Hiện tại nguồn thu chính của các trường đại học Việt Nam chủ yếu dựa vào học phí. Nếu các trường có thêm nguồn thu khác từ bên ngoài, từ nghiên cứu khoa học thì sẽ giảm bớt gánh nặng cho sinh viên rồi. Vấn đề ở chỗ: tăng học phí thì tăng bao nhiêu là hợp lý và chất lượng có theo kịp không đây?
Chỉ trông chờ vào học phí thôi sao?
Theo quy định hiện hành, các trường đại học ngoài công lập được tự chủ về nguồn thu và xác định mức học phí. Còn với các trường công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và đáp ứng điều kiện tự chủ (theo luật Giáo dục Đại học) thì được tự xác định mức thu học phí dựa trên định mức kinh tế kỹ thuật và lộ trình tính đúng, tính đủ chi phí đào tạo.
Hiện tại chỉ có trường ĐH Tôn Đức Thắng là tự chủ hoàn toàn. Còn lại các trường khác chỉ tự chủ một phần nhưng đều thu học phí cao để lấy nguồn đó chi cho mọi hoạt động vận hành.
Cơ sở pháp lý để các trường tự chủ xác định học phí là Thông tư số 14/2019/TT-BGĐT về hướng dẫn xây dựng, thẩm định, ban hành định mức kinh tế kỹ thuật và phương pháp xây dựng giá dịch vụ giáo dục đào tạo.
Trong quá trình tự chủ, trường đại học cần xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật phù hợp với chất lượng đào tạo. Từ đó ban hành mức thu học phí tương xứng với chất lượng cam kết.
Đặc biệt, các trường phải công khai, minh bạch và cam kết chất lượng. Phải có trách nhiệm giải trình với xã hội và cơ quan quản lý nhà nước về việc xây dựng mức học phí tương xứng với chất lượng đầu ra cam kết.
PGS. TS Nguyễn Kim Hồng, Phó hiệu trưởng trường ĐH Văn Hiến cho biết, tất cả các trường hiện nay đều phải tính đúng, tính đủ chi phí đào tạo. Ở nước ngoài, chi phí này không chỉ có học phí nhưng ở VN thì gần như chỉ có học phí mà thôi. Vấn đề là làm sao để đảm bảo chi phí phù hợp với khả năng chi trả của người học. Trên thế giới học phí đang được tính theo nhiều cách khác nhau. Ở các nước phát triển, học phí có thể chiếm khoảng 50% thu nhập bình quân đầu người.
Bên cạnh loại hình trường tự chủ hoàn toàn, ở hầu hết trường công lập đang tồn tại song song chương trình đại trà (học phí thấp theo mức trần) và chương trình chất lượng cao (học phí cao tương ứng).
Th.S Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông Trường ĐH Công nghiệp Thực phẩm TP. HCM (một trong 23 trường thí điểm tự chủ giai đoạn 2015 - 2017) nhận định: sinh viên phản ứng khi tăng học phí là đúng rồi, vì ai cũng muốn học phí thấp mà chất lượng cao. Nhưng điều này khó xảy ra khi Nhà nước đã giao quyền tự chủ cho các trường. Các trường bắt buộc phải cân đối giữa học phí và thu nhập của người dân ở mức chấp nhận được. Học phí đại học Việt Nam được xem là khá rẻ nên khó mà vừa chất lượng tốt, nghiên cứu mạnh, lương giảng viên cao vừa cơ sở vật chất xịn, chương trình tiên tiến được.
Vậy tăng bao nhiêu mới hợp lý?
Theo chuyên gia Lê Minh Sơn, Luật Giáo dục Đại học sửa đổi quy định, với các trường tự chủ, quyền quy định mức học phí thuộc về các trường. Tuy nhiên, nhìn chung các trường sẽ không lạm dụng quyền này vì việc cân nhắc mức học phí là điều cực kỳ quan trọng. Phải làm sao vừa đảm bảo nâng cao chất lượng đào tạo, vừa đảm bảo khả năng tiếp cận đại học của người học. Vì vậy từ vài năm nay các trường đã đưa ra nhiều chương trình đào tạo để sinh viên có nhiều lựa chọn theo mức học phí khác nhau.
Để các trường phát triển, nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu, đưa nhà trường lên tầm quốc tế thì không thể chỉ trông chờ vào học phí mà phải đầu tư nhiều vào nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Như vậy vai trò của nhà nước, của các doanh nghiệp trong việc hợp tác với nhà trường là điều then chốt.
TS Lê Viết Khuyến, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GD - ĐT cho rằng, hiện nay các trường đang hướng tới tự chủ nhưng ở mức độ rất khác nhau. Tự chủ đại học bao gồm tự chủ học thuật, nhân sự, tài chính, học phí, tự chủ chi thường xuyên, xây dựng cơ bản. Tuy chỉ tự chủ một phần, nhưng đa số các trường đều thu học phí cao để lấy nguồn đó chi cho tất cả hoạt động vận hành.
"Tôi không đồng ý việc này, vì chi phí cho một sinh viên trong năm học chỉ tính một phần để vận hành nhà trường. Nhà trường phải có các hoạt động lao động sản xuất, nghiên cứu khoa học... để vận hành bộ máy. Thực chất, nhà trường vẫn còn nhận ngân sách chứ chưa tự chủ hoàn toàn nên không thể tính tất cả chi phí lên học phí của sinh viên. Ở một số quốc gia, học phí chỉ chiếm 1/3 đến 1/4 chi phí vận hành nhà trường chứ không phải 90% như ở Việt Nam. Việc thu học phí cao phải đi kèm cam kết với người học về chuẩn đầu ra và chuẩn này phải được cơ quan kiểm định chất lượng uy tín thực hiện", ông Khuyến nói.
Theo PGS Nguyễn Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GD - ĐT cho biết, khi luật Giáo dục Đại học sửa đổi được thực hiện và nghị định hướng dẫn có hiệu lực, thì các cơ sở giáo dục đại học sẽ được tự chủ ở mức độ phù hợp với năng lực. Những cơ sở đáp ứng điều kiện tự chủ, đồng thời tự bảo đảm kinh phí chi thường xuyên thì được tự xác định mức thu học phí. Cơ sở nào không đáp ứng thì xác định mức thu theo quy định của Chính phủ. Tuy nhiên, việc xác định mức thu phải căn cứ vào định mức kinh tế kỹ thuật, theo lộ trình tính đúng tính đủ chi phí đào tạo.
Ngoài ra, các trường cũng phải thực hiện các chế độ quản lý tài chính, kế toán kiểm toán, công khai minh bạch thông tin theo luật định để xã hội có thể giám sát.
Theo PGS. TS Nguyễn Hội Nghĩa, nguyên Phó giám đốc ĐHQG TP. HCM, cần học tập các trường nước ngoài: có thu vào nhưng có chi ra cho người học. Trường đại học phải chi một phần lớn để hỗ trợ ngược lại cho người học. Theo quy định hiện nay các trường phải trích tối thiểu 8% nguồn thu học phí để cấp học bổng cho sinh viên. Nhưng mức này có thể phải nhiều hơn thì mới công bằng. Theo quy định hiện nay các trường phải trích tối thiểu 8% nguồn thu học phí để cấp học bổng cho sinh viên. Nhưng mức này có thể phải nhiều hơn thì mới công bằng nhé!
Nguồn: svvn.tienphong.vn