Từ những con số "sốc tận óc" về rác thải điện tử đến hành trình khám phá "thủ phủ" phế liệu, team sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã tạo nên một tác phẩm Emagazine siêu chất! "Nan giải tìm hướng đi cho 'đế chế' rác thải điện tử" – loạt phóng sự đa phương tiện vừa ẵm trọn giải Nhất hạng mục Báo mạng điện tử tại Giải Báo chí Sóng trẻ 2024 – không chỉ "bóc trần" thực trạng đau đầu, mà còn gửi gắm thông điệp cực mạnh về trách nhiệm với môi trường nha!
Rác điện tử – "Bài toán khó nhằn" của cả thế giới lẫn Việt Nam
Phone, laptop, tivi hỏng... đang lặng lẽ chồng thành "núi rác" khổng lồ khắp thế giới, tạo ra vô vàn vấn đề về sức khỏe, môi trường và khí hậu luôn. Theo Liên minh Viễn thông quốc tế (ITU) và Viện nghiên cứu của Liên Hợp Quốc, năm 2022 toàn cầu thải ra mức kỷ lục 65 triệu tấn rác thải điện tử, tăng 82% so với năm 2010. Dự báo đến năm 2030, con số này có thể chạm ngưỡng 82 triệu tấn luôn á!
Còn ở Việt Nam thì sao? Sự bùng nổ công nghệ kéo theo khoảng 100.000 tấn rác điện tử phát sinh mỗi năm, chủ yếu từ thiết bị gia dụng và văn phòng. Riêng lượng tivi thải bỏ ước tính đạt 250.000 tấn vào năm 2025. Những con số này đang "gào thét" một thông điệp cực kỳ khẩn cấp: rác thải điện tử đã trở thành hiểm họa môi trường siêu to khổng lồ rồi!
Không giống rác sinh hoạt bình thường, rác điện tử chứa cả tá kim loại nặng và hóa chất độc hại – từ chì, thủy ngân, cadmium đến các hợp chất dễ gây ung thư cực kỳ nguy hiểm. Nhưng mà nhận thức của mọi người về mối nguy này còn "mờ mờ ám ám" lắm. Rác điện tử thường bị vứt lẫn với rác thường, để đó cho mưa nắng ăn mòn tự nhiên. "Bức tranh ảm đạm về rác thải điện tử không chỉ dừng lại ở những con số thống kê, mà còn hiện hữu qua những hệ quả nghiêm trọng mà nó gây ra", loạt phóng sự nhấn mạnh. Thực tế, loại rác độc hại này đang âm thầm "len lỏi" vào mọi ngóc ngách – từ phố thị xôn xao đến những miền quê xa xôi – tạo nên những bãi rác lộ thiên đe dọa trực tiếp môi trường và sức khỏe mọi người.
Ý tưởng "bá cháy" và cách làm Emagazine xịn xò của team sinh viên
Xuất phát từ tính cấp thiết đó, nhóm sinh viên gồm Xuân Ly, Ngân Hà, Phạm Thứ và Việt Hoàng đã quyết định chọn đề tài rác thải điện tử để cảnh báo đến cộng đồng. "Đây là vấn đề lớn nhưng chưa được chú ý đúng mức. Chúng mình muốn thông qua tác phẩm báo chí để gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh", các tác giả chia sẻ về lý do chọn đề tài. Cả nhóm đã tự lên kế hoạch chi tiết để hiện thực hóa ý tưởng táo bạo này thành một Emagazine đa phương tiện công phu cực kỳ!
Quá trình thực hiện tác phẩm được nhóm miêu tả là "một hành trình nhiều thách thức nhưng vô cùng đáng giá". Đầu tiên, cả nhóm dành hàng tháng trời ngồi "cày" tài liệu, số liệu về rác thải điện tử từ các báo cáo quốc tế lẫn trong nước. Họ chủ động liên hệ phỏng vấn các chuyên gia môi trường để có góc nhìn khoa học xịn sò, đồng thời tìm đến những "điểm nóng" về rác điện tử để ghi nhận thực tế tận mắt.
Cách làm Emagazine cho phép nhóm kết hợp "mượt mà như lụa" giữa chữ viết, hình ảnh, video và infographic. Nhờ đó, tác phẩm không chỉ có chiều sâu dữ liệu mà còn trực quan, sinh động, cuốn hút độc giả cực mạnh. Các thành viên đã tự quay phim, chụp ảnh tại hiện trường, thiết kế đồ họa minh họa cho những con số và trích dẫn nổi bật. Việc dàn dựng trên nền tảng Shorthand giúp bài báo có bố cục mạch lạc, hiệu ứng cuộn trang mượt mà, tạo trải nghiệm tương tác hiện đại cho người đọc max xịn!
Phần phóng sự hiện trường là phần "khó nhằn" nhất nhưng cũng đáng nhớ nhất nha! Nhóm sinh viên đã lặn lội về xã Văn Môn (huyện Yên Phong, Bắc Ninh) – nơi được mệnh danh là "thủ phủ phế liệu" miền Bắc – để tận mắt chứng kiến "đế chế" rác thải điện tử hoạt động. Tại làng Quan Độ, các bạn trẻ không khỏi "OMG" trước khung cảnh một "công trường" phế liệu khổng lồ.
Những đống máy móc, tivi, bo mạch hỏng chất cao như núi dọc khắp các con ngõ; tiếng máy cưa xẻ phế liệu ầm ĩ quyện với mùi nhựa cháy khét lẹt khiến không khí ngột ngạt tới nhức óc luôn ý. "Đi đến đâu cũng thấy linh kiện điện tử hỏng nằm ngổn ngang từ sân nhà ra ngõ. Lớp rác cũ chưa kịp xử lý, lớp rác mới đã đổ về, bồi đắp lên mặt đất bởi chất thải độc năm này qua năm khác", bài báo mô tả thực trạng gây "sốc tận óc". Chính giữa không gian ngập rác ấy là những phận người lam lũ, ngày ngày mưu sinh bằng nghề tháo dỡ, buôn bán phế liệu điện tử bất chấp hiểm nguy.
Tác giả nói gì về trải nghiệm "dấn thân"?
Hoàn thành loạt bài phóng sự điều tra dài ba kỳ, nhóm sinh viên cho biết họ đã "lên level" vượt bậc về kỹ năng và nhận thức nghề báo. Nguyễn Xuân Ly, trưởng nhóm, chia sẻ: "Chưa bao giờ chúng mình phải làm một việc "khó nhằn" đến vậy – từ việc thuyết phục nhân vật cho phỏng vấn đến đối mặt với hiện trường ô nhiễm nặng. Nhưng chính những trải nghiệm thực tế đó đã cho chúng mình thấy rõ hơn trách nhiệm của người làm báo."
Dù vất vả, các sinh viên đều cảm thấy "xứng đáng" khi tác phẩm hoàn thành. "Chúng mình không nghĩ bài báo của mình lại được lan tỏa rộng rãi đến vậy. Rất nhiều độc giả đã để lại bình luận tích cực, nói rằng họ thực sự bất ngờ trước thực trạng rác điện tử và sẽ thay đổi thói quen bỏ rác. Đó mới là thành công lớn nhất của người làm báo trẻ như chúng mình", Ngân Hà tự hào nói.
Việc được xướng tên ở ngôi vị cao nhất hạng mục Báo mạng điện tử tại Giải Báo chí Sóng trẻ 2024 là cái kết "ngọt lịm" cho những nỗ lực không mệt mỏi của cả nhóm. Giải Nhất cũng là một góc nhìn được hội đồng Ban giám khảo công nhận và đánh giá cao nha!
Khi sinh viên làm báo vì cộng đồng – Tại sao không?
Nhìn rộng hơn, giải thưởng của nhóm Xuân Ly – Ngân Hà – Xuân Thứ – Việt Hoàng tại Giải Sóng trẻ 2024 phản ánh một xu hướng cực kỳ tích cực: sinh viên báo chí ngày nay không ngại dấn thân vào các đề tài lớn, phức tạp, thậm chí gai góc, để tạo nên những sản phẩm báo chí chất lượng "đỉnh của chóp".
Với nội lực và sự sáng tạo được hun đúc từ ghế nhà trường, những phóng viên sinh viên hôm nay hoàn toàn có thể trở thành những ngòi bút tiên phong ngày mai. "Nan giải tìm hướng đi cho 'đế chế' rác thải điện tử" là minh chứng sống động cho thấy: chỉ cần dám nghĩ, dám làm và làm bằng cả trái tim, người trẻ có thể tạo nên những tác phẩm báo chí góp phần làm xã hội tốt đẹp hơn. Respect!
Xem tác phẩm Emagazine gốc tại đây: Nan giải tìm hướng đi cho "đế chế" rác thải điện tử
Nguồn: svvn.tienphong.vn