PandaTeen7749
New member
Ngoài background gia đình hay hoàn cảnh, hóa ra còn có một yếu tố "ẩn" quyết định mức lương và con đường thăng tiến của bạn khi lớn lên đấy!
Chắc hẳn ai cũng từng nghe câu: "Thu nhập của bạn sẽ bằng trung bình thu nhập của 5 người bạn thân nhất". Nghe hơi "thuyết âm mưu" nhỉ? Nhưng mà nghiên cứu khủng từ Harvard đã chứng minh câu này hoàn toàn có cơ sở khoa học luôn đó!
Sau khi phân tích mạng lưới quan hệ xã hội của hơn 70 triệu người, các nhà khoa học phát hiện ra điều gây sốc: những đứa trẻ từ nhỏ đã chơi thân, học cùng lớp với hội nhà giàu sẽ dễ kiếm được mức lương khủng hơn khi lớn lên, cơ hội "đổi đời" cũng cao hơn hẳn. Vậy nên thứ thay đổi vận mệnh của một người không chỉ là kiến thức mà còn là... NGƯỜI mà họ quen biết nữa nha!
01. Yếu tố thực sự quyết định sự thăng tiến: Bạn bè giàu có xung quanh bạn
Năm 2022, team nghiên cứu từ Harvard, Stanford và Trường Kinh doanh Stern (Đại học New York) đã thả 2 bài báo "bom tấn" trên tạp chí khoa học đỉnh cao Nature. Họ đã phân tích data từ 21 tỷ lượt kết bạn trên Facebook của hơn 70 triệu người Mỹ độ tuổi 25-44, để tìm hiểu tại sao một số người lại "lên đời" dễ hơn người khác.
Trong nghiên cứu đầu tiên, team này đã đánh giá địa vị kinh tế - xã hội (SES) của user qua các thông tin như thu nhập khu vực sống, dòng điện thoại xài, trường học theo học,... rồi chia thành 2 nhóm: nhóm địa vị cao và nhóm địa vị thấp.
Kết quả cho thấy sự khác biệt khổng lồ giữa các vùng miền tại Mỹ. Ở một số cộng đồng, trẻ em từ gia đình khó khăn và gia đình giàu có thường xuyên học chung trường, cùng chơi thể thao hay hoạt động cộng đồng, nên dễ dàng thiết lập "tình bạn vượt tầng lớp". Nhưng ở những nơi khác, dù sống gần nhau mà vẫn có một "bức tường vô hình" ngăn cách, gần như không có sự giao lưu nào cả.
Từ trước đến giờ, chuyện "thăng tiến giai tầng" luôn là topic hot với các nhà xã hội học và kinh tế học, nhưng họ chỉ focus vào trình độ học vấn, thu nhập gia đình, điều kiện nhà ở hay tài sản thôi. Còn nghiên cứu này lại đưa ra một khái niệm hoàn toàn mới: "Liên kết kinh tế" (Economic Connectedness) - tức là số lượng bạn bè thuộc tầng lớp cao mà bạn có, hay nói cách khác là khả năng kết bạn giữa nhóm thu nhập thấp và nhóm thu nhập cao.
Phát hiện quan trọng đây rồi: Liên kết kinh tế càng cao = khả năng thăng tiến càng lớn! Những đứa trẻ từ nhỏ đã chơi với hội nhà giàu thì xác suất kiếm được thu nhập cao khi lớn sẽ tăng đáng kể.
Cụ thể, nếu một đứa trẻ từ gia đình thu nhập thấp có được mức độ liên kết kinh tế tương đương con nhà giàu, thì thu nhập khi trưởng thành của chúng có thể tăng trung bình khoảng 20% . Tính ra suốt 40 năm làm việc thì con số 20% này là một khoản tài sản khổng lồ luôn đó!
Tình bạn vượt giai tầng powerful đến vậy là vì nó không chỉ đơn thuần là kết nối tình cảm mà bản chất là liên kết về nguồn lực. Các gia đình giàu thường nắm nhiều thông tin, cơ hội và tài nguyên xã hội hơn. Qua các mối quan hệ này, bạn có thể tiếp cận được giáo dục chất lượng, cơ hội thực tập, lời khuyên nghề nghiệp hay thậm chí là mạng lưới quan hệ của người giàu.
Dù vô hình, nhưng đôi khi chỉ cần một cuộc trò chuyện tình cờ với người bạn giàu cũng đủ để thay đổi hoàn toàn quỹ đạo cuộc đời rồi. Không chỉ vậy, việc giao lưu giữa các giai tầng còn giúp phá vỡ rào cản, giảm định kiến, từ đó nâng cao niềm tin và địa vị xã hội của nhóm thu nhập thấp nữa!
02. Một nửa vì không có cơ hội gặp, một nửa vì không muốn làm bạn
Nếu tình bạn vượt giai tầng quan trọng thế, sao trong thực tế các tầng lớp khác nhau lại khó trở thành bạn bè vậy? Trong bài báo thứ hai mang tên Social Capital II, team nghiên cứu đã "bóc phốt" 2 nguyên nhân chính:
Thứ nhất: Hoàn toàn không có cơ hội gặp (Tính tiếp cận được) - Yếu tố này đo lường xem bạn có bao nhiêu người thuộc tầng lớp cao xung quanh để tiếp xúc. Nếu một trường có đến 80% học sinh xuất thân giàu có thì học sinh ở đó đương nhiên có nhiều cơ hội gặp gỡ hội nhà giàu rồi. Ngược lại, nếu một cộng đồng toàn người nghèo thì dù có muốn kết bạn với người giàu đến đâu cũng khó vì... không có người giàu nào để kết bạn
Nghiên cứu phát hiện khoảng 50% sự đứt gãy trong liên kết kinh tế là do thiếu cơ hội tiếp xúc. Người giàu có xu hướng tụ họp ở khu phố giàu, trường chất lượng cao, còn nhóm thu nhập thấp lại tập trung ở môi trường hạn chế về tài nguyên. Ngay từ khi sinh ra, cơ hội tiếp xúc giữa hai nhóm đã khác biệt rồi.
Thứ hai: Dù gặp được nhau nhưng chưa chắc đã kết bạn (Định kiến kết bạn) - Liệu cứ tăng cơ hội tiếp xúc là có thể làm bạn với người giàu không? Câu trả lời là: chưa chắc! Bởi vì con người có xu hướng kết bạn với những người có cùng background với mình, từ thu nhập gia đình, trình độ học vấn cho đến trải nghiệm lớn lên. Tức là ngay cả khi trẻ em nghèo và trẻ em giàu cùng học một trường, chúng vẫn sẽ tự tạo thành những nhóm bạn riêng biệt.
Tuy nhiên, nghiên cứu cũng nhấn mạnh việc tăng cơ hội tiếp xúc giữa các giai tầng vẫn là cách hiệu quả nhất để thu hẹp khoảng cách kinh tế. Phân tích data từ các trường cấp ba và đại học tại Mỹ cho thấy, những ngôi trường tạo điều kiện cho học sinh khác background cùng hợp tác, tham gia hoạt động chung sẽ dễ hình thành tình bạn vượt giai tầng hơn.
Trái lại, ở một số trường đại học quy mô lớn, dù xuất thân sinh viên rất đa dạng nhưng hiện tượng "chia khối, phân tầng" lại xảy ra rõ rệt hơn. Sinh viên tự chia nhóm dựa trên bối cảnh gia đình, sở thích hay thậm chí khả năng chi tiêu. Điển hình là các hội nam sinh, nữ sinh (fraternities/sororities) tại các trường tư thục Mỹ đã vô tình dựng lên những "bức tường rào cản" xã hội kiên cố.
Vậy đâu là nơi lý tưởng để thiết lập các mối quan hệ thăng tiến? Data chứng minh các trường cấp ba dễ tạo ra sự giao lưu vượt giai tầng hơn đại học lớn nhờ môi trường gắn kết chặt chẽ hơn. Đặc biệt, team nghiên cứu phát hiện các tổ chức tôn giáo hay cộng đồng mới là nơi tốt nhất để kết bạn với người giàu, bởi ở đó địa vị kinh tế - xã hội của mỗi người mờ nhạt đi, giúp tình bạn được thiết lập tự nhiên và bình đẳng nhất.
03. Năng lực quan trọng nhất trong tương lai: Khả năng kết nối xuyên vòng tròn
Ở phần cuối nghiên cứu, các tác giả đã thảo luận về cách giảm bớt "định kiến kết bạn" để thúc đẩy các mối quan hệ thực chất giữa các tầng lớp.
Chia nhỏ quy mô nhóm: Thay vì để học sinh tự bơi trong không gian rộng lớn, việc xếp họ vào các nhóm nhỏ có quy mô hạn chế và bối cảnh đa dạng như ký túc xá, câu lạc bộ, nhóm dự án... sẽ thúc đẩy tương tác tần suất cao. Môi trường khép kín này giúp học sinh dễ dàng phá vỡ rào cản ban đầu để xích lại gần nhau hơn.
Thay đổi thiết kế không gian: Nghiên cứu dẫn chứng trường cấp ba Lake Highlands tại Texas (Mỹ). Ngôi trường này vốn có nhiều nhà ăn độc lập, khiến các nhóm học sinh có thói quen sinh hoạt tách biệt. Sau đó, trường hợp nhất các nhà ăn thành một không gian chung duy nhất.
Kết quả là sự tương tác giữa các học sinh tăng lên rõ rệt. Một sự điều chỉnh không gian đơn giản đã làm thay đổi hoàn toàn xác suất gặp gỡ và trò chuyện giữa người với người. Tình bạn vượt giai tầng không tự nhiên sinh ra, nó cần được thiết kế, kiến tạo và nuôi dưỡng bởi môi trường phù hợp.
Đối với các bậc phụ huynh, nghiên cứu này mang lại góc nhìn giáo dục hoàn toàn mới. Nhiều gia đình coi giáo dục chỉ là tích lũy kiến thức, nên cứ ép con học thêm, luyện đề, lấy chứng chỉ với hy vọng dùng điểm số để giành lợi thế cạnh tranh. Thế nhưng phát hiện của team Harvard nhắc nhở rằng thứ ảnh hưởng đến sự phát triển tương lai của một đứa trẻ không chỉ là chúng học được gì, mà còn là chúng đang ở đâu, quen biết ai và đang làm bạn với người nào.
Cuộc cạnh tranh trong xã hội tương lai ngày càng giống như một cuộc cạnh tranh về mạng lưới kết nối. Một người sở hữu mạng lưới xã hội càng phong phú thì càng tiếp cận được nhiều thông tin, từ đó nhìn thấy nhiều cơ hội và tiềm năng rộng mở hơn.
Nguồn: soha.vn
Chắc hẳn ai cũng từng nghe câu: "Thu nhập của bạn sẽ bằng trung bình thu nhập của 5 người bạn thân nhất". Nghe hơi "thuyết âm mưu" nhỉ? Nhưng mà nghiên cứu khủng từ Harvard đã chứng minh câu này hoàn toàn có cơ sở khoa học luôn đó!
Sau khi phân tích mạng lưới quan hệ xã hội của hơn 70 triệu người, các nhà khoa học phát hiện ra điều gây sốc: những đứa trẻ từ nhỏ đã chơi thân, học cùng lớp với hội nhà giàu sẽ dễ kiếm được mức lương khủng hơn khi lớn lên, cơ hội "đổi đời" cũng cao hơn hẳn. Vậy nên thứ thay đổi vận mệnh của một người không chỉ là kiến thức mà còn là... NGƯỜI mà họ quen biết nữa nha!
01. Yếu tố thực sự quyết định sự thăng tiến: Bạn bè giàu có xung quanh bạn
Năm 2022, team nghiên cứu từ Harvard, Stanford và Trường Kinh doanh Stern (Đại học New York) đã thả 2 bài báo "bom tấn" trên tạp chí khoa học đỉnh cao Nature. Họ đã phân tích data từ 21 tỷ lượt kết bạn trên Facebook của hơn 70 triệu người Mỹ độ tuổi 25-44, để tìm hiểu tại sao một số người lại "lên đời" dễ hơn người khác.
Trong nghiên cứu đầu tiên, team này đã đánh giá địa vị kinh tế - xã hội (SES) của user qua các thông tin như thu nhập khu vực sống, dòng điện thoại xài, trường học theo học,... rồi chia thành 2 nhóm: nhóm địa vị cao và nhóm địa vị thấp.
Kết quả cho thấy sự khác biệt khổng lồ giữa các vùng miền tại Mỹ. Ở một số cộng đồng, trẻ em từ gia đình khó khăn và gia đình giàu có thường xuyên học chung trường, cùng chơi thể thao hay hoạt động cộng đồng, nên dễ dàng thiết lập "tình bạn vượt tầng lớp". Nhưng ở những nơi khác, dù sống gần nhau mà vẫn có một "bức tường vô hình" ngăn cách, gần như không có sự giao lưu nào cả.
Từ trước đến giờ, chuyện "thăng tiến giai tầng" luôn là topic hot với các nhà xã hội học và kinh tế học, nhưng họ chỉ focus vào trình độ học vấn, thu nhập gia đình, điều kiện nhà ở hay tài sản thôi. Còn nghiên cứu này lại đưa ra một khái niệm hoàn toàn mới: "Liên kết kinh tế" (Economic Connectedness) - tức là số lượng bạn bè thuộc tầng lớp cao mà bạn có, hay nói cách khác là khả năng kết bạn giữa nhóm thu nhập thấp và nhóm thu nhập cao.
Phát hiện quan trọng đây rồi: Liên kết kinh tế càng cao = khả năng thăng tiến càng lớn! Những đứa trẻ từ nhỏ đã chơi với hội nhà giàu thì xác suất kiếm được thu nhập cao khi lớn sẽ tăng đáng kể.
Cụ thể, nếu một đứa trẻ từ gia đình thu nhập thấp có được mức độ liên kết kinh tế tương đương con nhà giàu, thì thu nhập khi trưởng thành của chúng có thể tăng trung bình khoảng 20% . Tính ra suốt 40 năm làm việc thì con số 20% này là một khoản tài sản khổng lồ luôn đó!
Tình bạn vượt giai tầng powerful đến vậy là vì nó không chỉ đơn thuần là kết nối tình cảm mà bản chất là liên kết về nguồn lực. Các gia đình giàu thường nắm nhiều thông tin, cơ hội và tài nguyên xã hội hơn. Qua các mối quan hệ này, bạn có thể tiếp cận được giáo dục chất lượng, cơ hội thực tập, lời khuyên nghề nghiệp hay thậm chí là mạng lưới quan hệ của người giàu.
Dù vô hình, nhưng đôi khi chỉ cần một cuộc trò chuyện tình cờ với người bạn giàu cũng đủ để thay đổi hoàn toàn quỹ đạo cuộc đời rồi. Không chỉ vậy, việc giao lưu giữa các giai tầng còn giúp phá vỡ rào cản, giảm định kiến, từ đó nâng cao niềm tin và địa vị xã hội của nhóm thu nhập thấp nữa!
02. Một nửa vì không có cơ hội gặp, một nửa vì không muốn làm bạn
Nếu tình bạn vượt giai tầng quan trọng thế, sao trong thực tế các tầng lớp khác nhau lại khó trở thành bạn bè vậy? Trong bài báo thứ hai mang tên Social Capital II, team nghiên cứu đã "bóc phốt" 2 nguyên nhân chính:
Thứ nhất: Hoàn toàn không có cơ hội gặp (Tính tiếp cận được) - Yếu tố này đo lường xem bạn có bao nhiêu người thuộc tầng lớp cao xung quanh để tiếp xúc. Nếu một trường có đến 80% học sinh xuất thân giàu có thì học sinh ở đó đương nhiên có nhiều cơ hội gặp gỡ hội nhà giàu rồi. Ngược lại, nếu một cộng đồng toàn người nghèo thì dù có muốn kết bạn với người giàu đến đâu cũng khó vì... không có người giàu nào để kết bạn
Nghiên cứu phát hiện khoảng 50% sự đứt gãy trong liên kết kinh tế là do thiếu cơ hội tiếp xúc. Người giàu có xu hướng tụ họp ở khu phố giàu, trường chất lượng cao, còn nhóm thu nhập thấp lại tập trung ở môi trường hạn chế về tài nguyên. Ngay từ khi sinh ra, cơ hội tiếp xúc giữa hai nhóm đã khác biệt rồi.
Thứ hai: Dù gặp được nhau nhưng chưa chắc đã kết bạn (Định kiến kết bạn) - Liệu cứ tăng cơ hội tiếp xúc là có thể làm bạn với người giàu không? Câu trả lời là: chưa chắc! Bởi vì con người có xu hướng kết bạn với những người có cùng background với mình, từ thu nhập gia đình, trình độ học vấn cho đến trải nghiệm lớn lên. Tức là ngay cả khi trẻ em nghèo và trẻ em giàu cùng học một trường, chúng vẫn sẽ tự tạo thành những nhóm bạn riêng biệt.
Tuy nhiên, nghiên cứu cũng nhấn mạnh việc tăng cơ hội tiếp xúc giữa các giai tầng vẫn là cách hiệu quả nhất để thu hẹp khoảng cách kinh tế. Phân tích data từ các trường cấp ba và đại học tại Mỹ cho thấy, những ngôi trường tạo điều kiện cho học sinh khác background cùng hợp tác, tham gia hoạt động chung sẽ dễ hình thành tình bạn vượt giai tầng hơn.
Trái lại, ở một số trường đại học quy mô lớn, dù xuất thân sinh viên rất đa dạng nhưng hiện tượng "chia khối, phân tầng" lại xảy ra rõ rệt hơn. Sinh viên tự chia nhóm dựa trên bối cảnh gia đình, sở thích hay thậm chí khả năng chi tiêu. Điển hình là các hội nam sinh, nữ sinh (fraternities/sororities) tại các trường tư thục Mỹ đã vô tình dựng lên những "bức tường rào cản" xã hội kiên cố.
Vậy đâu là nơi lý tưởng để thiết lập các mối quan hệ thăng tiến? Data chứng minh các trường cấp ba dễ tạo ra sự giao lưu vượt giai tầng hơn đại học lớn nhờ môi trường gắn kết chặt chẽ hơn. Đặc biệt, team nghiên cứu phát hiện các tổ chức tôn giáo hay cộng đồng mới là nơi tốt nhất để kết bạn với người giàu, bởi ở đó địa vị kinh tế - xã hội của mỗi người mờ nhạt đi, giúp tình bạn được thiết lập tự nhiên và bình đẳng nhất.
03. Năng lực quan trọng nhất trong tương lai: Khả năng kết nối xuyên vòng tròn
Ở phần cuối nghiên cứu, các tác giả đã thảo luận về cách giảm bớt "định kiến kết bạn" để thúc đẩy các mối quan hệ thực chất giữa các tầng lớp.
Chia nhỏ quy mô nhóm: Thay vì để học sinh tự bơi trong không gian rộng lớn, việc xếp họ vào các nhóm nhỏ có quy mô hạn chế và bối cảnh đa dạng như ký túc xá, câu lạc bộ, nhóm dự án... sẽ thúc đẩy tương tác tần suất cao. Môi trường khép kín này giúp học sinh dễ dàng phá vỡ rào cản ban đầu để xích lại gần nhau hơn.
Thay đổi thiết kế không gian: Nghiên cứu dẫn chứng trường cấp ba Lake Highlands tại Texas (Mỹ). Ngôi trường này vốn có nhiều nhà ăn độc lập, khiến các nhóm học sinh có thói quen sinh hoạt tách biệt. Sau đó, trường hợp nhất các nhà ăn thành một không gian chung duy nhất.
Kết quả là sự tương tác giữa các học sinh tăng lên rõ rệt. Một sự điều chỉnh không gian đơn giản đã làm thay đổi hoàn toàn xác suất gặp gỡ và trò chuyện giữa người với người. Tình bạn vượt giai tầng không tự nhiên sinh ra, nó cần được thiết kế, kiến tạo và nuôi dưỡng bởi môi trường phù hợp.
Đối với các bậc phụ huynh, nghiên cứu này mang lại góc nhìn giáo dục hoàn toàn mới. Nhiều gia đình coi giáo dục chỉ là tích lũy kiến thức, nên cứ ép con học thêm, luyện đề, lấy chứng chỉ với hy vọng dùng điểm số để giành lợi thế cạnh tranh. Thế nhưng phát hiện của team Harvard nhắc nhở rằng thứ ảnh hưởng đến sự phát triển tương lai của một đứa trẻ không chỉ là chúng học được gì, mà còn là chúng đang ở đâu, quen biết ai và đang làm bạn với người nào.
Cuộc cạnh tranh trong xã hội tương lai ngày càng giống như một cuộc cạnh tranh về mạng lưới kết nối. Một người sở hữu mạng lưới xã hội càng phong phú thì càng tiếp cận được nhiều thông tin, từ đó nhìn thấy nhiều cơ hội và tiềm năng rộng mở hơn.
Nguồn: soha.vn