Các trường đại học đang chạy đua chi hẳn hoi lương "khủng" trăm triệu đồng/tháng, đổ tiền tỷ xây phòng lab xịn sò cho giảng viên giỏi. Nghe thì hype đấy, nhưng vấn đề là: học phí thì cứ leo thang không phanh, vậy sinh viên như chúng mình có thực sự được hưởng lợi từ những khoản đầu tư "khủng" này không? Hay chỉ là thầy cô mải "săn" tiền thưởng bài báo mà quên mất các bạn sinh viên đang ngồi dưới lớp?
Khi sinh viên được "flex" với các phòng lab tiền tỷ
Phải công nhận, khi trường có được những nhà khoa học xịn xò và đầu tư bài bản cho nghiên cứu, người hưởng lợi nhất chính là… chính bọn mình! (cả sinh viên đại học, cao học lẫn nghiên cứu sinh nha)
Lấy ví dụ nhé, tại ĐH Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH), trường tung gói tài trợ lên tới 3 tỷ đồng trong 3 năm cho các giảng viên tài năng xây dựng nhóm nghiên cứu. Nghe con số thôi đã "xỉu up xỉu down" rồi! Nhưng điểm mấu chốt là: các nhóm nghiên cứu phải có sự tham gia của sinh viên mới được nhận tiền nha các bạn ơi!
PGS. TS Trần Đình Phong - Phó Hiệu trưởng USTH khẳng định luôn: "Sự tham gia của người học là điều kiện tiên quyết để các nhóm nghiên cứu nhận được gói đầu tư của nhà trường". Nghe rõ ràng chưa nè!
Cụ thể hơn, ngoài việc phải công bố trung bình 2 bài báo SCIE/năm hoặc 1 bằng sáng chế/năm, giảng viên còn bắt buộc phải tuyển và hướng dẫn ít nhất 2 nghiên cứu sinh tiến sĩ. Đặc biệt, nhà trường cũng hiểu giai đoạn khởi động khó khăn lắm nên đặt KPI vừa phải, nhưng yêu cầu gắn kết với đào tạo là điều không thể thiếu.
Nhờ cách thiết kế này, dòng tiền đầu tư cho giảng viên sẽ "chảy" thẳng xuống các tầng lớp sinh viên. Nghiên cứu sinh được coi là lực lượng nghiên cứu chính thức, có cơ hội tham gia chương trình đào tạo tiến sĩ đồng hướng dẫn quốc tế (Cotutelle - làm việc tối thiểu 12 tháng tại trường và tối đa 24 tháng ở nước ngoài). Học viên cao học bắt buộc phải thực tập nghiên cứu ít nhất 6 tháng. Còn sinh viên đại học thuộc top 20% thì được vào lab ngay từ năm 2, và toàn bộ sinh viên đều phải trải qua 3 tháng thực tập nghiên cứu hoặc doanh nghiệp để lấy bằng.
"Việc tham gia vào các nhóm nghiên cứu của thầy cô giúp sinh viên rèn luyện tư duy hệ thống, tư duy phản biện, học phương pháp nghiên cứu và kỹ năng thực nghiệm mà các bài thực hành thông thường khó cung cấp được. Thực tế, không ít sinh viên đại học của trường đã có bài nghiên cứu công bố trên các tạp chí uy tín Q1 đó nha. Chúng tôi rất khuyến khích nhưng không xem công bố quốc tế là áp lực, mà xem đó là kết quả tự nhiên khi các em làm việc tốt trong môi trường nghiên cứu chuẩn mực", PGS. TS Trần Đình Phong chia sẻ.
Nỗi lo thầy cô chỉ "săn thưởng bài báo", sinh viên đại trà chịu thiệt
Mô hình gắn kết chặt chẽ giữa gói đầu tư cho giảng viên và quyền lợi nghiên cứu của sinh viên nghe có vẻ lý tưởng đấy. Nhưng mà nhìn rộng ra, nhiều trường đang chạy đua công bố mức thu nhập 100-150 triệu đồng/tháng và treo thưởng trực tiếp từ 100-200 triệu đồng cho mỗi bài báo quốc tế. Nghe thì hấp dẫn vãi, nhưng nhiều chuyên gia giáo dục đang lo ngại về nguy cơ lệch pha giữa "Nghiên cứu lấy thưởng" và "Giảng dạy trên lớp" đó nha.
TS Hoàng Ngọc Vinh phân tích, không nên đặt nghiên cứu đối lập với giảng dạy, vì nhân tài trong trường đại học rất đa dạng: có người giỏi nghiên cứu, công bố, chuyển giao công nghệ; có người giỏi giảng dạy, cải tiến chương trình; và có người làm tốt cả hai. Tuy nhiên, rủi ro sẽ nảy sinh nếu cơ chế trả thu nhập của trường bị thiết kế lệch.
"Vấn đề nảy sinh khi nhà trường thưởng rất lớn cho bài báo quốc tế, còn chất lượng giảng dạy lại ít được ghi nhận. Nếu thu nhập phụ thuộc nặng vào số lượng công bố, giảng viên sẽ dễ ưu tiên làm việc được thưởng; trong khi việc soạn bài, hướng dẫn và phản hồi cho sinh viên trở thành việc thứ yếu. Khi đó, sinh viên các lớp đại trà sẽ là những người chịu thiệt thòi nhất", TS Hoàng Ngọc Vinh phân tích. Đau đấy các bạn ơi!
Không chỉ dừng lại ở chất lượng giờ giảng, TS Hoàng Ngọc Vinh còn cảnh báo về những rủi ro với liêm chính học thuật khi các trường trả thưởng cơ học theo số lượng bài báo: "Cách trả thưởng đếm bài có thể dẫn đến tình trạng chia nhỏ kết quả nghiên cứu, tìm đến các tạp chí chất lượng thấp, mua bán quyền đồng tác giả, thậm chí gian lận nghiên cứu luôn. Có tên trong cơ sở dữ liệu quốc tế không đương nhiên bảo đảm chất lượng công trình đâu nha. Nhà trường phải thẩm định nội dung, đóng góp thực của tác giả chứ không thể chỉ đếm bài để quyết định tiền thưởng".
Học phí ngày càng cao, nhà trường phải chứng minh bằng chất lượng sinh viên ra trường
Một vấn đề cốt lõi khác được đặt ra là: Ai đang chi trả cho cuộc đua "lương giảng viên trăm triệu"? Tại đa số các trường đại học tự chủ hiện nay, nguồn thu từ học phí của sinh viên vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo. Những năm gần đây, học phí đại học, đặc biệt ở các chương trình chất lượng cao, tiên tiến, liên kết quốc tế đã tăng lên mức từ vài chục triệu đồng mỗi năm đến hơn 200 triệu đồng cho cả khóa học luôn á!
Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, muốn nâng cao chất lượng đào tạo thì trường đại học bắt buộc phải có thầy giỏi, chương trình tốt, trang thiết bị hiện đại, và những thứ đó đều cần tiền. Do đó, việc tăng học phí để đầu tư nâng cao chất lượng đội ngũ là điều có thể hiểu được. Thế nhưng, quyền lợi phải đi đôi với trách nhiệm giải trình nha!
"Khi phải đóng mức học phí ngày càng cao, sinh viên và gia đình có quyền đặt câu hỏi: Sau bốn năm đại học, con em mình có được kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp và năng lực làm việc tốt hơn không? Cơ hội việc làm và phát triển nghề nghiệp ra sao? Nhà trường phải có bằng chứng thực tế để trả lời những câu hỏi ấy, chứ không thể chỉ lấy số tiến sĩ tuyển được, số bài báo công bố, hay thứ hạng đại học làm thành tích để biện minh cho mức học phí cao", TS Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh.
Để khoản đầu tư trả lương cao cho giảng viên thực sự mang lại lợi ích cho sinh viên, các chuyên gia cho rằng, các trường đại học không thể áp dụng một bộ KPI cứng nhắc cho mọi giảng viên. Thay vào đó, cần thiết kế các ngạch nghề nghiệp rõ ràng: ngạch thiên về giảng dạy, ngạch thiên về nghiên cứu và ngạch kết hợp cả hai, với chế độ đãi ngộ tương xứng.
Ở hướng giảng dạy, việc trả thu nhập cao phải dựa trên chất lượng thiết kế học phần, mức độ tiến bộ của người học và đánh giá chuyên môn từ đồng nghiệp, thay vì chỉ nhìn vào vài phiếu khảo sát hài lòng hình thức. Ở hướng nghiên cứu, ngoài giá trị thực tiễn của công trình, tiêu chí bắt buộc phải là khả năng xây dựng nhóm nghiên cứu và trực tiếp dìu dắt sinh viên, học viên cùng làm khoa học.
"Đại học có thể trả lương cao để thu hút người tài, nhưng không thể bắt người học trả giá cao chỉ để nhà trường 'đánh bóng' danh tiếng hoặc mở rộng quy mô tuyển sinh. Đừng để trường nổi tiếng nhờ bài báo mà sinh viên - người trả tiền dịch vụ và xã hội lại không được hưởng lợi tương xứng từ tri thức ấy. Sau cùng, chất lượng sinh viên tốt nghiệp mới là thước đo quan trọng nhất để kiểm chứng khoản đầu tư lương 'trăm triệu' của nhà trường có thực sự 'đáng tiền' hay không", TS Hoàng Ngọc Vinh nói. Đúng rồi đó!
Nguồn: svvn.tienphong.vn