Vừa qua cơ quan chức năng vừa triệt phá được đường dây đánh bạc và "rửa tiền" siêu khủng trị giá 30.000 tỷ đồng Điều gây shock nhất là hàng trăm sinh viên, freshers mới ra trường đã bị thuê để mở tài khoản ngân hàng, thậm chí đứng tên giám đốc các công ty "ma" để luân chuyển dòng tiền bất hợp pháp. Để hiểu rõ hơn về những cạm bẫy pháp lý đang rình rập giới trẻ, Sinh Viên Việt Nam đã trò chuyện với Thượng tá, TS Đào Trung Hiếu - chuyên gia Tội phạm học (Bộ Công an).
Thưa TS Đào Trung Hiếu, vụ đường dây đánh bạc và "rửa tiền" 30.000 tỷ vừa bị triệt phá có điểm đáng chú ý là bọn tội phạm thuê hàng trăm sinh viên, người trẻ mới ra trường mở tài khoản ngân hàng, thậm chí có bạn đứng tên giám đốc tận 3 công ty để luân chuyển tiền bẩn. Theo ông, điều này phản ánh những lỗ hổng gì trong nhận thức của gen Z hiện nay?
TS Đào Trung Hiếu: Theo tôi, vụ việc này cho thấy một nghịch lý đáng suy nghĩ: Có học vấn cao không đồng nghĩa với việc biết nhận diện rủi ro pháp lý và tự bảo vệ mình trước tội phạm đâu nhé. Sinh viên có thể giỏi chuyên môn, xài công nghệ thành thạo, nhưng lại thiếu những kiến thức pháp luật siêu căn bản liên quan trực tiếp đến tài khoản ngân hàng, dữ liệu định danh, chữ ký số, tư cách pháp nhân và trách nhiệm của người đại diện doanh nghiệp.
Lỗ hổng đầu tiên là nhận thức sai về giá trị pháp lý của danh tính cá nhân. Nhiều bạn trẻ vẫn nghĩ tài khoản ngân hàng chỉ là một dãy số, SIM điện thoại chỉ là phương tiện liên lạc, còn việc cho mượn căn cước, đứng tên công ty hay làm giám đốc hộ chỉ là thủ tục hành chính bình thường thôi. Nhưng trong nền kinh tế số, danh tính của mỗi người đã trở thành một loại "chìa khóa pháp lý" rồi. Khi trao chìa khóa đó cho người khác, bạn có thể đồng thời trao cho họ khả năng thực hiện giao dịch tài chính, thành lập pháp nhân, ký hợp đồng và che giấu người thực sự đứng sau hoạt động đó.
Lỗ hổng thứ hai là tâm lý "không trực tiếp làm thì không chịu trách nhiệm". Nhiều bạn cho rằng mình không tổ chức đánh bạc, không trực tiếp lừa đảo, không trực tiếp "rửa tiền" thì oke, không liên quan gì. Đây là suy nghĩ cực kỳ nguy hiểm luôn! Trong tội phạm học hiện đại, các đường dây tội phạm có tổ chức ngày càng có xu hướng chia nhỏ hành vi. Người cầm đầu không nhất thiết trực tiếp nhận tiền, thay vào đó họ thuê rất nhiều người thực hiện những công đoạn tưởng như nhỏ và vô hại. Chính những tài khoản ngân hàng, SIM chính chủ, pháp nhân và người đại diện "sạch sẽ" tạo thành hạ tầng giúp dòng tiền bất hợp pháp được luân chuyển, chia nhỏ và che giấu.
Lỗ hổng thứ ba là tâm lý kiếm tiền nhanh, cộng với sự chủ quan của tuổi trẻ. Vài trăm nghìn hay vài triệu để mở một tài khoản, đăng ký một công ty hoặc cho mượn giấy tờ nghe có vẻ là "easy money" phải không? Nhưng cần đặt câu hỏi ngược lại: Tại sao một người xa lạ lại trả tiền cho mình chỉ để sử dụng tên, căn cước, khuôn mặt hoặc tài khoản của mình, trong khi họ hoàn toàn có thể tự làm nếu hoạt động đó hợp pháp?
Vì vậy tôi cho rằng, bài học lớn nhất từ vụ án không chỉ là câu chuyện của một số sinh viên bị xử lý. Nó cảnh báo về một khoảng trống trong giáo dục kỹ năng pháp lý cho người trẻ. Chúng ta dạy sinh viên cách bước vào thị trường lao động nhưng chưa thực sự trang bị đầy đủ cho họ khả năng nhận diện những cái bẫy đang được ngụy trang dưới hình thức "việc nhẹ, lương khủng".
Nhiều sinh viên chia sẻ rằng họ chỉ nghĩ đơn giản là đi làm thêm, nhận vài trăm nghìn mà không nghĩ xa hơn. Vậy đâu là những "red flag" rõ nhất khi đi xin việc để các bạn trẻ biết mình đang bị lợi dụng ạ?
TS Đào Trung Hiếu: Theo tôi có một nguyên tắc rất dễ nhớ, dễ phân biệt: Một công việc bình thường trả tiền cho năng lực và sức lao động của bạn, còn một công việc bất thường lại trả tiền để sử dụng danh tính của bạn.
Nếu nhà tuyển dụng không quan tâm nhiều đến trình độ, kỹ năng hay thời gian làm việc, nhưng lại đặc biệt quan tâm đến căn cước công dân, khuôn mặt để xác thực sinh trắc học, tài khoản ngân hàng, SIM chính chủ, chữ ký số, mã OTP hoặc yêu cầu bạn đứng tên thành lập doanh nghiệp, đó phải được coi là tín hiệu cảnh báo siêu mạnh rồi đấy!
Dấu hiệu thứ hai là tiền không tương xứng với công việc. Không có logic kinh doanh bình thường nào giải thích việc một người sẵn sàng trả tiền chỉ để bạn mở nhiều tài khoản ngân hàng rồi giao lại toàn bộ quyền kiểm soát cho họ. Cũng rất weird khi một sinh viên chưa có kinh nghiệm quản trị lại được đề nghị làm giám đốc hoặc người đại diện pháp luật của một doanh nghiệp mà bản thân không biết trụ sở ở đâu, kinh doanh gì, tiền từ đâu ra và ai thực sự điều hành.
Dấu hiệu thứ ba là người tuyển dụng yêu cầu tách bạn khỏi quyền kiểm soát chính danh tính của mình: Mở tài khoản xong phải giao thẻ, điện thoại, SIM, mật khẩu; cung cấp OTP; thực hiện xác thực khuôn mặt theo yêu cầu; ký sẵn hồ sơ, chứng từ; mở công ty nhưng con dấu, tài khoản doanh nghiệp và chữ ký số do người khác giữ. Đây không còn là quan hệ lao động thông thường mà rất có thể là quá trình tạo ra "người đứng tên hộ" để che giấu chủ thể thực sự rồi.
Dấu hiệu thứ tư là sự mập mờ. Không hợp đồng lao động rõ ràng, không địa điểm làm việc cố định, không mô tả công việc cụ thể; giao dịch chủ yếu qua Telegram, Zalo hoặc tài khoản mạng xã hội; người tuyển dụng né tránh việc cung cấp thông tin pháp nhân nhưng lại thúc giục phải mở tài khoản, xác thực hoặc ký giấy tờ thật nhanh.
Tôi thường khuyên sinh viên sử dụng một câu hỏi siêu đơn giản trước mọi lời mời kiểu này: "Nếu việc này hoàn toàn hợp pháp, tại sao họ không sử dụng chính tên, tài khoản và tư cách pháp lý của họ mà lại phải trả tiền để mượn của mình?". Chỉ cần giữ được phản xạ đó, rất nhiều bẫy có thể được nhận diện ngay từ đầu.
Vậy sự thiếu hiểu biết, cả tin có được xem là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trong những vụ án kiểu này không ạ?
TS Đào Trung Hiếu: Tùy tính chất hành vi và mức độ nhận thức, người đứng tên có thể bị xử lý hành chính hoặc bị xem xét trách nhiệm hình sự với tư cách người thực hành, người giúp sức trong tội phạm.
Khi một người đứng tên nhiều doanh nghiệp, mở tài khoản rồi giao toàn bộ công cụ quản trị cho người khác sử dụng để luân chuyển dòng tiền lớn, cơ quan tố tụng sẽ làm rõ người đó biết gì, hưởng lợi bao nhiêu. Câu "em không biết" phải được đánh giá bằng chứng cứ chứ không chỉ bằng lời khai nhé. Sự thiếu hiểu biết pháp luật nói chung không phải là lý do mặc nhiên loại trừ trách nhiệm, không nên để sinh viên hiểu nhầm rằng "không biết luật thì không có tội" đâu nha!
Trân trọng cảm ơn ông!
(Đón đọc kỳ 2: Đừng bao giờ kiếm tiền bằng cách cho người khác mượn danh tính)
Nguồn: svvn.tienphong.vn