Giới thiên văn học vừa phát hiện một hệ hành tinh siêu lạ, đủ sức làm "đảo lộn" mọi lý thuyết hình thành hành tinh từng được học trong sách vở. Lý do? Một hành tinh đá lại "ngoan cố" hình thành bên ngoài quỹ đạo của các hành tinh lân cận, hoàn toàn trái ngược với logic thường thấy!
Hệ hành tinh "nổi loạn" này được kính thiên văn Cheops của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) bắt gặp. Nó gồm 4 hành tinh: 2 hành tinh đá và 2 hành tinh khí, cùng bay vòng quanh một ngôi sao lùn đỏ khá nhỏ và mờ nhạt tên là LHS 1903, cách Trái đất tầm 117 năm ánh sáng (tương đương 9,5 nghìn tỷ km/năm ánh sáng nhé) về phía chòm sao Lynx.
Ngôi sao này khá "tí hon", khối lượng chỉ bằng 50% Mặt trời và độ sáng chỉ đạt khoảng 5% so với "ông mặt trời" của chúng ta.
Điểm gây sốc: thứ tự "lộn xộn" khó tin
Điều khiến các nhà khoa học phải "ngã ngửa" chính là thứ tự sắp xếp các hành tinh. Hành tinh trong cùng là hành tinh đá (đây là chuẩn rồi), 2 hành tinh tiếp theo là hành tinh khí (vẫn ổn), nhưng hành tinh thứ 4 – vốn theo lý thuyết phải là hành tinh khí – lại hóa ra là hành tinh đá!
"Theo mô hình chuẩn về hình thành hành tinh, các hành tinh gần sao chủ thường nhỏ và có cấu trúc đá, với rất ít hoặc không có khí hay băng", Thomas Wilson – nhà thiên văn học từ Đại học Warwick (Anh) và là tác giả chính của nghiên cứu đăng trên tạp chí Science, chia sẻ.
Ông giải thích tiếp: "Lý do là môi trường này quá nóng để giữ được lượng lớn khí hay băng, và bất kỳ bầu khí quyển nào hình thành cũng dễ bị bức xạ từ sao chủ thổi bay. Còn các hành tinh ở xa hơn hình thành trong vùng lạnh giàu khí và băng, tạo ra các thế giới có khí quyển dày đặc. Hệ hành tinh này thách thức lý thuyết đó khi hành tinh đá lại nằm bên ngoài các hành tinh giàu khí".
Ông Wilson gọi đây là "hệ hành tinh được cấu tạo theo kiểu đảo từ trong ra ngoài" – nghe fancy mà cũng đủ thấy sự "rối loạn" của nó.
Để so sánh cho dễ hình dung, trong hệ Mặt trời của chúng ta, 4 hành tinh phía trong (Thủy, Kim, Trái Đất, Hỏa) là hành tinh đá, còn 4 hành tinh phía ngoài (Mộc, Thổ, Thiên Vương, Hải Vương) là hành tinh khí. Các hành tinh lùn đá như sao Diêm Vương (Pluto) tuy quay bên ngoài các hành tinh khí nhưng kích thước nhỏ hơn rất nhiều so với bất kỳ hành tinh nào.
Kể từ thập niên 1990 đến nay, các nhà thiên văn đã tìm ra khoảng 6.100 hành tinh ngoài hệ Mặt trời (ngoại hành tinh), nhưng hệ này vẫn là một trường hợp đặc biệt.
Bám sát sao chủ như "fangirl cuồng nhiệt"
Cả 4 hành tinh trong hệ này đều quay gần sao chủ hơn nhiều so với khoảng cách giữa sao Thủy và Mặt trời. Hành tinh ngoài cùng chỉ ở khoảng 40% khoảng cách quỹ đạo Thủy – Mặt trời thôi! Điều này khá điển hình với các hành tinh quanh sao lùn đỏ – loại sao yếu hơn Mặt trời rất nhiều.
Hai hành tinh đá được xếp loại "siêu Trái đất", nghĩa là có cấu trúc đá tương tự Trái đất nhưng khối lượng lớn gấp 2-10 lần. Hai hành tinh khí thì thuộc dạng "tiểu Hải Vương" – nhỏ hơn sao Hải Vương (hành tinh khí nhỏ nhất trong hệ Mặt trời) nhưng vẫn lớn hơn Trái đất.
Giả thuyết: "tranh giành" khí từ sớm?
Nhóm nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng thay vì hình thành đồng thời trong một đĩa lớn khí và bụi xoáy quanh sao chủ, các hành tinh trong hệ này hình thành lần lượt. Lượng khí lẽ ra dùng để tạo khí quyển cho hành tinh thứ 4 đã bị các "anh em" trước đó "hốt hết" trước khi nó kịp kết tụ. Chắc hành tinh thứ 4 phải thốt lên: "Sao lại không để dành cho tôi một chút?"
Nguồn: kenh14.vn
Hệ hành tinh "nổi loạn" này được kính thiên văn Cheops của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) bắt gặp. Nó gồm 4 hành tinh: 2 hành tinh đá và 2 hành tinh khí, cùng bay vòng quanh một ngôi sao lùn đỏ khá nhỏ và mờ nhạt tên là LHS 1903, cách Trái đất tầm 117 năm ánh sáng (tương đương 9,5 nghìn tỷ km/năm ánh sáng nhé) về phía chòm sao Lynx.
Ngôi sao này khá "tí hon", khối lượng chỉ bằng 50% Mặt trời và độ sáng chỉ đạt khoảng 5% so với "ông mặt trời" của chúng ta.
Điểm gây sốc: thứ tự "lộn xộn" khó tin
Điều khiến các nhà khoa học phải "ngã ngửa" chính là thứ tự sắp xếp các hành tinh. Hành tinh trong cùng là hành tinh đá (đây là chuẩn rồi), 2 hành tinh tiếp theo là hành tinh khí (vẫn ổn), nhưng hành tinh thứ 4 – vốn theo lý thuyết phải là hành tinh khí – lại hóa ra là hành tinh đá!
"Theo mô hình chuẩn về hình thành hành tinh, các hành tinh gần sao chủ thường nhỏ và có cấu trúc đá, với rất ít hoặc không có khí hay băng", Thomas Wilson – nhà thiên văn học từ Đại học Warwick (Anh) và là tác giả chính của nghiên cứu đăng trên tạp chí Science, chia sẻ.
Ông giải thích tiếp: "Lý do là môi trường này quá nóng để giữ được lượng lớn khí hay băng, và bất kỳ bầu khí quyển nào hình thành cũng dễ bị bức xạ từ sao chủ thổi bay. Còn các hành tinh ở xa hơn hình thành trong vùng lạnh giàu khí và băng, tạo ra các thế giới có khí quyển dày đặc. Hệ hành tinh này thách thức lý thuyết đó khi hành tinh đá lại nằm bên ngoài các hành tinh giàu khí".
Ông Wilson gọi đây là "hệ hành tinh được cấu tạo theo kiểu đảo từ trong ra ngoài" – nghe fancy mà cũng đủ thấy sự "rối loạn" của nó.
Để so sánh cho dễ hình dung, trong hệ Mặt trời của chúng ta, 4 hành tinh phía trong (Thủy, Kim, Trái Đất, Hỏa) là hành tinh đá, còn 4 hành tinh phía ngoài (Mộc, Thổ, Thiên Vương, Hải Vương) là hành tinh khí. Các hành tinh lùn đá như sao Diêm Vương (Pluto) tuy quay bên ngoài các hành tinh khí nhưng kích thước nhỏ hơn rất nhiều so với bất kỳ hành tinh nào.
Kể từ thập niên 1990 đến nay, các nhà thiên văn đã tìm ra khoảng 6.100 hành tinh ngoài hệ Mặt trời (ngoại hành tinh), nhưng hệ này vẫn là một trường hợp đặc biệt.
Bám sát sao chủ như "fangirl cuồng nhiệt"
Cả 4 hành tinh trong hệ này đều quay gần sao chủ hơn nhiều so với khoảng cách giữa sao Thủy và Mặt trời. Hành tinh ngoài cùng chỉ ở khoảng 40% khoảng cách quỹ đạo Thủy – Mặt trời thôi! Điều này khá điển hình với các hành tinh quanh sao lùn đỏ – loại sao yếu hơn Mặt trời rất nhiều.
Hai hành tinh đá được xếp loại "siêu Trái đất", nghĩa là có cấu trúc đá tương tự Trái đất nhưng khối lượng lớn gấp 2-10 lần. Hai hành tinh khí thì thuộc dạng "tiểu Hải Vương" – nhỏ hơn sao Hải Vương (hành tinh khí nhỏ nhất trong hệ Mặt trời) nhưng vẫn lớn hơn Trái đất.
Giả thuyết: "tranh giành" khí từ sớm?
Nhóm nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng thay vì hình thành đồng thời trong một đĩa lớn khí và bụi xoáy quanh sao chủ, các hành tinh trong hệ này hình thành lần lượt. Lượng khí lẽ ra dùng để tạo khí quyển cho hành tinh thứ 4 đã bị các "anh em" trước đó "hốt hết" trước khi nó kịp kết tụ. Chắc hành tinh thứ 4 phải thốt lên: "Sao lại không để dành cho tôi một chút?"
Nguồn: kenh14.vn