Nghe nói bão mà run quá trời! Siêu bão Champi đang khiến giới khí tượng phải "bó tay" vì cường độ thay đổi như chớp mắt, dù hướng đi không lung tung lắm. Cùng xem diễn biến "drama" của cơn bão này nhé!
Siêu bão Champi comeback cực mạnh, ai cũng phải sốc
Siêu bão Champi đang là tâm điểm hot nhất của giới khí tượng vì cứ mạnh lên yếu đi không ngừng. Sau khi yếu đi vào 18/10, đến 19/10 cơn bão này lại "lột xác" mạnh trở lại, cho thấy bão nhiệt đới không phải lúc nào cũng đi theo một chiều hướng cố định.
Theo các thông tin được công bố trước đó, sức gió của Champi có thể chạm mốc 280 km/h ️ - tương đương bão cấp 5 trên thang Saffir-Simpson luôn á! Đây là ngưỡng cực kỳ nguy hiểm, có thể gây thiệt hại nghiêm trọng nếu đổ bộ vào nơi có người ở và hạ tầng.
Tuy nhiên phải phân biệt rõ giữa cường độ dự báo và cường độ thực tế tại từng thời điểm nhé! Trong bản tin 8h ngày 20/10 (giờ Hong Kong), Đài Khí tượng Hong Kong ghi nhận Champi có sức gió cực đại gần tâm khoảng 230 km/h, khi tâm bão đang ở trên biển phía tây Thái Bình Dương. Dự báo Champi sẽ tiếp tục di chuyển qua vùng biển phía đông đảo Luzon trong những ngày tới.
Nếu đạt 280 km/h như dự báo, Champi sẽ nằm trong top những cơn bão mạnh nhất năm 2026. Cơn bão này có thể cạnh tranh với các hệ thống bão "khủng" hàng đầu thế giới trong năm, tùy theo tiêu chí so sánh.
Điều đáng chú ý không chỉ là sức gió cực đại, mà còn ở tốc độ thay đổi cường độ. Một cơn bão có thể yếu đi trong chốc lát rồi lại mạnh lên nhanh chóng nếu điều kiện thuận lợi. Ngược lại, dù đang rất mạnh, bão vẫn có thể giảm cường độ nếu cấu trúc lõi bị "quậy" hoặc nguồn năng lượng bị cắt.
Chu kỳ thay mắt bão khiến Champi lúc mạnh lúc yếu
Một cơ chế có thể giải thích sự "thất thường" của Champi là chu kỳ thay thế thành mắt bão (eyewall replacement cycle). Đây là hiện tượng thường xuất hiện ở những cơn bão cực mạnh, đặc biệt khi bão phát triển cấu trúc lõi rất rõ nét.
Trong một cơn bão "trưởng thành", mắt bão nằm ở trung tâm và được bao quanh bởi thành mắt bão - nơi tập trung mây dông phát triển mạnh cùng gió dữ dội. Khi bão tiếp tục mạnh lên, một vòng đối lưu mới có thể hình thành bên ngoài thành mắt bão cũ.
Vòng ngoài này dần phát triển, khép kín và bao quanh thành mắt bão cũ. Khi chuyển đổi, hai vòng đối lưu sẽ "đấu" nhau giành ẩm, năng lượng và động lượng. Thành mắt bão bên trong suy yếu dần, trong khi thành mắt bão bên ngoài lên ngôi.
Theo các nghiên cứu khí tượng, quá trình này có thể khiến sức gió cực đại giảm tạm thời. Nguyên nhân là cấu trúc lõi bão bị tổ chức lại, làm thay đổi sự phân bố gió mạnh và hoạt động đối lưu quanh tâm. Sau khi chu kỳ hoàn tất, bão có thể ổn định hoặc mạnh trở lại nếu điều kiện tiếp tục thuận lợi.
Cần lưu ý là chu kỳ thay thế thành mắt bão không phải lúc nào cũng khiến bão mạnh hơn. Đôi khi bão phục hồi cường độ; đôi khi quá trình tái tổ chức kéo dài hoặc gặp điều kiện bất lợi khiến hệ thống tiếp tục yếu đi.
Với Champi, Cơ quan Dự báo thời tiết quốc gia Mỹ tại Guam (NWS Guam) từng ghi nhận những dấu hiệu phù hợp với quá trình thay thế thành mắt bão trong các bản tin ngày 17-18/10. Những biểu hiện gồm sự thay đổi của mắt bão, cấu trúc mây dông bao quanh tâm và hoạt động sét tập trung ở một phần thành mắt bão.
Đây là những dấu hiệu cho thấy cấu trúc bên trong Champi có thể đang "lột xác". Tuy nhiên, để xác định chính xác mức độ ảnh hưởng, các nhà khí tượng cần kết hợp thêm dữ liệu vệ tinh, radar và các phương pháp phân tích chuyên môn khác.
Nói cách khác, việc Champi yếu rồi mạnh trở lại không hẳn là bất thường. Đó có thể là kết quả của các quá trình động lực học phức tạp đang diễn ra ngay trong lõi bão.
Không khí khô có thể "hãm phanh" cơn bão
Bên cạnh chu kỳ thay mắt bão, không khí khô cũng được xác định là yếu tố có thể ảnh hưởng đến cường độ Champi trong giai đoạn đi qua gần Guam.
Trong bản tin ngày 18/10, NWS Guam cho biết không khí khô xâm nhập từ phía tây của Champi có thể là nguyên nhân chính khiến sức gió thực tế thấp hơn dự báo lúc đó. Cơ quan này cũng lưu ý vùng gió mạnh của bão có phạm vi nhỏ và tập trung hơn dự kiến.
Về cơ chế, không khí khô có thể làm gián đoạn hoạt động đối lưu khi xâm nhập vào lõi bão. Trong điều kiện bình thường, không khí nóng ẩm bốc lên tạo thành mây dông, giải phóng nhiệt ẩm trong quá trình ngưng tụ và góp phần duy trì hoàn lưu của bão.
Khi không khí khô trộn với dòng khí ẩm đang bốc lên, sự phát triển của mây dông có thể bị hạn chế. Nếu quá trình này ảnh hưởng đến lõi hoặc thành mắt bão, nguồn năng lượng duy trì hoàn lưu có thể giảm, khiến cường độ bão suy yếu.
Tuy nhiên, tác động của không khí khô không nhất thiết diễn ra đồng đều. Một số khu vực vẫn có thể duy trì đối lưu mạnh, trong khi những phần khác của thành mắt bão bị ảnh hưởng đáng kể. Sự phân bố không đồng đều này có thể khiến cấu trúc mây dông trở nên bất đối xứng, đồng thời làm thay đổi phạm vi gió mạnh quanh tâm bão.
Trường hợp Champi cho thấy việc đánh giá một cơn bão không thể chỉ dựa vào một con số sức gió cực đại. Các nhà khí tượng còn phải xem xét phạm vi gió mạnh, cấu trúc hoàn lưu, mức độ tổ chức của đối lưu và những điều kiện môi trường đang tác động.
Một cơn bão có sức gió cực đại rất lớn nhưng vùng gió mạnh tập trung trong phạm vi hẹp sẽ có đặc điểm ảnh hưởng khác với một hệ thống có trường gió mở rộng trên diện rộng. Vì vậy, mức độ nguy hiểm thực tế còn phụ thuộc vào đường đi, quy mô hoàn lưu, lượng mưa và khu vực chịu tác động trực tiếp.
Tại sao dự báo cường độ Champi khó chuẩn 100%?
Dự báo đường đi và dự báo cường độ bão là hai bài toán có liên quan nhưng không giống nhau. Đường đi của bão chịu ảnh hưởng từ các hệ thống khí quyển quy mô lớn, trong khi cường độ phụ thuộc nhiều hơn vào những quá trình diễn ra bên trong lõi bão và tương tác với môi trường xung quanh.
Những yếu tố như chu kỳ thay thế thành mắt bão, đối lưu bất đối xứng, không khí khô xâm nhập và sự thay đổi của gió theo độ cao có thể biến động trong thời gian ngắn. Mô hình dự báo không phải lúc nào cũng mô phỏng chính xác thời điểm, tốc độ và mức độ của từng quá trình.
Bên cạnh đó, điều kiện đại dương cũng đóng vai trò quan trọng. Nước biển ấm có thể cung cấp nhiệt và độ ẩm cho bão, nhưng mức độ tăng cường còn phụ thuộc vào độ sâu của lớp nước ấm, khả năng khuấy trộn nước lạnh từ bên dưới và hiệu quả thoát khí ở tầng cao của khí quyển.
Khi các yếu tố thuận lợi cùng xuất hiện, một cơn bão có thể tăng cường siêu nhanh . Ngược lại, nếu lõi bão bị "quậy" hoặc môi trường xung quanh trở nên bất lợi, sức gió có thể giảm ngay cả khi bão vẫn duy trì hoàn lưu rõ rệt.
Việc xác định cường độ cũng phụ thuộc vào dữ liệu quan trắc. Với những cơn bão hoạt động trên vùng biển xa đất liền, các nhà dự báo thường phải kết hợp ảnh vệ tinh, dữ liệu khí tượng và các phương pháp phân tích chuyên môn để ước tính sức gió gần tâm. Khi có dữ liệu mới hoặc cấu trúc bão thay đổi, mức cường độ được đánh giá có thể được điều chỉnh.
Chính vì vậy, việc Champi có thể suy yếu rồi mạnh trở lại cho thấy dự báo cường độ luôn tồn tại những bất định nhất định. Các cơ quan khí tượng cần liên tục cập nhật dữ liệu để đánh giá liệu sự thay đổi cấu trúc lõi chỉ mang tính tạm thời hay đang báo hiệu một xu hướng tăng hoặc giảm cường độ rõ rệt hơn.
Theo dõi sát sao hướng đi và cảnh báo liên quan đến Champi
Theo bản tin cập nhật ngày 20/10 của Đài Khí tượng Hong Kong, Champi đang di chuyển trên vùng biển phía đông đảo Luzon và được dự báo tiếp tục hoạt động trên khu vực biển này trong những ngày tới. Dự báo cho thấy cường độ Champi có thể thay đổi trong quá trình di chuyển, trước khi suy yếu dần về cuối thời kỳ dự báo.
Dù vậy, hướng đi và cường độ của bão vẫn cần được theo dõi qua các bản tin mới nhất. Những thay đổi nhỏ trong đường đi có thể làm thay đổi khu vực chịu ảnh hưởng, trong khi biến động sức gió có thể khiến mức độ nguy hiểm tăng hoặc giảm trong thời gian ngắn.
Đối với Việt Nam, không nên suy luận nguy cơ bão ảnh hưởng trực tiếp chỉ từ việc Champi mạnh lên hoặc di chuyển về phía tây. Để đánh giá khả năng tác động đến Biển Đông và đất liền, cần căn cứ vào dự báo đường đi chính thức, vị trí tâm bão, tốc độ di chuyển và các bản tin của cơ quan khí tượng có thẩm quyền.
Người dân, đặc biệt là những người hoạt động trên biển , cần theo dõi thông tin dự báo và cảnh báo chính thức, chủ động kiểm tra tình hình thời tiết trước khi ra khơi và không chủ quan trước những thay đổi nhanh của bão nhiệt đới.
Nguồn: techz.vn