Một bức ảnh ngược đầu có thể che giấu những chi tiết kinh dị mà mắt thường không thể nào phát hiện được. Hiệu ứng Thatcher, được "khui" ra từ năm 1980, không chỉ khiến ta nổi da gà mà còn mở ra cả một bí mật về cách não bộ con người nhận diện mặt người luôn á!
Năm 1980, Giáo sư Peter Thompson - một nhà tâm lý học ở Đại học York - đã làm một thí nghiệm đơn giản nhưng mà gây "bão" giới nghiên cứu luôn nha. Ông cho xem hai bức ảnh của Margaret Thatcher (lúc đó đang làm Thủ tướng Anh) nhưng lộn ngược cả hai.
Nhìn lần đầu thì hai khuôn mặt trông... y chang nhau á. Nhưng mà khi lật lại đúng chiều, mọi người mới "OMG" vì phát hiện một trong hai bức ảnh bị chỉnh sửa với mắt và miệng bị xoay ngược hẳn luôn ấy!
Cảm giác khi phát hiện ra sự méo mó đó thường được mô tả là... rùng rợn vcl. Điều kỳ lạ là khi lật ngược bức ảnh trở lại, sự biến dạng gần như "biến mất" luôn, dù bạn đã biết rõ chuyện gì đang xảy ra rồi đó. Chính cái nghịch lý thị giác này được gọi là Hiệu ứng Thatcher, hay còn gọi là Ảo giác Thatcher nữa nhé!
Theo phân tích của Thompson thì hiện tượng này cho thấy bộ não con người được "code" sẵn để nhận diện khuôn mặt theo kiểu nhìn tổng thể á. Thay vì xử lý từng chi tiết như mắt, mũi hay miệng riêng lẻ, não bộ nhìn khuôn mặt như một "combo" thống nhất, trong đó mối quan hệ không gian giữa các bộ phận mới là thứ quan trọng nhất.
Cơ chế này được gọi là xử lý cấu hình, tức là khả năng cảm nhận tỷ lệ, khoảng cách và sự sắp xếp giữa các đặc điểm. Đây là lý do vì sao chúng ta có thể nhận ra người quen chỉ trong tích tắc, dù ở xa hay trong điều kiện ánh sáng kém nha!
Tuy nhiên, khi khuôn mặt bị đảo ngược thì cơ chế xử lý cấu hình bị "văng" luôn. Lúc này não bộ chuyển sang phương thức xử lý theo đặc điểm, tức là tập trung vào việc xác định sự hiện diện của từng thành phần riêng lẻ thôi. Não bộ chỉ đơn giản kiểm tra xem có mắt không, có mũi không, có miệng không, chứ không còn đánh giá đúng sự sắp xếp và hướng của chúng nữa.
Vì bức ảnh lộn ngược vẫn chứa đầy đủ các đặc điểm cơ bản của một khuôn mặt, não bộ chấp nhận nó như bình thường luôn, dù các bộ phận có thể đã bị xoay ngược hoàn toàn rồi đấy. Hiện tượng chỉnh sửa các đặc điểm theo cách này được giới chuyên gia gọi là "Thatcher hóa" luôn á!
Các nghiên cứu chỉ ra rằng quá trình chuyển đổi từ xử lý tổng thể sang xử lý theo đặc điểm diễn ra tại vùng não tên là Fusiform Face Area (viết tắt là FFA). Đây là khu vực chuyên nhận diện khuôn mặt ở tư thế thẳng đứng đó nha!
Khi khuôn mặt bị đảo ngược, FFA không còn hoạt động hiệu quả nữa và chuyển nhiệm vụ sang các vùng nhận diện vật thể tổng quát hơn. Những vùng này vốn không được tối ưu để phát hiện các sai lệch tinh vi đặc trưng của khuôn mặt người.
Từ một ảo giác tưởng chừng chỉ mang tính giải trí, Hiệu ứng Thatcher đã trở thành công cụ quan trọng trong nghiên cứu thần kinh học và tâm lý học nhận thức luôn nè. Nó củng cố quan điểm rằng nhận diện khuôn mặt là một hệ thống xử lý thị giác chuyên biệt, tách biệt với khả năng nhận diện các vật thể khác như ghế, nhà cửa hay nam châm dán tủ lạnh á!
Không chỉ vậy, hiệu ứng này còn giúp các nhà khoa học tìm hiểu sâu hơn về các rối loạn như chứng mù mặt nữa. Bằng cách quan sát cách não bộ phản ứng với khuôn mặt bị đảo ngược và chỉnh sửa, các nhà nghiên cứu có thêm dữ liệu để phân tích cơ chế hoạt động của hệ thống nhận diện khuôn mặt đó.
Nguồn: kenh14.vn
Năm 1980, Giáo sư Peter Thompson - một nhà tâm lý học ở Đại học York - đã làm một thí nghiệm đơn giản nhưng mà gây "bão" giới nghiên cứu luôn nha. Ông cho xem hai bức ảnh của Margaret Thatcher (lúc đó đang làm Thủ tướng Anh) nhưng lộn ngược cả hai.
Nhìn lần đầu thì hai khuôn mặt trông... y chang nhau á. Nhưng mà khi lật lại đúng chiều, mọi người mới "OMG" vì phát hiện một trong hai bức ảnh bị chỉnh sửa với mắt và miệng bị xoay ngược hẳn luôn ấy!
Cảm giác khi phát hiện ra sự méo mó đó thường được mô tả là... rùng rợn vcl. Điều kỳ lạ là khi lật ngược bức ảnh trở lại, sự biến dạng gần như "biến mất" luôn, dù bạn đã biết rõ chuyện gì đang xảy ra rồi đó. Chính cái nghịch lý thị giác này được gọi là Hiệu ứng Thatcher, hay còn gọi là Ảo giác Thatcher nữa nhé!
Theo phân tích của Thompson thì hiện tượng này cho thấy bộ não con người được "code" sẵn để nhận diện khuôn mặt theo kiểu nhìn tổng thể á. Thay vì xử lý từng chi tiết như mắt, mũi hay miệng riêng lẻ, não bộ nhìn khuôn mặt như một "combo" thống nhất, trong đó mối quan hệ không gian giữa các bộ phận mới là thứ quan trọng nhất.
Cơ chế này được gọi là xử lý cấu hình, tức là khả năng cảm nhận tỷ lệ, khoảng cách và sự sắp xếp giữa các đặc điểm. Đây là lý do vì sao chúng ta có thể nhận ra người quen chỉ trong tích tắc, dù ở xa hay trong điều kiện ánh sáng kém nha!
Tuy nhiên, khi khuôn mặt bị đảo ngược thì cơ chế xử lý cấu hình bị "văng" luôn. Lúc này não bộ chuyển sang phương thức xử lý theo đặc điểm, tức là tập trung vào việc xác định sự hiện diện của từng thành phần riêng lẻ thôi. Não bộ chỉ đơn giản kiểm tra xem có mắt không, có mũi không, có miệng không, chứ không còn đánh giá đúng sự sắp xếp và hướng của chúng nữa.
Vì bức ảnh lộn ngược vẫn chứa đầy đủ các đặc điểm cơ bản của một khuôn mặt, não bộ chấp nhận nó như bình thường luôn, dù các bộ phận có thể đã bị xoay ngược hoàn toàn rồi đấy. Hiện tượng chỉnh sửa các đặc điểm theo cách này được giới chuyên gia gọi là "Thatcher hóa" luôn á!
Các nghiên cứu chỉ ra rằng quá trình chuyển đổi từ xử lý tổng thể sang xử lý theo đặc điểm diễn ra tại vùng não tên là Fusiform Face Area (viết tắt là FFA). Đây là khu vực chuyên nhận diện khuôn mặt ở tư thế thẳng đứng đó nha!
Khi khuôn mặt bị đảo ngược, FFA không còn hoạt động hiệu quả nữa và chuyển nhiệm vụ sang các vùng nhận diện vật thể tổng quát hơn. Những vùng này vốn không được tối ưu để phát hiện các sai lệch tinh vi đặc trưng của khuôn mặt người.
Từ một ảo giác tưởng chừng chỉ mang tính giải trí, Hiệu ứng Thatcher đã trở thành công cụ quan trọng trong nghiên cứu thần kinh học và tâm lý học nhận thức luôn nè. Nó củng cố quan điểm rằng nhận diện khuôn mặt là một hệ thống xử lý thị giác chuyên biệt, tách biệt với khả năng nhận diện các vật thể khác như ghế, nhà cửa hay nam châm dán tủ lạnh á!
Không chỉ vậy, hiệu ứng này còn giúp các nhà khoa học tìm hiểu sâu hơn về các rối loạn như chứng mù mặt nữa. Bằng cách quan sát cách não bộ phản ứng với khuôn mặt bị đảo ngược và chỉnh sửa, các nhà nghiên cứu có thêm dữ liệu để phân tích cơ chế hoạt động của hệ thống nhận diện khuôn mặt đó.
Nguồn: kenh14.vn