Hồi đầu thế kỷ XIX, các bác sĩ châu Âu chẩn đoán bệnh bằng một thứ nghe cực kỳ "độc lạ" - biểu đồ "bánh xe nước tiểu" (Urine Wheel) đó các bạn ơi!
Vòng tròn này có đến 20 màu sắc khác nhau của nước tiểu, mỗi màu ứng với một căn bệnh và cả... mùi vị đặc trưng nữa nha Nghe hơi sợ nhưng mà thật đấy - muốn khám bệnh thì bác sĩ phải dùng hết cả mắt nhìn, mũi ngửi lẫn lưỡi nếm luôn!
**Nội soi niệu đạo - trend y học từ thời cổ đại**
Việc check nước tiểu để chẩn bệnh là một phương pháp xuất hiện từ siêu sớm đó nha. Theo các phát hiện khảo cổ, nó có từ thời cổ đại rồi, khoảng thiên kỷ IV trước Công nguyên (TCN) luôn.
Người đầu tiên "mở trend" này chính là các thầy thuốc Babylon và Sumer (vùng Lưỡng Hà, Trung Đông). Đến đầu thế kỷ IV TCN, các thầy thuốc Hy Lạp mới biết đến và nhanh chóng biến nó thành phương pháp phổ biến nhất: Nội soi niệu đạo (Uroscopy).
Cách chẩn đoán dựa vào 2 tiêu chí: Nhiệt độ và màu sắc. Bác sĩ nội soi niệu đạo có dụng cụ là bình thủy tinh trong suốt, cổ mỏng, đáy tròn. Họ check nhiệt độ nước tiểu của bệnh nhân trước, rồi quan sát luôn lượng bong bóng, tạp chất...
Vì nhiệt độ nước tiểu giảm nhanh kinh khủng nên bác sĩ phải race with time luôn đó Mãi đến thế kỷ XIX, Richard Bright (1789 – 1858) mới phát minh ra kỹ thuật cho phép kiểm tra "nước tiểu nguội" bằng cách đun nước nóng rồi nhúng bình nội soi vào.
Tiếp theo là quan sát màu sắc. Nước tiểu màu trắng? Đó là dấu hiệu lá lách bị tổn thương, phù nề, viêm thận. Màu rượu vang? Có thể bị viêm gan hoặc vỡ tĩnh mạch... Dần dần, các bác sĩ Hy Lạp thiết lập được biểu đồ màu sắc nước tiểu và lan truyền rộng rãi.
**Biểu đồ chẩn bệnh huyền thoại**
Biểu đồ màu sắc nước tiểu được thiết kế hình tròn, chia làm 20 phần, mỗi phần ứng với 1 màu sắc và các triệu chứng, căn bệnh đi kèm. Người ta gọi nó là "bánh xe nước tiểu" đó!
Các thầy thuốc Hy Lạp cổ - trung đại luôn mang theo hoặc học thuộc lòng "bánh xe nước tiểu" này. Sau khi check nhiệt độ nước tiểu của bệnh nhân, họ lập tức đối chiếu, so sánh trực quan rồi đưa ra chẩn đoán.
"Bánh xe nước tiểu" được các thầy thuốc "update" thường xuyên khi có thêm kinh nghiệm và phát hiện mới. Vào thế kỷ XIII, bác sĩ kiêm thi sĩ Gilles de Corbeil (Pháp) còn sáng tác cả 1 bài thơ về nội soi niệu đạo nữa kìa Bài thơ này nêu 4 màu nước tiểu cần lưu ý là xanh lá cây, trắng, lam, rượu vang, kèm theo bệnh trạng tương ứng.
Đến thế kỷ XVI, nhà nhà người người đều biết đến "bánh xe nước tiểu". Châu Âu coi biểu đồ này như cuộc cách mạng trong y học, không chỉ bác sĩ mà cả người dân thường cũng muốn có để tự chẩn bệnh tại nhà. Một số bác sĩ thậm chí không cần gặp mặt bệnh nhân, chỉ nhìn vào mẫu nước tiểu là chẩn bệnh, bốc thuốc luôn!
Trên thị trường, tranh và sách "bánh xe nước tiểu" bùng nổ. Các "thần y bịp" không qua đào tạo y tế đua nhau copy theo để lừa đảo chữa bệnh, kiếm tiền
**Ngửi và nếm - level hardcore của y học**
Muốn chẩn bệnh chuẩn xác thì chỉ nhìn màu sắc thôi chưa đủ nha các bạn! Ngay từ những năm đầu tiên của nội soi niệu đạo, ngoài kỹ năng xúc giác (kiểm tra nhiệt độ), các thầy thuốc còn cần thêm khứu giác và... vị giác nữa
Thế kỷ XVII, bác sĩ Thomas Willis (1621 - 1675) – nhà tiên phong nghiên cứu giải phẫu não, hệ thần kinh và cơ siêu có ảnh hưởng, cũng bị "bánh xe nước tiểu" cuốn hút. Ông tham gia cải tiến biểu đồ này và cung cấp 1 miêu tả cực kỳ quan trọng: "Nước tiểu của bệnh nhân bị tiểu đường có vị ngọt ngào giống như mật hoặc nước đường".
Chưa hết, bác sĩ Willis còn sáng tạo ra thuật ngữ y khoa mellitus (đái tháo đường) đó! Thời đó người ta gọi luôn bệnh đái tháo đường là bệnh Willis (Willis's disease) để ghi nhớ tên người phát hiện.
Cho đến tận giữa thế kỷ XIX, "bánh xe nước tiểu" vẫn giữ vững vị trí "biểu đồ chẩn bệnh uy tín nhất". Từ thường dân cho đến quan lại, vua chúa đều được bác sĩ khám chữa dựa trên việc đối chiếu với nó.
Ngay cả Quốc vương George Đệ tam (1738 – 1820) cũng để lại một hồ sơ nội soi niệu đạo, ghi rõ nước tiểu có màu tím. Đây là dấu hiệu cho thấy Quốc vương có khả năng mắc chứng rối loạn chuyển hóa porphyrin (bệnh liên quan đến hệ thần kinh). Người ta đồn rằng vì mắc bệnh này, Quốc vương George Đệ tam mới ngày càng hung tàn, cuối cùng trở thành bạo quân khét tiếng
Cuối thế kỷ XIX, phân tích hóa học được áp dụng vào kiểm tra nước tiểu. Nhờ độ chính xác cao, nó nhanh chóng "xóa sổ" nội soi niệu đạo, bao gồm cả "bánh xe nước tiểu".
Ngày nay, phương Tây chỉ còn giữ được một số biểu đồ "bánh xe nước tiểu". "Hầu hết chúng đều được in trắng đen trước, sau đó mới tô màu sau", nhà nghiên cứu Duroselle-Melish (Anh) cho biết.
Vì bảng màu thời Trung - cận đại chưa được đa dạng và người tô không nhất thiết là bác sĩ nên khá thiếu chính xác. Nếu đem so sánh, dễ dàng thấy giữa các biểu đồ với nhau cũng không đồng nhất. Nói cách khác, ngay từ tiêu chí màu sắc, "bánh xe nước tiểu" đã chưa chuẩn rồi
Bất chấp các hạn chế, "bánh xe nước tiểu" vẫn là tài liệu y khoa quan trọng đó nha! Nó đóng vai trò kiến thức nền tảng, phục vụ phát triển các hình thức khám chữa bệnh dựa trên phương pháp kiểm tra nước tiểu sau này.
Nguồn: soha.vn