Chill với hơn 100 bản nhạc từ thời ông bà anh
Tối 12/9 vừa rồi, trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026, Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội cùng Bảo tàng Hà Nội đã mở cửa chương trình "Hướng về thành phố xa xưa: Hai thập niên tân nhạc Hà Nội (1934-1954)". Nghe tên đã thấy xịn rồi nhỉ!
Chương trình này chính là món quà cực chất dành cho những ai yêu âm nhạc và muốn khám phá Hà Nội xưa. Tổng cộng 102 bản nhạc được tuyển chọn từ bộ sưu tập gần 2.000 tờ nhạc, cùng với đủ thứ từ hình ảnh, đĩa hát, tư liệu đến hiện vật liên quan đến các nhạc sĩ, ca sĩ thời bấy giờ.
Diễn ra từ 12/9 đến 30/9 tại Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội - Bảo tàng Hà Nội, đây là dịp vàng để mọi người được "time travel" về một giai đoạn đặc biệt của đời sống âm nhạc Thủ đô - khi tân nhạc Việt Nam từng bước hình thành và phát triển.
Chị Nguyễn Thị Ngọc Hòa - Giám đốc Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội cho biết, chương trình được tổ chức để tôn vinh giá trị của nền tân nhạc Hà Nội, đồng thời đưa di sản âm nhạc đến gần hơn với mọi người, đặc biệt là team GenZ chúng mình nè!
Theo chị Ngọc Hòa, âm nhạc là một trong 7 lĩnh vực sáng tạo được UNESCO công nhận trong Mạng lưới Thành phố Sáng tạo. Dù Hà Nội được ghi danh ở mảng Thiết kế, nhưng Thủ đô mình cũng sở hữu kho di sản âm nhạc cực kỳ phong phú đó nha!
Những ca khúc sinh ra trong các giai đoạn khác nhau không chỉ phản ánh đời sống tinh thần mà còn lưu giữ ký ức về một Hà Nội với những không gian, con người và cảm xúc riêng biệt. "Qua các tư liệu trưng bày, có thể thấy tân nhạc không chỉ góp phần làm phong phú đời sống tinh thần mà còn trở thành phương tiện lưu giữ ký ức, bản sắc văn hóa và là nguồn lực cho phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô", chị Ngọc Hòa nhấn mạnh.
Điểm đặc biệt của lần trưng bày này là những bản nhạc không chỉ đơn thuần là tư liệu lịch sử. Mỗi tờ nhạc, hình ảnh, đĩa hát hay hiện vật đều gắn với một câu chuyện về Hà Nội trong những thập niên đầu của thế kỷ XX - một thành phố đang chuyển mình, nơi những cách thưởng thức âm nhạc mới xuất hiện, nơi các nhạc sĩ bắt đầu tìm kiếm ngôn ngữ mới.
Từ những bản tình ca ngọt ngào đến những ca khúc yêu nước, từ âm nhạc gắn với đời sống đô thị đến những tìm tòi nghệ thuật - các tư liệu này đã tạo nên một bức tranh đa sắc màu về đời sống tinh thần của người Hà Nội một thời.
Không gian trưng bày được chia thành 5 chủ đề, giúp mọi người dễ dàng theo dõi quá trình hình thành và phát triển của tân nhạc Hà Nội. Khi đặt các sáng tác trong mối quan hệ với lịch sử, văn hóa và đời sống đô thị, chương trình cho ta thấy: tân nhạc không chỉ là những giai điệu, mà còn là một phần ký ức của thành phố này.
Câu chuyện cảm động từ 20 bản nhạc gốc
Một trong những câu chuyện xúc động nhất tại trưng bày là về 20 bản nhạc gốc do bà Bùi Bạch Liên, 85 tuổi, Hà Nội, trực tiếp lưu giữ và trao tặng.
Bà Liên từng chứng kiến sự kiện đón Vua Bảo Đại tại Hà Nội. Tình yêu âm nhạc đến với bà từ gia đình, qua người anh chơi đàn banjo và người chị từng học trường Thương.
Trong những năm sống tại Hà Nội thời kỳ tạm chiếm, bà có cơ hội tiếp cận và lưu giữ nhiều bản nhạc gốc. Sau 1954, khi người thân di cư vào Nam, bà âm thầm giữ lại kho sách nhạc. Có thời điểm, mẹ bà lo lắng trước tình hình và yêu cầu đốt những bản nhạc này. Nhưng bà Liên đã lén giấu khoảng 20 bản nhạc dưới gầm giường - gần như cả một kho báu vậy!
Trong số đó có tác phẩm của những tên tuổi lớn như Phạm Duy, Nguyễn Văn Khánh, Minh Khánh. Một số bản nhạc đã được lưu giữ qua nhiều thập niên, giấy tuy đã nhàu nhĩ nhưng vẫn khá nguyên vẹn. Trên nhiều bản còn in bí danh "Mai Lan" - tên ghép từ hai người bạn thân mà bà dùng khi đi học đàn lén.
Thông qua cuộc gặp với nhà nghiên cứu, nhà văn Nguyễn Trương Quý, bà Liên quyết định trao tặng toàn bộ số bản nhạc cho bộ sưu tập.
"Tôi thấy hạnh phúc vì di sản được lan tỏa. Nếu cứ giữ riêng trong ngăn kéo thì tủi thân cho chúng lắm!", bà Liên chia sẻ. Câu nói này nghe mà xúc động quá trời!
Câu chuyện của bà Liên khiến những hiện vật vốn nằm yên trong bộ sưu tập trở nên gần gũi hơn với công chúng. Đằng sau mỗi tờ nhạc là một hành trình tồn tại, được gìn giữ bằng ký ức, tình yêu và đôi khi cả sự âm thầm của những con người bình thường.
Những bản nhạc vì thế không chỉ kể câu chuyện về người sáng tác mà còn kể câu chuyện về người nghe, người lưu giữ và cách một thế hệ đã trao lại cho thế hệ sau những dấu vết của đời sống tinh thần.
Giá trị văn hóa đỉnh của chóp
Đánh giá về giá trị của 102 bản nhạc được tuyển chọn, nhạc sĩ Giáng Son cho rằng đây là những di sản quý giá, cho thấy tân nhạc Việt Nam ngay từ buổi đầu đã nhanh chóng tiếp cận những thành tựu của âm nhạc thế giới, từ hệ thống 5 dòng kẻ đến thang âm 7 âm của âm nhạc châu Âu.
Điều đáng nói là quá trình tiếp thu kỹ thuật và thủ pháp phương Tây không làm mất đi bản sắc Việt trong sáng tác. Các nhạc sĩ vẫn tìm được tiếng nói riêng, đưa tâm hồn và cảm xúc của người Việt vào những hình thức biểu đạt mới - xịn xò thật sự!
Những sáng tác của Văn Cao, Lê Thương hay Đoàn Chuẩn, dù mang trong mình những nỗi buồn của thời đại, vẫn tạo nên sức hấp dẫn lâu dài. Với thế hệ nhạc sĩ sau này, đó không chỉ là những tác phẩm của quá khứ mà còn là nguồn ảnh hưởng nghệ thuật đáng kể.
Trong khuôn khổ chương trình, tọa đàm chuyên đề về ký ức Hà Nội qua âm nhạc có sự tham gia của nhạc sĩ Giáng Son, Tiến sĩ Ngữ văn Trần Ngọc Hiếu và nhà nghiên cứu - nhà văn Nguyễn Trương Quý.
Các diễn giả cùng trao đổi về giá trị của âm nhạc trong việc lưu giữ ký ức đô thị, đồng thời gợi mở những cách thức phát huy di sản âm nhạc trong đời sống đương đại và trong phát triển công nghiệp văn hóa, sáng tạo của Thủ đô.
Cùng với trưng bày và tọa đàm, chương trình nghệ thuật với sự tham gia của Quỳnh Hoa và Trung Ka đã đưa những tác phẩm tiêu biểu như "Hà Nội 49", "Chiếc lá cuối cùng", "Trương Chi", "Thu vàng", "Hướng về Hà Nội" trở lại với công chúng.
Những thanh âm của một thời xa xưa, qua cách thể hiện của những nghệ sĩ hôm nay, tạo nên một cuộc gặp gỡ đặc biệt giữa quá khứ và hiện tại. Ở đó, tân nhạc không chỉ được nhìn như một phần lịch sử, mà còn được nghe lại, cảm nhận lại và tiếp tục sống trong ký ức của thành phố.
Có lẽ, giá trị lớn nhất của một di sản không nằm ở việc nó được cất giữ bao lâu, mà ở khả năng tiếp tục tạo ra sự rung động khi được trao truyền. Với những bản nhạc Hà Nội từ 1934-1954, hành trình từ những tờ giấy đã cũ đến không gian trưng bày hôm nay cũng là hành trình của ký ức được đánh thức, để một Hà Nội xa xưa có thể tiếp tục hiện diện trong đời sống văn hóa của hôm nay.
Nghe mà thấy tự hào quá đi thôi!
Nguồn: tiin.vn