Thung lũng chứa đầy xác ướp bí ẩn này đang làm giới khoa học "phát cuồng" vì tò mò luôn nè!
Ở một vùng đất hẻo lánh cách Cairo tận 380km về phía tây nam, nơi từng bị các đế chế Hy Lạp và La Mã "cai trị" một thời, các nhà khảo cổ Ai Cập vừa "đào được vàng" – phát hiện ra khu lăng mộ siêu hoành tráng rộng tới 36km2, toàn xác ướp chất đống á!
Plot twist: Phát hiện "tình cờ" nhất lịch sử khảo cổ
Đôi khi may mắn đến một cách bất ngờ, ngay cả với khoa học hiện đại. Câu chuyện bắt đầu từ một anh bảo vệ ở Bahariya – vùng đất cách thủ đô Ai Cập gần 400km.
Hôm đó, anh đang cưỡi con lừa về nhà sau ca trực đêm ở ngôi đền thờ Alexander Đại đế (cách đây 24 thế kỷ luôn nhé!). Đang đi thì cách đền tầm 1km, con lừa đột nhiên không đi được nữa – bị sa lầy trong cát rồi!
Anh phải nhảy xuống cứu "boss" thì phát hiện… thằng lừa sa chân xuống một cái hố nhỏ. Và trong hố đó là… một xác ướp bọc vàng lấp lánh!
Zahi Hawass – Tổng giám đốc các khu di tích tại Sahara kể lại: "Theo luật định, khu vực vừa phát hiện phải được chúng tôi phong tỏa ngay lập tức trước khi mời các chuyên gia khảo cổ vào. Và chúng tôi đã làm đúng như vậy, dù thời tiết ở đây toxic vl!"
"Thung lũng xác ướp" – Cái tên gây sốc
Ông Hawass chỉ ra hướng hoang mạc, nơi có cả trăm đống đất vuông vức, màu đất nâu mới "át" luôn màu xám trắng của sa mạc: "Đó là công trường khai quật 150 quần thể lăng mộ ở Bahariya suốt mấy năm qua. Bất cứ huyệt mộ nào cũng có xác ướp cả, nên chúng tôi gọi nơi này là 'Thung lũng của các xác ướp' luôn!"
Ba ngôi mộ đầu tiên được khai quật bằng cuốc xẻng gạt cát. Chúng thuộc quần thể lăng mộ dòng tộc siêu to, hình thành từ năm 332 trước CN đến thế kỷ thứ IV sau Công nguyên.
Như mọi người đã biết, hơn 2,300 năm trước, người Ai Cập đã tạo nên một trong những nền văn minh đỉnh cao nhất trên Trái Đất. Cũng lúc này họ xây dựng các Kim tự tháp huyền thoại để "bảo hiểm cuộc sống vĩnh cửu" cho các vị vua pharaoh. ️
Gặp "T-X" – Nàng xác ướp huyền thoại
Trong 2 ngôi mộ đầu tiên có bậc thang ngắn dẫn xuống hầm nhỏ, sau cánh cửa gỗ sồi dày là vô số xác ướp cùng họ tộc. Chôn theo là đầy đồ dùng sinh hoạt hằng ngày – để người chết còn "sống tiếp" ở thế giới bên kia.
Mộ thứ 3 vuông vức hơn, nằm sâu 5m dưới lòng đất, tường chạm khắc chữ tượng hình còn rõ nét. Ở đây chỉ có duy nhất một xác ướp – được ông Hawass đặt tên là "T-X".
Đó là thi thể một phụ nữ, được quấn chặt bằng khăn liệm tẩm nhựa thông. Màu trắng ban đầu giờ đã ngả màu theo thời gian. Một kiệt tác kết hợp hài hòa giữa cơ thể người với các đường nét thần linh cực chill!
"Khoảng 30% xác ướp tìm được thuộc dạng 'thánh thiện' như bà này đó", ông Hawass cho biết thêm. Theo xác định niên đại, hiện vật ở ngôi mộ này tương ứng với năm 332 trước CN – thời Alexander Đại đế cầm quyền.
Thời hậu Alexander – Ai cũng được ướp xác!
Sau khi chinh phục gần hết Tây Á, Alexander được người Ai Cập chào đón nồng nhiệt vì họ mệt mỏi với sự thống trị khắc nghiệt của người Persic rồi.
Vùng Địa Trung Hải bắt đầu thay đổi lớn về văn hóa và tôn giáo. Phong cách ăn mặc "chanh sả" của người Ai Cập cổ làm người Hy Lạp và La Mã mê mẩn. Thậm chí các vị thần Ai Cập còn được "hoà trộn" với thần Hy Lạp-La Mã. Như ngôi đền ở Bahariya không chỉ thờ Alexander mà còn thờ cả thần Herakel của Hy Lạp nữa!
Giáo sư Nasri Iskander, Giám đốc Bảo tàng Ai Cập học ở Cairo giải thích: "Thời pharaoh, chỉ giới quý tộc mới được ướp xác. Giờ thời hậu Alexander, giới trung lưu cũng được hưởng cái quyền lợi này. Đa phần họ chạy theo trend, mà chẳng hiểu tại sao luôn á!
Trước đây, mọi nội tạng đều được lấy ra trước khi ướp. Thi thể ngâm trong dung dịch muối cho khô rồi mới dễ bó. Khoảng 40 ngày sau được quấn bằng vải lanh, đặt vào 2 lớp áo quan gỗ chồng lên nhau, cuối cùng là quan tài đá khối. Đầu người chết quay về hướng đông để khi tái sinh sẽ thấy mặt trời ngay…"
Nhưng ở Bahariya lại khác!
Giáo sư Iskander chỉ vào tủ trưng bày: "Từ lúc khai quật đến giờ, rất hiếm xác ướp ở Bahariya có áo quan nghiêm chỉnh. Cũng không phải mọi xác đều quay về hướng đông theo truyền thống. Đôi khi có 2, 3, thậm chí nhiều xác bị 'quăng đại' chồng chất lên nhau… Kiểu nấm mồ chung vậy á! "
Thật sự những ngôi mộ ở Bahariya khác biệt so với Kim tự tháp. Trong 150 xác ướp tìm được, không có bất kỳ cái hũ nào – thứ không thể thiếu thời pharaoh để đựng nội tạng như phổi, gan, bao tử, ruột già.
Cũng không thấy mặt nạ mai táng bằng kim loại mô phỏng thần linh – thứ thời hậu Alexander thường có hình 4 con trai của thần Horus, hoặc đường nét giống khuôn mặt người được ướp.
Theo giáo sư Iskander, những "hiện vật vắng mặt vô lý" này chứng minh giai đoạn "hoá trộn" văn hoá: "Tập tục truyền thống đã chịu ảnh hưởng theo tư duy của dân Hy Lạp và La Mã rồi!"
Cẩn thận kẻo "trúng lời nguyền"!
Ngồi bên mộ T-X, 2 nhà khảo cổ đang cẩn thận chùi cát, đeo mặt nạ phòng độc kín mít. Ông Hawass giải thích: "Phòng bệnh hơn chữa bệnh nha! Không ai biết virus hay vi trùng cổ đại nào đang 'ngủ đông' trong xác ướp. Nếu hít phải, nhiệt độ và độ ẩm trong phổi sẽ giúp chúng 'hồi sinh' sau giấc ngủ hàng thế kỷ…
Nếu không cẩn thận, cái chết sẽ đến trong vài ngày, chậm nhất vài tuần. Chúng tôi đã chứng kiến nhiều trường hợp bi thảm với các nhà khảo cổ quá hăng hái rồi…"
Lương tâm nghề nghiệp nặng nề
Giáo sư Iskander tỏ ra áy náy: "Lương tâm tôi cắn rứt mỗi khi đụng chạm tới hương hồn người quá cố, xâm phạm thế giới tĩnh lặng của họ. Tôi đã đề nghị chỉ nên khai quật một phần nhỏ đặc trưng thôi, may mà ý kiến được chấp nhận. Dù sao đây cũng là di tích lịch sử quốc gia cần bảo tồn.
Thật ra thung lũng này rộng lớn hơn nhiều so với những gì thế giới nghĩ: quần thể mộ ngầm trải dày đặc suốt 36km2. Thời cổ đây từng có khoảng 30,000 dân sinh sống – chủ yếu là nông dân, thợ thủ công và người làm vườn. Đương nhiên từng có nghĩa địa khổng lồ rồi!"
Kho báu khảo cổ khủng!
Hơn 700 hiện vật tại Bahariya đã được tìm thấy, phần lớn đang bảo quản trong kho của Trung tâm Bảo tồn quốc gia ở thành phố El Bawiti.
Đặc biệt 3 xác ướp bọc vàng được đưa về Bảo tàng Ai Cập học ở Cairo, lưu trong lồng kính với độ ẩm và nhiệt độ chuẩn chỉnh để phục vụ nghiên cứu. Một trong 3 xác có trang trí hình chim ưng bằng vàng khối trên đầu – biểu tượng của thần Horus tối cao trong tín ngưỡng Ai Cập cổ!
"Rõ ràng 3 xác này là của nhà giàu – ông Hawass nói – Chắc chắn họ là lãnh chúa sa mạc hoặc tộc trưởng quyền lực. Ngoài ra, Bahariya vốn rất trù phú thời cổ, nơi đây từng cung cấp rượu nho cho cả đế chế luôn á!
Căn cứ vào mặt nạ tẩm liệm của cả 3 xác, thấy rõ ảnh hưởng từ phong cách tạo hình Hy Lạp: tóc quăn, mũi cao, mắt to, dáng dấp phong lưu.
Nhưng còn một điểm khác biệt nữa so với thời pharaoh: thay vì vàng khối nguyên chất, mặt nạ thời hậu Alexander lại được làm bằng… thạch cao mạ vàng – giản dị và đương nhiên rẻ hơn nhiều rồi!"
Nguồn: soha.vn