Ủa, hóa ra còn có dạng sống "lơ lửng" giữa sống và chết luôn á? Kiểu "vùng xám" này có thể giúp các nhà khoa học giải mã được những bí ẩn về khả năng tái tạo, lão hóa và cách các mô sinh học vẫn sống khỏe trong điều kiện khắc nghiệt đấy!
Hải sâm là loài sinh vật biển kỳ dị lắm luôn, đa dạng tới mức choáng ngợp á! Hiện tại có tới khoảng 1.500 loài được ghi nhận, sống khắp đáy đại dương trên thế giới. Đúng như cái tên, chúng có thân hình ống giống quả dưa chuột và dùng các chân ống để kiếm ăn. Khi gặp nguy hiểm, một số loài có thể bắn ra những sợi tơ siêu dính từ cơ thể để quấn chặt kẻ thù, còn một số khác thì... lộn nguyên nội tạng có chứa độc ra ngoài để tự vệ luôn Và nếu mất 1 chi hay bộ phận nào đó, chúng cũng có thể tái tạo lại như mới!
Gần đây, các nhà nghiên cứu mới phát hiện một loài hải sâm có đặc điểm cực đỉnh: Các mô bị tách rời khỏi cơ thể (ví dụ như chân ống bị đứt) vẫn có thể tồn tại... vô thời hạn luôn á! Phát hiện này đang làm dậy sóng giới khoa học, đặt ra câu hỏi mới về ranh giới giữa sống và chết, và chính khái niệm "sự sống" là gì nữa.
Theo Sara Jobson - nghiên cứu sinh tiến sĩ tại khoa Khoa học Đại dương, ĐH Memorial (Newfoundland và Labrador, Canada): "Đó chính là điều kỳ lạ nhất trong phát hiện này. Chúng tôi ví nó như nhân vật bàn tay 'Thing' trong The Addams Family ý. Bạn sẽ không bao giờ nghĩ rằng bàn tay hay bàn chân của mình có thể tự tồn tại và tiếp tục sống độc lập được".
Trong số các động vật có xương sống, thằn lằn là nhóm duy nhất được biết đến có khả năng tái tạo chi. Còn ở động vật không xương sống thì hàng nghìn loài sở hữu "siêu năng lực" này, bao gồm cả ngành Da gai - gồm hải sâm, sao biển, đôla cát và nhím biển.
Nhưng mà theo Jobson, chưa ai từng thấy các mô bị tách khỏi cơ thể vẫn tiếp tục sống trong thời gian dài cả! Phát hiện bất thường này được ghi nhận ở Psolus fabricii, một loài hải sâm nước lạnh sống ở Bắc Đại Tây Dương. Đây cũng là đối tượng nghiên cứu của nhóm cô tại Trung tâm Khoa học Đại dương, thuộc ĐH Memorial.
Trong một quy trình nghiên cứu bình thường, khi đưa hải sâm ra khỏi bể thí nghiệm, nó để lại vài chân ống nhỏ - hiện tượng khá phổ biến. Nhưng thay vì chết và phân hủy, những chân ống này vẫn bám dính và tồn tại suốt nhiều tuần mà không có dấu hiệu mục rữa nào cả Phát hiện bất ngờ này khiến Jobson cùng team quyết định nghiên cứu sâu hơn. Họ theo dõi các mảnh mô nhỏ của hải sâm (gọi là explants - mẫu mô được tách khỏi cơ thể để nuôi và nghiên cứu) trong hơn ba năm và thấy các mô này vẫn tiếp tục tồn tại!
Nhóm nghiên cứu còn xác nhận rằng các mô tách rời này không chỉ tồn tại mà còn có khả năng tự chữa lành, tái tạo và duy trì hoạt động của hệ miễn dịch nữa! Bước tiếp theo, các nhà khoa học muốn tìm hiểu điều gì đã cung cấp năng lượng giúp những mảnh mô này tiếp tục phát triển và sống sót, vì chúng không còn kết nối với miệng hay hệ tiêu hóa của cơ thể ban đầu nữa rồi: "Chúng tôi quan sát thấy các mô này hấp thụ chất dinh dưỡng trực tiếp qua màng tế bào. Về mặt lý thuyết, đó có thể là cơ chế giúp chúng duy trì sự tồn tại trong thời gian rất dài".
Không chỉ vậy, những mảnh hải sâm nhỏ này vẫn có khả năng tương tác với môi trường xung quanh, cho thấy mạng lưới thần kinh của chúng vẫn đang phục hồi và duy trì chức năng nhất định. Jobson cho biết: "Nếu chạm vào hoặc tạo dòng nước xung quanh chúng, chúng sẽ co rút lại. Điều đó cho thấy chúng vẫn phản ứng với những thay đổi của môi trường, đồng nghĩa với khả năng chúng có thể học hỏi và thích nghi tốt hơn theo thời gian".
Tuy nhiên, chức năng quan trọng duy nhất mà các mô này không thể thực hiện là sinh sản. Dù vậy, vì bể nuôi trong thí nghiệm sử dụng nước được bơm trực tiếp từ một vịnh gần đó (bao gồm cả vi sinh vật và vi khuẩn tự nhiên), Jobson cho rằng ngoài môi trường biển có thể cũng tồn tại rất nhiều "mảnh hải sâm xác sống" tương tự đang lênh đênh đâu đó
Jobson đặt câu hỏi: "Tại sao việc duy trì khả năng tái tạo mạnh mẽ như vậy lại mang lợi thế tiến hóa cho chúng, trong khi chúng không thể sinh sản? Chúng dường như tái tổ chức để trở thành một đơn vị sinh học mới. Chúng không hoạt động như một cá thể hải sâm hoàn chỉnh, nhưng cũng không chết. Chúng tồn tại trong một 'vùng xám' giữa sự sống và cái chết".
Theo nghiên cứu, các xúc tu bị tách khỏi cơ thể vẫn duy trì khả năng phản ứng với môi trường giống như khi còn gắn với cá thể ban đầu. Jobson cho rằng việc tìm hiểu hiện tượng này có thể giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về cách thức hoặc vị trí lưu trữ ký ức bản năng trong các mạng lưới thần kinh không có não bộ.
Nguồn: svvn.tienphong.vn