc trò chuyện cực thú vị với chuyên gia giáo dục Đỗ Cao Sang - người từng giảng dạy tiếng Anh tại đại học và được nhận học bổng thạc sĩ về giáo dục và sư phạm tiếng Anh tại Mỹ và Úc. Cùng nghe ông chia sẻ về cách học tiếng Anh hiệu quả và bí quyết để tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai tại Việt Nam nhé!
Tư duy và thái độ quan trọng hơn cả công cụ và phương pháp?
Theo ông Đỗ Cao Sang, điểm mấu chốt để học và dạy tiếng Anh hiệu quả chính là tư duy và thái độ, chứ không chỉ là app học hay phương pháp mới mẻ đâu!
"Phần lớn bài viết, hội thảo và khóa học hiện nay cứ tập trung vào kỹ thuật, giáo trình, app học... bởi đó là những thứ dễ nhìn thấy và dễ triển khai," ông chia sẻ. "Nhưng thực ra, học tiếng Anh không thất bại vì thiếu công cụ, mà vì sai tư duy và lệch thái độ."
Ông nhấn mạnh: nếu bạn học với tâm lý nóng vội, muốn "đi tắt đón đầu", kết quả nhanh mà không chịu tích lũy dài hạn thì dù có phương pháp xịn xò đến mấy cũng khó mà tiến xa được. Ngược lại, người có tư duy đúng, bền bỉ và kiên nhẫn thì dù công cụ đơn giản vẫn có thể tạo ra kết quả bền vững!
Không chỉ trong học tiếng Anh, vấn đề này còn hiện hữu ở nhiều lĩnh vực khác. Chúng ta hay nói về chuyển đổi số, cải tổ giáo dục, hạ tầng mới... nhưng thực chất tư duy và thái độ của người thực thi mới là yếu tố quyết định thành bại. Công nghệ không thể thay thế tinh thần trách nhiệm, hạ tầng không thể cứu vãn tư duy trì trệ được!
Ông Đỗ Cao Sang còn trích dẫn câu nói nổi tiếng của John Dewey: "Vấn đề không phải là mới hay cũ, mà chúng ta phải trả lời câu hỏi đâu thực sự là khoa học, thực sự là giáo dục."
Đúng vậy! Không nên thần thánh hóa phương pháp mới hay bảo thủ với phương pháp cũ. Câu hỏi quan trọng là: cách học nào phù hợp với quy luật tự nhiên của việc tiếp thu ngôn ngữ, phù hợp với tâm lý người học và có hiệu quả lâu dài?
9 phương pháp học tiếng Anh phổ biến trên thế giới
Ông Đỗ Cao Sang liệt kê 9 kiểu dạy và học ngôn ngữ đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới:
1. Grammar–Translation (Ngữ pháp – Dịch)
Focus vào học quy tắc ngữ pháp, dịch câu, dịch văn bản. Phù hợp thi cử và đọc hiểu học thuật nhưng yếu kỹ năng nghe – nói, khá xa rời ngôn ngữ thực tế.
2. Audio-Lingual (Nghe – Lặp – Phản xạ)
Học qua mẫu câu, luyện nghe và lặp lại để tạo phản xạ. Giúp phát âm chuẩn và phản xạ nhanh, nhưng dễ bị máy móc, thiếu tư duy ngôn ngữ sâu.
3. Communicative Language Teaching – CLT (Giao tiếp)
Lấy giao tiếp làm trung tâm, ưu tiên nói và tương tác. Tạo sự tự tin nhưng nếu thiếu nền tảng từ vựng – cấu trúc thì giao tiếp dễ hời hợt.
4. Task-Based Learning (Học qua nhiệm vụ)
Ngôn ngữ được học thông qua hoàn thành các nhiệm vụ thực tế. Tự nhiên và thực dụng, nhưng khó triển khai với người mới bắt đầu.
5. Immersion (Tắm ngôn ngữ)
Người học "ngập" hoàn toàn trong môi trường ngôn ngữ đích. Hiệu quả cao nếu đủ thời gian và môi trường, nhưng tốn kém và không phổ cập.
6. Input-based / Comprehensible Input (Học qua đầu vào)
Tập trung nghe – đọc nội dung dễ hiểu, đủ nhiều. Phù hợp với quy luật tự nhiên của ngôn ngữ nhưng đòi hỏi kiên nhẫn dài hạn.
7. Output-based (Học qua nói – viết)
Nhấn mạnh việc buộc người học sản sinh ngôn ngữ. Giúp nhận ra lỗ hổng kiến thức nhưng dễ gây áp lực nếu nền tảng yếu.
8. Exam-oriented (Luyện thi)
Thiết kế để đạt điểm cao nhanh. Hiệu quả ngắn hạn nhưng thường tách rời năng lực ngôn ngữ thực. Việt Nam hay sa đà vào lối học này lắm!
9. Self-directed / Lifelong Learning (Tự học – học suốt đời)
Người học làm chủ tiến trình, công cụ chỉ là phương tiện. Bền vững nhất nhưng đòi hỏi tư duy và thái độ đúng.
Tuy nhiên, ông nhấn mạnh: không có phương pháp "tối thượng" nào cả! Chỉ có phương pháp phù hợp với mục tiêu, giai đoạn và tư duy người học. Tư duy – thái độ đúng mới quyết định phương pháp nào phát huy hiệu quả!
Rào cản khiến tiếng Anh khó trở thành ngôn ngữ thứ hai ở Việt Nam
Mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học Việt Nam được nhắc đến thường xuyên, nhưng kết quả vẫn còn khiêm tốn so với kỳ vọng. Tại sao vậy?
Theo ông Đỗ Cao Sang, nguyên nhân không phải ở thiếu giáo trình hay công nghệ, mà nằm ở những rào cản về tư duy, hệ thống và văn hóa giáo dục.
Rào cản thứ nhất: Tiếng Anh ở Việt Nam vẫn bị coi như một môn học chứ chưa phải công cụ tư duy và giao tiếp. Khi đã là môn học, tiếng Anh phải theo logic điểm số và thi cử. Người học học để làm bài, để qua kỳ thi chứ không học để sử dụng trong đời sống thực.
Rào cản thứ hai: Tâm lý nóng vội của xã hội. Nhiều phụ huynh và người học muốn kết quả nhanh, chứng chỉ sớm, trong khi hình thành ngôn ngữ thứ hai thực chất là quá trình tích lũy bền bỉ kéo dài hàng chục năm!
Rào cản thứ ba: Đội ngũ giáo viên. Phần lớn giáo viên được đào tạo để dạy tiếng Anh như một môn học, chứ chưa được chuẩn bị để sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ giảng dạy liên môn.
Rào cản thứ tư: Chương trình và hệ thống kiểm tra – đánh giá vẫn nặng ngữ pháp và kỹ thuật làm bài, trong khi việc đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ thực tế lại mờ nhạt.
Rào cản thứ năm: Môi trường ngôn ngữ ngoài nhà trường gần như trống vắng. Gia đình, truyền thông, cộng đồng ít tạo điều kiện để tiếng Anh hiện diện tự nhiên.
Muốn vượt qua những rào cản này, điều quan trọng nhất là chuyển đổi tư duy ở tầm hệ thống. Tiếng Anh cần được xác định là công cụ tiếp cận tri thức, chứ không chỉ là nội dung giảng dạy. Đồng thời cần đào tạo lại giáo viên, cải cách đánh giá theo năng lực thực tế và xây dựng hệ sinh thái tiếng Anh gắn với gia đình – nhà trường – cộng đồng.
"Tiếng Anh chỉ có thể trở thành ngôn ngữ thứ hai khi chúng ta chấp nhận lộ trình dài hạn, kiên nhẫn, không chạy theo phong trào. Tư duy giáo dục cần thay đổi trước, con người cần thay đổi trước!" ông nhấn mạnh.
Tips cho các bạn sắp thi tốt nghiệp THPT 2026
Quan sát đề thi tiếng Anh tốt nghiệp THPT những năm gần đây, ông Đỗ Cao Sang có vài lời khuyên cực kỳ hữu ích cho các bạn học sinh:
Không giới hạn kiến thức ở giáo trình: Đòi hỏi về năng lực đọc hiểu, vốn từ vựng và ngữ pháp ngày càng cao. Hãy nghe và đọc tin tức qua Vietnam News, CNN, BBC, VOA để tích lũy thêm từ vựng!
Từ vựng là then chốt: Người có nhiều từ vựng đa dạng chủ đề, biết sử dụng đúng lúc đúng chỗ chính là người giỏi ngôn ngữ.
Học từ sớm: Muốn chuẩn bị cho môn tiếng Anh, phải làm việc đó từ xa - học đều đặn, bền bỉ từ cấp 2, muộn nhất từ lớp 10 mới tự tin làm bài tốt nghiệp THPT. Tiếng Anh không thể học gấp rút hay ôn tủ như các môn khác được đâu! Nhớ kỹ nhé: học tiếng Anh là marathon chứ không phải sprint!
Nguồn: svvn.tienphong.vn