Từ một cậu bé phải tản cư, chạy giặc đến giáo sư Vật lý ở tuổi 30, GS Nguyễn Văn Hiệu (1938-2022) thực sự là huyền thoại sống của nền khoa học Việt Nam. Hành trình của ông đỉnh đến mức nào? Cùng mình khám phá nhé!
Thần đồng vật lý từ xưởng dệt kim
Sinh năm 1938 tại Hà Nội, tuổi thơ của Nguyễn Văn Hiệu drama hơn cả phim với những năm tháng tản cư đầy khó khăn. Sau khi học xong phổ thông 8 năm, vì hoàn cảnh gia đình khó khăn, ông từng xin vào làm thợ tại xưởng dệt kim.
Plot twist là chính công việc này lại giúp ông yêu luôn vật lý! Sau khi Hà Nội được giải phóng, ông thi vào Khoa Toán Lý, Trường Đại học Sư phạm Khoa học.
Tuổi 18, Nguyễn Văn Hiệu tốt nghiệp cử nhân Vật lý loại xuất sắc và bắt đầu giảng dạy tại Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là ĐHQG Hà Nội). Lúc đó ông cùng GS Nguyễn Lân Dũng là những cán bộ giảng dạy trẻ nhất trường - gen Z thời bấy giờ đây!
Bùng nổ tại Liên Xô
Năm 1960, Nguyễn Văn Hiệu được cử sang Viện Liên hiệp Nghiên cứu Hạt nhân Dubna, Liên Xô (cũ). Tài năng của ông shine đến mức các giáo sư ở đây chủ động nhận làm thầy!
Chỉ trong khoảng 2 năm rưỡi, ông công bố tận 12 công trình nghiên cứu về vật lý neutrino, nhiều công trình gây bão trong giới khoa học. Đặc biệt là "Lý thuyết đối xứng các hạt cơ bản" sau đó được xuất bản thành sách, dùng ở nhiều quốc gia luôn!
Năm 1964, khi mới 26 tuổi, Nguyễn Văn Hiệu bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ - trở thành Tiến sĩ trẻ nhất của cả Việt Nam lẫn Liên Xô thời điểm đó. Vibe thiên tài thật sự!
Còn ngầu hơn nữa: 4 năm sau, ở tuổi 30, ông đã là Giáo sư Vật lý lý thuyết và Vật lý Toán của Viện Dubna và Đại học Lomonosov. Người ta 30 tuổi còn đang loay hoay tìm hướng đi, còn ông đã thành GS rồi!
Về nước xây dựng nền tảng khoa học
Năm 1969, Nguyễn Văn Hiệu trở về Việt Nam. Thủ tướng Phạm Văn Đồng giao cho ông mission khủng: thành lập Viện Vật lý đầu tiên của Việt Nam và làm Viện trưởng luôn. Ông chính thức trở thành Viện trưởng trẻ nhất trong lịch sử khoa học Việt Nam - record này chắc khó ai phá!
Năm 1975, ông được cử làm Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật miền Nam. Đến năm 1983, lại tiếp tục làm Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam. Năm 1993, khi cơ quan này đổi thành Trung tâm Khoa học Tự nhiên và Công nghệ Quốc gia, ông giữ luôn chức Giám đốc, đồng thời kiêm Viện trưởng Viện Khoa học Vật liệu. Đúng là "professional viện trưởng"
Thành tựu nghiên cứu đỉnh của chóp
Suốt sự nghiệp, ông công bố hơn 200 công trình khoa học trên nhiều lĩnh vực, từ tương tác yếu, đối xứng của các hạt cơ bản đến lý thuyết trường lượng tử trong vật lý chất rắn. Phần lớn được đăng trên các tạp chí quốc tế có uy tín - không phải dạng vừa đâu nha!
Đặc biệt trong lĩnh vực lý thuyết chất rắn, GS Nguyễn Văn Hiệu được các nhà khoa học Việt Nam và quốc tế công nhận là chuyên gia hàng đầu - anh cả của giới này luôn!
Quan điểm sống của ông cực kỳ đáng suy ngẫm:
"Phải coi nghiên cứu khoa học là sự nghiệp của mình! Không có vinh quang nào mà không có mất mát kèm theo, đôi khi cũng phải chịu hy sinh để đạt được đam mê của mình. Riêng ở lĩnh vực khoa học, đầu tiên là cần đi vào hướng nghiên cứu rất hiện đại và thứ hai là hướng nghiên cứu mà đất nước rất cần, nghĩ xem đất nước cần cái gì thì làm cái đó".
Không chỉ nghiên cứu lý thuyết suông, GS Nguyễn Văn Hiệu còn đóng góp vào các dự án thực tiễn. Ông có công lớn trong việc đưa cây thanh hao hoa vàng vào trồng đại trà ở các tỉnh miền núi phía Bắc, tạo nguyên liệu sản xuất thuốc chữa sốt rét quy mô công nghiệp - cứu được biết bao nhiêu người!
Người thầy tận tụy với thế hệ trẻ
Năm 1999, GS Nguyễn Văn Hiệu nhận lời làm Chủ nhiệm Khoa Công nghệ tại ĐHQG Hà Nội. Năm 2004 khi Trường Đại học Công nghệ được thành lập, ông trở thành hiệu trưởng đầu tiên.
Ông luôn coi trọng việc đào tạo thế hệ trẻ, từng chia sẻ:
"Làm sao giảng dạy được cho các học trò của mình: nếu là kỹ sư trong nhà máy thì làm việc thật tốt, nếu là nhà khoa học thì có nhiều phát minh, nếu là thầy giáo thi giảng bài thật hấp dẫn và truyền thụ được nhiều kiến thức cho học trò…".
Ông cũng là một trong những người đặt nền móng cho ngành khoa học và công nghệ vũ trụ Việt Nam thông qua chương trình Intercosmos - visionary thật sự! ️
Vinh danh xứng đáng
Với những đóng góp to lớn, GS Nguyễn Văn Hiệu được trao:
• Giải thưởng Lênin về Khoa học và Kỹ thuật năm 1986
• Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ năm 1996
• Huân chương Độc lập hạng Nhất năm 2009
Cuộc đời của GS Nguyễn Văn Hiệu là minh chứng sống cho câu "tài năng không phân biệt xuất thân". Từ một cậu bé phải làm thợ xưởng dệt, ông đã trở thành tượng đài khoa học của Việt Nam. Hành trình này inspire quá đi thôi!
Nguồn: techz.vn