Xác ướp Ai Cập giờ đây là bảo vật cất giữ vô số bí mật của một trong những nền văn minh đỉnh nhất lịch sử loài người. Mới đây, tạp chí Livescience đã có bài viết kể lại hành trình thăng trầm đầy drama của nó nè!
Nền văn minh Ai Cập cổ đại luôn là chủ đề siêu hot với giới khoa học. Trong đó, công nghệ ướp xác của họ luôn được quan tâm đặc biệt vì quá là bí ẩn và huyền bí
Người Ai Cập ngày xưa tin rằng một phần linh hồn sẽ gắn bó mãi với cơ thể. Vì vậy họ phải bảo vệ thân xác để linh hồn được sống mãi ở thế giới bên kia. Việc ướp xác được coi là thiêng liêng và bí mật đến mức họ không chịu ghi chép lại quy trình, chỉ có mấy người quan sát bên ngoài mới để lại vài dòng thôi.
Nếu như với các nhà khoa học bây giờ, xác ướp Ai Cập là bảo vật vô giá thì từ thế kỷ 12 đến tận thế kỷ 19, số phận của xác ướp lại... drama không tưởng luôn
Khi xác ướp thành... thuốc quý
Vào khoảng thế kỷ 15, một lượng xác ướp khổng lồ được vận chuyển từ Ai Cập sang Châu Âu. Lúc đó, người châu Âu tin rằng xác ướp và linh hồn người chết đều bất tử, trong xác ướp có chứa "linh khí" siêu mạnh.
Thế là hội thầy thuốc quảng cáo ầm ĩ: thuốc làm từ xác ướp chữa được trăm bệnh, nhất là bệnh hiểm nghèo. Xác ướp càng cổ thì công dụng càng xịn. Các xác ướp sau khi về châu Âu sẽ bị nghiền thành bột, bày bán công khai ở các cửa hàng dược phẩm với cái tên "Mumia".
Giờ mới biết, trên xác ướp thực chất có nhiều bitum (nhựa đường) - một chất độc luôn! Ăn vào có thể tèo mạng vì ngộ độc. Nhưng người châu Âu thời Trung cổ lại coi đó là "thần dược"
Càng khó kiếm thì họ càng tin, nên đã chọn cách nghiền xác ướp thành bột để uống hoặc ăn luôn.Hồi đó, các bác sĩ dùng xương và đầu lâu xác ướp để chữa đau đầu, cảm lạnh, lao, động kinh, đột quỵ, dịch hạch, thậm chí là... hồi sinh người chết Cách dùng phổ biến nhất là pha bột xác ướp với đồ ngọt - cacao nóng hoặc mật ong. Vua Charles II của Anh còn sang chảnh hơn: ngâm mật hoa trộn bột xác ướp trong hộp sọ người để dùng!
Nhu cầu tăng cao đến mức buôn bán xác ướp thành nghề "hot", dễ làm giàu nhanh. Điều này khiến xác ướp bị đánh cắp ồ ạt khỏi Ai Cập.
Cung không đủ cầu, mấy ông buôn lậu nghĩ ra cách làm xác ướp giả từ xác nông dân, người vô gia cư. Có kẻ còn đào mộ, giết người để bán xác kiếm lời Sau khi chứng kiến cảnh này, bác sĩ hoàng gia Guy de la Fontaine mới vỡ lẽ ra rằng bột xác ướp chẳng có công dụng gì, mọi người đã bị lừa nặng. Tuy nhiên việc bào chế xác ướp thành thuốc vẫn diễn ra đến tận thế kỷ 18 mới dừng.
"Bữa tiệc xác ướp" - trend giải trí kinh dị
Vào những năm 1800, Napoleon thực hiện cuộc viễn chinh đến Ai Cập. Kể từ đó, người châu Âu biết đến nền văn hóa Ai Cập nhưng lại không đánh giá cao lắm. Sau khi trào lưu dùng bột xác ướp lụi tàn, họ bắt đầu dùng xác ướp để làm... chủ đề tiệc tùng và show giải trí! Gọi là "bữa tiệc xác ướp" với nội dung chính là khám phá xác ướp dưới danh nghĩa giải trí và khoa học.
Cách thức diễn ra là các xác ướp sẽ bị bóc dần từng lớp vải. Cảm giác được nhìn thấy xương và thịt khô của xác ướp là thứ mà dân đó muốn chiêm ngưỡng 1 lần trong đời. Vì thế mỗi buổi "tiệc xác ướp" đều chật kín người
Theo ghi chép, Thomas Pettigrew - một bác sĩ phẫu thuật - đã tổ chức một bữa "tiệc xác ướp" thu hút tới 3.000 người tham dự. Nổi tiếng đến mức công tước Hamilton đề nghị Pettigrew ướp xác mình sau khi chết theo kỹ thuật Ai Cập cổ đại và đặt trong quan tài ông mua từ 30 năm trước tại Ai Cập. Quan tài của công tước được chôn trong lăng mộ Hamilton do ông xây tại điền trang ở Scotland.
Xác ướp làm phân bón và nhiên liệu xe lửa
Khi Cách mạng Công nghiệp nổ ra, xác ướp không còn dùng trong tiệc tùng nữa. Thay vào đó, tại Anh và Đức, người ta nghiền nát xác ướp người và động vật để làm... phân bón! Thậm chí nhiều xác ướp còn bị đốt lên làm nhiên liệu chạy đầu máy xe lửa luôn á
Màu vẽ từ xác ướp - trend mới của giới họa sĩ
Từ thế kỷ 16 đến đầu thế kỷ 20, bột xác ướp được hòa với dung môi đặc biệt để tạo thành màu vẽ siêu phổ biến. Sau khi hòa trộn, nó tạo thành màu nâu - gọi là màu nâu xác ướp hay nâu Ai Cập.
Cuốn "Lịch sử xác ướp Ai Cập" của Thomas Pettigrew đã đề cập đến bi kịch hàng loạt ngôi mộ bị khai quật, xác ướp bị xé vụn và bán rẻ như cho chỉ với 1/10 USD để nghiền bột.
Vào khoảng những năm 1700, màu nâu Ai Cập được bán rộng rãi. A La Momie là đơn vị độc quyền bán loại bột màu này cho toàn bộ giới nghệ sĩ châu Âu. Nhờ khả năng giữ màu tốt, không bị lẫn tạp chất nên màu nâu xác ướp đã tạo nên xu hướng sáng tác mới cho giới hội họa thời đó.
Nếu trước đây màu nâu không được ưa chuộng thì sau khi màu nâu Ai Cập ra đời, rất nhiều họa sĩ sử dụng. Các bậc thầy hội họa như Rembrandt Harmenszoon và Tiziano Vecelli đều thường xuyên dùng bột màu xác ướp. Nhiều tác phẩm nổi tiếng như "Bên trong căn bếp", "Nữ thần Tự do dẫn dắt nhân văn" đều có sử dụng màu nâu xác ướp.
Bột màu nâu xác ướp nổi tiếng đến mức danh họa người Pháp Martin Drolling đã trộn bột này với tro của hoàng đế Pháp để vẽ. Họa sĩ người Anh Sir William Beechey đã tích trữ hàng cân bột màu nâu xác ướp trong nhà để đề phòng hàng bị sold out.
Sau nhiều năm, nhiều màu sắc bị cấm sử dụng, trong đó có cả màu nâu xác ướp. Nhiều nghệ sĩ bắt đầu nhận ra họ cần tôn trọng các xác ướp hơn nên đã dừng sử dụng. Dù không còn được dùng nữa, dấu ấn của bột màu xác ướp đã giúp thế hệ sau có cơ hội chiêm ngưỡng những bức tranh đậm chất nghệ thuật đang được bảo quản ở bảo tàng.
Xác ướp thành món đồ sưu tầm của giới nhà giàu
Ở thế kỷ 19, các xác ướp bắt đầu được đánh giá cao hơn. Người dân cho rằng họ sẽ không được kính trọng nếu không sở hữu một xác ướp Ai Cập riêng. Nhiều nhà sưu tập tư nhân ở châu Âu và Mỹ đã mua xác ướp như món quà lưu niệm. Người không đủ tiền thì chuyển sang mua bán những bộ hài cốt đã hư hại.
Vì nhu cầu quá lớn, nguồn cung xác ướp Ai Cập không đủ. Người ta bắt đầu trộm xác tội phạm bị hành quyết, bệnh nhân, người già... rồi chôn trong cát hoặc nhựa đường và phơi nắng để tạo xác ướp giả.
Mãi đến khi Karl Richard Lepsius - nhà Ai Cập học người Đức - dịch thành công các văn bản Ai Cập cổ đại sang ngôn ngữ hiện đại. Ông đã dịch cuốn sách người chết, văn bản thực hiện phong tục tang lễ. Các văn bản này đề cập chi tiết đến đời sống tín ngưỡng của người Ai Cập cổ đại về cái chết và cuộc sống sau cái chết.
Kể từ đó, giá trị của xác ướp Ai Cập ngày càng được nâng cao trong nhận thức của thế giới, cho đến như bây giờ.
Thời đại buôn lậu xác ướp trên chợ đen ️
Nhưng cũng có lúc xác ướp Ai Cập trở thành món hàng buôn lậu trên thị trường chợ đen. Giá của một xác ướp Ai Cập cổ đại thậm chí có lúc được hét lên tới 3 tỷ USD! Hình thức buôn lậu xác ướp của thị trường chợ đen cũng rất đa dạng. Điển hình như cách đây 3 năm, hải quan sân bay Cairo phát hiện 6 bộ phận của 1 xác ướp trong hành lý của 1 hành khách. Tất cả được cất giấu kỹ trong một chiếc loa thùng để qua mặt an ninh. Tuy nhiên máy X-quang đã lật tẩy âm mưu này. Theo Bộ Cổ vật Ai Cập, số hành lý cùng chiếc loa thùng chứa xác ướp thuộc về một hành khách chuẩn bị bay từ Ai Cập đến Bỉ.
Vào năm 2003, các nhân viên điều tra Ai Cập đã triệt phá 1 đường dây buôn bán đồ cổ quốc tế và thu giữ được 300 cổ vật được đưa lậu sang châu Âu. Đặc biệt trong số cổ vật này còn có tới 2 xác ướp. Được biết, đường dây buôn lậu này gồm 28 đối tượng, trong đó có nhiều quan chức ngành hải quan và một số người giữ chức vụ cao trong Hội đồng cổ vật tối cao.
Nguồn: soha.vn