Với kiến trúc chùa cổ Việt Nam thuần Việt từ thế kỷ 17-18, quần thể tâm linh Bảo Hải Linh Thông Tự sở hữu hệ thống tượng đồng đồ sộ mà giới chuyên gia công nhận hiếm có ngôi chùa nào ở Việt Nam làm được như vậy. Thật sự là "đỉnh of the đỉnh" luôn!
Tái hiện nghệ thuật Phật giáo thời hoàng kim thế kỷ 17-18
Tạo tượng Phật là cả một nghệ thuật mang đậm tinh thần Phật giáo đấy các bạn ơi. Mỗi thời kỳ lại có phong cách riêng, từ chất liệu đến cách tạo hình đều khác nhau hẳn. Theo các nhà sử học kể lại thì: Thời Lý, tượng thường được chạm bằng đá với size "khủng". Sang thời Trần, đồng trở thành chất liệu hot hit. Giai đoạn này Phật giáo được coi là quốc giáo nên việc dựng chùa, tạo tượng đều do triều đình chi tiền, chất liệu xài toàn "xịn xò" bền vững, tỉ mỉ lắm luôn. Từ sau thời Mạc, kiến trúc chùa Việt thay đổi, tượng đá vẫn còn nhưng điêu khắc gỗ bắt đầu lên ngôi. Kỹ thuật chạm khắc gỗ và sơn thếp tượng Phật đạt đỉnh cao nhất vào thế kỷ 17-18.
Kế thừa và chắt lọc tinh hoa nghệ thuật tạo tượng Phật từ thời kỳ đỉnh cao nhất (thế kỷ 17-18), các nghệ nhân đúc tượng nổi tiếng đã tạo nên hệ thống tượng Phật "bá cháy" với 110 pho tại Bảo Hải Linh Thông Tự trên đỉnh Ba Đèo, TP. Hạ Long, Quảng Ninh, thuộc tổ hợp Sun World Halong Complex. Các bức tượng được chế tác chủ yếu từ gỗ mít và đồng, trong đó có 66 bức tượng đồng được làm cực kỳ công phu theo công nghệ đúc đồng khuôn vỏ mỏng hiện đại nhất hiện nay.
"Trước khi bắt tay vào tạo hình, chúng tôi đã đi tham khảo mẫu tượng thờ tại nhiều chùa cổ Việt Nam ở Bắc Bộ như: Chùa Bà Đá, chùa Lý Quốc Sư, chùa Hoà Mã, chùa Chân Tiên, chùa Vua, chùa Mía, chùa Tây Phương (Hà Nội) và chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Giang). Tiêu biểu và ấn tượng nhất trong hệ thống tượng Phật tại Bảo Hải Linh Thông Tự là 2 pho Hộ Pháp và Tam Tổ Trúc Lâm lấy mẫu ở chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Giang), tượng Quan Âm tọa sơn lấy mẫu từ chùa Hương, Thập Bát La Hán lấy mẫu từ chùa Tây Phương, Bát Bộ Kim Cương lấy mẫu tại chùa Mía...", nghệ nhân Nguyễn Bá Đua chia sẻ.
Tuy nhiên, tác giả không "copy-paste" nguyên si các mẫu tượng tại những ngôi chùa cổ mà có sự kế thừa và chắt lọc hoa văn, kiến trúc trên từng hình mẫu một cách tinh tế.
"Ngày xưa, các mẫu tượng tại nhiều ngôi chùa cổ Việt Nam do nhân dân tự tạo tác. Đôi khi họ phải làm trên bản thể gỗ, đá. Tuy nhiên, những chất liệu này có hạn chế là tiết diện không đủ lớn để chế tác được nguyên bức tượng. Khi đó, ông cha ta sẽ tự điều chỉnh, khiến bức tượng đôi khi chưa thực sự hài hòa. Thực tế là nhiều bức tượng cổ ở các ngôi chùa có tay chân không cân đối lắm. Tay quá dài mà chân lại rất ngắn. Do đó, chúng tôi đã tự cân đối lại tỷ lệ để tạo nên chỉnh thể nghệ thuật hoàn mỹ hơn", nghệ nhân Nguyễn Bá Đua cho biết thêm.
Hệ thống tượng đồng "rare" hiếm có khó tìm tại Việt Nam
Quá trình tạo tác 66 pho tượng đồng tại Bảo Hải Linh Thông Tự thực sự là cả một "cuộc chiến" kỳ công, khi các nghệ nhân phải chuyển thể mẫu tượng từ chất liệu gỗ sang đồng đỏ giả cổ nhưng vẫn phải đảm bảo giữ nguyên bản thể của mẫu cũng như thần thái, cốt cách của từng pho tượng. Theo nghệ nhân Phạm Bá Đua, việc tạo tác mới các bức tượng cũng giúp khắc phục được những tồn tại ở tượng mẫu. Trước đây, các nghệ nhân chế tác tượng gỗ phải lựa theo thế gỗ, dẫn đến tỷ lệ các bộ phận trên thân tượng không cân đối. Do đó, khi làm tượng mới bằng chất liệu đồng, các nghệ nhân đã điều chỉnh tỷ lệ, đảm bảo sự hài hòa, cân đối cho "chuẩn chỉnh".
Trong số 66 bức tượng đồng, riêng 2 pho tượng Hộ Pháp trừ ác và Hộ Pháp khuyến thiện là level "hard mode" nhất. Trước hết, khi chuyển nguyên mẫu tượng cổ từ chất liệu gỗ sang đúc đồng đòi hỏi đường nét trên tượng đồng giả cổ phải mềm mại hơn song vẫn giữ nguyên được dáng hình và thần thái của tượng gỗ cổ. Bên cạnh đó, công nghệ đúc đồng được sử dụng là khuôn vỏ mỏng - một công nghệ "xịn sò" bậc nhất hiện nay. Do công suất của lò nung và lò nấu đồng không đủ "power" để đáp ứng thể tích của pho tượng Hộ Pháp nên các nghệ nhân phải đúc từng phần, sau đó ráp lại thành khối tượng theo mẫu. Việc đúc từng phần đòi hỏi phải được thực hiện thật tinh xảo để khi hàn ráp lại các khối không có sự lệch lạc dù chỉ một tí xíu. Do đó, công đoạn ráp các khối tượng phải chính xác đến từng li mới giữ được thần thái và hình khối của tượng mẫu.
Để tạo màu giả cổ cho các tượng đồng, nghệ nhân phải điều chỉnh màu bằng hóa chất trực tiếp trên chất liệu đồng, tại các vị trí khác nhau với mức độ oxy hóa khác nhau. Việc điều chỉnh màu cũng đòi hỏi nghệ nhân phải có tay nghề "thần sầu", bởi chỉ cần sai lệch nhỏ trong liều lượng hóa chất sử dụng để chỉnh màu là bức tượng có thể chuyển sang một sắc màu đồng không như mong muốn rồi.
"Tượng đúc theo công nghệ mới này thể hiện được đầy đủ, rõ ràng từng chi tiết nhỏ. Hàm lượng đồng sử dụng cao, không bị pha lẫn các hợp chất dẫn chảy, nhờ đó hạn chế được quá trình oxy hóa", ông Nguyễn Bá Đua cho biết thêm.
Được tạo tác kỳ công, bằng cả tâm huyết và sự tỉ mỉ đến từng chi tiết của những nghệ nhân "tay to" còn sót lại trong giới chế tác tượng Phật, hệ thống tượng tại quần thể tâm linh Bảo Hải Linh Thông Tự được giới chuyên môn đánh giá cao, coi đây là một trong những hệ thống tượng Phật đặc sắc và độc đáo hiếm có ngôi chùa nào sánh được. Và việc khám phá, chiêm bái quần thể tâm linh trên đỉnh Ba Đèo để tìm hiểu, chiêm ngưỡng những tạo tác này cũng là một trải nghiệm "đắt giá" trong hành trình du ngoạn Hạ Long của du khách và Phật tử bốn phương đấy nhé!
Nguồn: kenh14.vn